Η τρομοκρατία δεν είναι νέο φαινόμενο στην Ευρώπη. Αποτελεί απειλή για την ασφάλειά μας, τις αξίες των δημοκρατικών μας κοινωνιών και τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των Ευρωπαίων πολιτών. Κατά την περίοδο 2009-2013, ο αριθμός των επιθέσεων που απέτυχαν, αποσοβήθηκαν ή τελέσθηκαν στα κράτη μέλη της ΕΕ ανήλθε σε 1010. Στις επιθέσεις αυτές έχασαν τη ζωή τους 38 άνθρωποι. Επιπλέον, πολλοί Ευρωπαίοι πολίτες έχουν απαχθεί ή σκοτωθεί από τρομοκρατικές ομάδες σε ολόκληρο τον κόσμο. Το φαινόμενο των μαχητών που ταξιδεύουν από την Ευρώπη σε διάφορα μέρη του κόσμου για να συμμετάσχουν στην τζιχάντ αναμένεται να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια, διατηρώντας έτσι ζωντανή την απειλή που μπορούν να αποτελέσουν τα εν λόγω πρόσωπα για την ασφάλεια στο εσωτερικό της ΕΕ με την επιστροφή τους.

Δεδομένου ότι οι απειλές αυτές δεν γνωρίζουν σύνορα, πρέπει να αντιμετωπιστούν τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Η στρατηγική της ΕΕ

Στόχος της αντιτρομοκρατικής στρατηγικής της ΕΕ είναι να καταπολεμηθεί η τρομοκρατία σε παγκόσμιο επίπεδο χωρίς παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να καταστεί η Ευρώπη ασφαλέστερη, ώστε οι πολίτες της να ζουν σε έναν χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν δεσμευτεί να καταπολεμήσουν από κοινού την τρομοκρατία και να εξασφαλίσουν την καλύτερη δυνατή προστασία για τους πολίτες τους. Για τον σκοπό αυτόν, το Συμβούλιο υιοθέτησε το 2005 την αντιτρομοκρατική στρατηγική της ΕΕ. 

Η στρατηγική αυτή επικεντρώνεται σε τέσσερις κύριους πυλώνες: πρόληψη, προστασία, καταδίωξη και αντίδραση. Σε όλους τους ανωτέρω πυλώνες, η στρατηγική αναγνωρίζει τη σημασία της συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς φορείς.

Πρόληψη

Μία από τις προτεραιότητες της ΕΕ στον τομέα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας είναι ο εντοπισμός και η αντιμετώπιση των παραγόντων που συμβάλλουν στη ριζοσπαστικοποίηση και των διαδικασιών μέσω των οποίων στρατολογούνται άτομα για την εκτέλεση τρομοκρατικών ενεργειών. Για τον σκοπό αυτόν, το Συμβούλιο θέσπισε στρατηγική της ΕΕ για την καταπολέμηση της ριζοσπαστικοποίησης και της στρατολόγησης τρομοκρατών. Λαμβάνοντας υπόψη τις εξελισσόμενες τάσεις, όπως το φαινόμενο των μεμονωμένων δραστών και των ξένων μαχητών, καθώς και τις διαρκώς αυξανόμενες δυνατότητες κινητοποίησης και επικοινωνίας που προσφέρουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το Συμβούλιο αναθεώρησε τη στρατηγική αυτή τον Ιούνιο του 2014.

Τον Δεκέμβριο του 2014, οι Υπουργοί Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων εξέδωσαν μια σειρά κατευθυντήριων γραμμών για την αναθεωρημένη στρατηγική της ΕΕ για τη ριζοσπαστικοποίηση και τη στρατολόγηση. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές καθορίζουν μια σειρά μέτρων προς εφαρμογή από την ΕΕ και τα κράτη μέλη.

Προστασία

Η δεύτερη προτεραιότητα της αντιτρομοκρατικής στρατηγικής της ΕΕ είναι η προστασία των πολιτών και των υποδομών και η μείωση της τρωτότητας σε επιθέσεις. Στις σχετικές δράσεις συγκαταλέγονται η προστασία των εξωτερικών συνόρων, η βελτίωση της ασφάλειας των μεταφορών, η προστασία των στρατηγικών στόχων και η μείωση της τρωτότητας των κρίσιμων υποδομών. Στον τομέα αυτόν, η ΕΕ επεξεργάζεται επί του παρόντος νομοθεσία σχετικά με τη ρύθμιση της χρήσης δεδομένων από τα αρχεία ονομάτων επιβατών (PNR) για σκοπούς επιβολής του νόμου.

Καταδίωξη

Η ΕΕ επιδιώκει να πλήξει την ικανότητα σχεδιασμού και οργάνωσης των τρομοκρατών και να προσαγάγει τους τρομοκράτες ενώπιον της δικαιοσύνης. Για να επιτύχει τους στόχους αυτούς, έχει επικεντρωθεί στην ενίσχυση των εθνικών ικανοτήτων, στη βελτίωση της πρακτικής συνεργασίας και της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ αστυνομικών και δικαστικών αρχών (ιδίως μεταξύ της Ευρωπόλ και της Eurojust), στην αντιμετώπιση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και στην παρεμπόδιση της πρόσβασης των τρομοκρατών στα μέσα με τα οποία πραγματοποιούν επιθέσεις και επικοινωνούν.

