Η διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Το Συμβούλιο ως όργανο λήψης αποφάσεων της ΕΕ

Συνήθης νομοθετική διαδικασία

Η συνήθης νομοθετική διαδικασία, γνωστή και ως "συναπόφαση", εφαρμόζεται σε 85 περίπου τομείς πολιτικής της ΕΕ: από την καταπολέμηση των διακρίσεων έως την κοινή μεταναστευτική πολιτική.

Οι περισσότερες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ, που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τη διαδικασία αυτή, εγκρίνονται σε πρώτη ανάγνωση.

Το Συμβούλιο αποτελεί ουσιαστικό όργανο λήψης αποφάσεων της ΕΕ. Διαπραγματεύεται και εκδίδει τη νέα νομοθεσία της ΕΕ, την προσαρμόζει όταν χρειάζεται και συντονίζει τις πολιτικές. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το Συμβούλιο αποφασίζει, από κοινού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, γνωστή και ως "συναπόφαση". Η συναπόφαση χρησιμοποιείται σε τομείς όπου η ΕΕ έχει είτε αποκλειστική είτε συντρέχουσα αρμοδιότητα με τα κράτη μέλη. Σ' αυτές τις περιπτώσεις, το Συμβούλιο νομοθετεί βάσει προτάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. 

Σε ορισμένους πολύ συγκεκριμένους τομείς, το Συμβούλιο αποφασίζει με ειδικές νομοθετικές διαδικασίες - τη διαδικασία έγκρισης και τη διαδικασία διαβούλευσης - στις οποίες είναι περιορισμένος ο ρόλος του Κοινοβουλίου. 

Εντός του Συμβουλίου - διαδικασία σε τρία στάδια

Περισσότερες από 150 ομάδες και επιτροπές βοηθούν στην προετοιμασία των εργασιών των υπουργών οι οποίοι εξετάζουν τις προτάσεις στις διάφορες συνθέσεις του Συμβουλίου. Οι ομάδες εργασίας και οι επιτροπές αυτές απαρτίζονται από αξιωματούχους προερχόμενους από όλα τα κράτη μέλη.

Αφού παραληφθεί από το Συμβούλιο η πρόταση της Επιτροπής, το κείμενό της εξετάζεται ταυτοχρόνως από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η εξέταση αυτή είναι γνωστή ως «ανάγνωση». Μπορούν να διενεργηθούν έως και τρεις αναγνώσεις προτού συμφωνηθεί ή απορριφθεί από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο μια νομοθετική πρόταση.

Το Συμβούλιο μπορεί ενίοτε να εγκρίνει πολιτική συμφωνία, γνωστή ως «γενική προσέγγιση», εν αναμονή της θέσης του Κοινοβουλίου σε πρώτη ανάγνωση. Η γενική προσέγγιση που συμφωνείται στο Συμβούλιο μπορεί να βοηθήσει στην επιτάχυνση της νομοθετικής διαδικασίας ή και να διευκολύνει την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των δύο θεσμικών οργάνων, καθώς το Κοινοβούλιο αποκτά μια πρώτη ένδειξη της θέσης του Συμβουλίου, προτού καθορίσει το ίδιο τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση. Το Συμβούλιο δεν μπορεί, ωστόσο, να καθορίσει την τελική του θέση προτού διατυπώσει το Κοινοβούλιο τη δική του θέση σε πρώτη ανάγνωση.

Σε κάθε ανάγνωση η πρόταση περνά από τρία επίπεδα στο Συμβούλιο:

  • Ομάδα
  • Η Επιτροπή των Μόνιμων Αντιπροσώπων (ΕΜΑ)
  • Σύνθεση του Συμβουλίου

Με τον τρόπο αυτό, διασφαλίζεται η τεχνική εξέταση της πρότασης στο επίπεδο της ομάδας, η ανάληψη της πολιτικής ευθύνης στο επίπεδο των υπουργών, καθώς και η εξέταση της πρότασης στους κόλπους της ΕΜΑ από τους πρέσβεις, οι οποίοι συνδυάζουν την τεχνική εμπειρογνωσία με την πολιτική θεώρηση.

Προπαρασκευαστικά όργανα του Συμβουλίου

Το Συμβούλιο επικουρείται από τουλάχιστον 150 ομάδες και επιτροπές, οι οποίες είναι γνωστές ως 'προπαρασκευαστικά όργανα'

1. Η ομάδα

Η Προεδρία του Συμβουλίου, επικουρούμενη από τη Γενική Γραμματεία, προσδιορίζει και συγκαλεί την αρμόδια ομάδα που θα χειριστεί την πρόταση.

