Μεταρρύθμιση της προστασίας των δεδομένων

Η μεταρρύθμιση της προστασίας των δεδομένων είναι μια νομοθετική δέσμη που προτάθηκε από την Επιτροπή το 2012 με στόχο την ενημέρωση και τον εκσυγχρονισμό των κανόνων της οδηγίας του 1995 για την προστασία των δεδομένων και της απόφασης πλαισίου του 2008 για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και της αστυνομικής συνεργασίας.

Η ενιαία και ενημερωμένη νομοθεσία για την προστασία των δεδομένων είναι άκρως σημαντική προκειμένου να διασφαλιστεί το θεμελιώδες ατομικό δικαίωμα προστασίας των προσωπικών δεδομένων, να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας και να ενισχυθεί η καταπολέμηση του εγκλήματος και της τρομοκρατίας.

Η δέσμη μέτρων για την προστασία των δεδομένων περιλαμβάνει δύο νομοθετικές προτάσεις:

  • έναν γενικό κανονισμό για την προστασία των δεδομένων
  • μία οδηγία για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που υποβάλλονται σε επεξεργασία με σκοπό την επιβολή του νόμου

Τον Δεκέμβριο του 2015, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία ως προς τα σχέδια των κειμένων.

Στις 8 Απριλίου 2016, το Συμβούλιο ενέκρινε τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση. Στη συνέχεια, τα κείμενα αυτά εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 14 Απριλίου 2016.

Βασικά στοιχεία

  • για το 57% των Ευρωπαίων, η αποκάλυψη πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα αποτελεί σοβαρό θέμα
  • το 70% των Ευρωπαίων εκφράζει την ανησυχία ότι οι εταιρείες μπορεί να χρησιμοποιήσουν τις πληροφορίες για διαφορετικό σκοπό από εκείνον για τον οποίο τις συνέλεξαν
  • μόνο το 15% των Ευρωπαίων αισθάνεται ότι ελέγχει πλήρως τις πληροφορίες που παρέχει στο διαδίκτυο
  • το 90% των Ευρωπαίων πιστεύει ότι είναι σημαντικό να έχει τα ίδια δικαιώματα και την ίδια προστασία σε όλες τις χώρες της ΕΕ

Γιατί χρειάζεται αυτή η μεταρρύθμιση;

Τις τελευταίες δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε πολλά νομοθετικά κείμενα για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, με κυριότερο εξ αυτών την οδηγία του 1995 για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Ωστόσο, μετά τη Συνθήκη της Λισαβόνας, η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα έχει καταστεί θεμελιώδες δικαίωμα βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ, το οποίο κατοχυρώνεται στη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι η Ένωση διαθέτει πλέον συγκεκριμένη νομική βάση για τη θέσπιση νομοθεσίας που αφορά την προστασία του θεμελιώδους αυτού δικαιώματος.

Οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων δύο δεκαετιών έχουν δημιουργήσει νέες προκλήσεις για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Η κλίμακα της ανταλλαγής και της συλλογής δεδομένων έχει αυξηθεί ραγδαία, ενίοτε με τις δραστηριότητες αυτές να λαμβάνουν χώρα σε παγκόσμιο επίπεδο, τα δε άτομα δημοσιοποιούν όλο και περισσότερο πληροφορίες προσωπικού χαρακτήρα.

Η οικονομική και κοινωνική ολοκλήρωση που προέκυψε από τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς έχει επίσης οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της διασυνοριακής ροής δεδομένων.

Για να ληφθούν πλήρως υπόψη όλες αυτές οι εξελίξεις και να προωθηθεί η ψηφιακή οικονομία, πρέπει να εξασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και συγχρόνως να επιτρέπεται η ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών εντός της Ένωσης.

Στην περίπτωση προσωπικών δεδομένων που χρησιμοποιούνται με σκοπό την επιβολή του νόμου, υπάρχει αυξανόμενη ανάγκη επεξεργασίας και ανταλλαγής δεδομένων από τις αρχές των κρατών μελών στο πλαίσιο της καταπολέμησης του διακρατικού εγκλήματος και της τρομοκρατίας. Σε αυτή τη συνάρτηση και για τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ αυτών των αρχών, είναι άκρως σημαντικό να υπάρχουν σαφείς και συνεκτικοί κανόνες προστασίας των δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ.

Διεθνείς συμφωνίες

Εκτός από τη μεταρρύθμιση των κανόνων της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων, το Συμβούλιο έδωσε το 2010 εντολή στην Επιτροπή να διαπραγματευτεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνία για την προστασία των δεδομένων (συμφωνία-πλαίσιο). Η συμφωνία αυτή έχει σκοπό την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των ευρωπαίων πολιτών τα οποία ανταλλάσσονται μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ για σκοπούς επιβολής του νόμου. Θα χρησιμεύσει δε ως συμπλήρωμα στις ισχύουσες και μελλοντικές συμφωνίες.

Οι διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ ολοκληρώθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2015. Τον Φεβρουάριο του 2016, οι ΗΠΑ θέσπισαν νέα νομοθεσία η οποία παρέχει στους πολίτες της ΕΕ το δικαίωμα δικαστικής προσφυγής στις ΗΠΑ (νόμος περί δικαστικής προσφυγής). Αυτό αποτελούσε προϋπόθεση για την υπογραφή και τη σύναψη της συμφωνίας-πλαισίου. Θα κινηθούν πλέον οι επόμενες διαδικασίες υπογραφής και επικύρωσης της συμφωνίας.