Τον Μάιο του 2015, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο ενέκριναν νέους κανόνες για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

Αντίδραση

Ο τέταρτος στόχος της αντιτρομοκρατικής στρατηγικής της ΕΕ είναι η προετοιμασία, με πνεύμα αλληλεγγύης, της αντιμετώπισης και της ελαχιστοποίησης των συνεπειών των τρομοκρατικών επιθέσεων. Αυτό επιτυγχάνεται με τη βελτίωση των ικανοτήτων αντιμετώπισης των επιπτώσεων, του συντονισμού της αντίδρασης και των αναγκών των θυμάτων. Στις σχετικές προτεραιότητες συγκαταλέγονται η διαμόρφωση ρυθμίσεων συντονισμού για την αντιμετώπιση κρίσεων, η αναθεώρηση του μηχανισμού πολιτικής προστασίας, η ανάπτυξη της εκτίμησης επικινδυνότητας και η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά την παροχή βοήθειας στα θύματα της τρομοκρατίας.

Μεταξύ των προτεραιοτήτων των τελευταίων ετών ήταν οι εξής:

  • ο ορισμός των ρυθμίσεων για την εφαρμογή από την ΕΕ της ρήτρας αλληλεγγύης, μέσω απόφασης του Συμβουλίου εκδοθείσας τον Ιούνιο του 2014
  • η επανεξέταση των ενωσιακών ρυθμίσεων περί συντονισμού σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και κρίσεις, που αντικαταστάθηκαν από τις ολοκληρωμένες ενωσιακές ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση πολιτικών κρίσεων (IPCR) τον Ιούνιο του 2013
  • η αναθεώρηση της ενωσιακής νομοθεσίας περί πολιτικής προστασίας κατά τα τέλη του 2013

Συνεργασία με διεθνείς εταίρους

Η ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνδέεται στενά με τις εξελίξεις σε άλλες χώρες και ιδίως στα γειτονικά κράτη. Για τον λόγο αυτόν, η αντιτρομοκρατική στρατηγική της ΕΕ πρέπει να έχει παγκόσμια διάσταση.

 Στις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές για τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις, που υιοθετήθηκαν τον Ιούνιο του 2014, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο απηύθυνε έκκληση για μια αποτελεσματική αντιτρομοκρατική πολιτική, η οποία θα ενσωματώνει τόσο τις εσωτερικές όσο και τις εξωτερικές πτυχές. Στις 12 Φεβρουαρίου 2015, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ υπογράμμισαν τη σπουδαιότητα, για την ΕΕ, της ενίσχυσης της συνεργασίας με τρίτες χώρες σε θέματα ασφάλειας και καταπολέμησης της τρομοκρατίας.

Στις σχέσεις μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών, η αντιτρομοκρατική ατζέντα είναι ποικιλοτρόπως παρούσα: στους πολιτικούς διαλόγους υψηλού επιπέδου, στη θέσπιση ρητρών και συμφωνιών συνεργασίας ή σε ειδικά προγράμματα παροχής βοήθειας και δημιουργίας υποδομών σε χώρες στρατηγικής σημασίας. Η ΕΕ συνεργάζεται για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας με χώρες στα δυτικά Βαλκάνια, το Σαχέλ, τη βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή, το Κέρας της Αφρικής, τη βόρεια Αμερική και την Ασία.

Η συνεργασία με τις ΗΠΑ είναι θεμελιώδες στοιχείο της στρατηγικής της ΕΕ. Τα τελευταία χρόνια, έχουν συναφθεί συμφωνίες συνεργασίας σε τομείς όπως η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, οι μεταφορές και τα σύνορα, η αμοιβαία νομική συνδρομή και η έκδοση. Οι αρχές των ΗΠΑ συνεργάζονται ολοένα και περισσότερο με την Ευρωπόλ και την Eurojust.

Μια άλλη σημαντική πτυχή της εξωτερικής διάστασης της καταπολέμησης της τρομοκρατίας είναι η στενή συνεργασία με άλλους διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς για τη διαμόρφωση διεθνούς συναίνεσης και την προώθηση διεθνών προτύπων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεργάζεται με διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών και του Παγκόσμιου Φόρουμ κατά της Τρομοκρατίας, καθώς και με περιφερειακούς οργανισμούς όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης, ο ΟΑΣΕ, ο Σύνδεσμος των Αραβικών Κρατών και ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας.

Στο πλαίσιο της συνεργασίας της με τον ΟΗΕ και μετά από σειρά αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, η ΕΕ έχει θεσπίσει ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά προσώπων ή οντοτήτων που συνδέονται με το δίκτυο της Αλ Κάιντα.