Η ομάδα αρχίζει με μια γενική εξέταση της πρότασης και, στη συνέχεια, μελετά το κείμενο λέξη προς λέξη.

Δεν υπάρχει τυπική προθεσμία για την ολοκλήρωση των εργασιών της ομάδας· ο χρόνος που απαιτείται κάθε φορά εξαρτάται από τη φύση της πρότασης. Η ομάδα δεν είναι υποχρεωμένη να καταλήξει σε συμφωνία, ωστόσο τα αποτελέσματα των συζητήσεών της παρουσιάζονται στην ΕΜΑ.

2. Η Επιτροπή των Μόνιμων Αντιπροσώπων (ΕΜΑ)

Ο χειρισμός της πρότασης στους κόλπους της ΕΜΑ εξαρτάται από το βαθμό συμφωνίας που έχει επιτευχθεί στο επίπεδο της ομάδας.

Εάν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία χωρίς συζήτηση, το σχετικό σημείο εγγράφεται στο μέρος Ι της ημερήσιας διάταξης της ΕΜΑ.

Εάν χρειάζεται περαιτέρω συζήτηση εντός της ΕΜΑ, επειδή δεν κατέστη δυνατή η επίτευξη συμφωνίας στην ομάδα επί ορισμένων πτυχών της πρότασης, το σχετικό σημείο εγγράφεται στο μέρος ΙΙ της ημερήσιας διάταξης της ΕΜΑ. Σε αυτή την περίπτωση η ΕΜΑ μπορεί:

  • να προσπαθήσει να διαπραγματευτεί η ίδια ένα διακανονισμό
  • να επαναπέμψει την πρόταση στην ομάδα, ενδεχομένως με προτάσεις συμβιβαστικής λύσης
  • να υποβάλει το θέμα στο Συμβούλιο

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η πρόταση χρειάζεται να περάσει αρκετές φορές από την ΕΜΑ, η οποία και προσπαθεί να επιλύσει τις διαφορές που η ομάδα δεν μπόρεσε να γεφυρώσει.

3. Σύνθεση του Συμβουλίου

Εάν η ΕΜΑ ήταν σε θέση να ολοκληρώσει τις συζητήσεις επί μιας πρότασης, η πρόταση εγγράφεται στην ημερήσια διάταξη του Συμβουλίου ως σημείο «Α» , πράγμα που σημαίνει ότι η πρόταση αναμένεται να εκδοθεί χωρίς συζήτηση. Κατά κανόνα, περίπου τα δύο τρίτα των σημείων της ημερήσιας διάταξης του Συμβουλίου εμφανίζονται ως σημεία «Α» προς έγκριση. Ωστόσο, εφόσον ζητηθεί από ένα ή περισσότερα κράτη μέλη, η συζήτηση για τα σημεία αυτά μπορεί να ανοίξει εκ νέου.

Το μέρος «Β» της ημερήσιας διάταξης του Συμβουλίου περιλαμβάνει σημεία:

  • τα οποία έχουν μεταφερθεί από προηγούμενες συνόδους του Συμβουλίου, ή
  • για τα οποία δεν κατέστη δυνατή η επίτευξη συμφωνίας σε επίπεδο ΕΜΑ ή ομάδας
  • τα οποία είναι εξαιρετικά ευαίσθητα από πολιτική άποψη ώστε να ρυθμιστούν σε χαμηλότερο επίπεδο

Όταν το Συμβούλιο ενεργεί ως νομοθέτης, τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας δημοσιεύονται αυτομάτως. Εάν ένα κράτος μέλος επιθυμεί να προσθέσει στα αποτελέσματα της ψηφοφορίας σημείωμα αιτιολόγησης της ψήφου του, το σημείωμα δίνεται και αυτό στη δημοσιότητα εφόσον εκδοθεί η πράξη. Σε άλλες περιπτώσεις, όπου οι αιτιολογήσεις των ψήφων δεν δημοσιεύονται αυτομάτως, το σχετικό σημείωμα μπορεί να δοθεί στη δημοσιότητα εφόσον ζητηθεί από το κράτος μέλος που το υπέβαλε.

Καθώς το Συμβούλιο αποτελεί ενιαία νομική οντότητα, καθεμία από τις δέκα συνθέσεις του μπορεί να εκδώσει πράξη του Συμβουλίου που εμπίπτει στο πεδίο αρμοδιότητας άλλης σύνθεσης.