Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ) αποτελεί τον πυρήνα του επενδυτικού σχεδίου για την Ευρώπη, το οποίο επιδιώκει την τόνωση της μακροπρόθεσμης οικονομικής ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στόχος του Ταμείου είναι να συμβάλει στη χρησιμοποίηση δημοσίων κεφαλαίων, μεταξύ άλλων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, με σκοπό την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων για ευρύ φάσμα έργων υλοποιούμενων στην ΕΕ. Τα έργα αυτά καλύπτουν τομείς όπως οι υποδομές, η έρευνα και η καινοτομία, η εκπαίδευση, η υγεία, η τεχνολογία των πληροφοριών και των επικοινωνιών κ.ά.

Το Ταμείο είναι διακριτή και διαφανής οντότητα και αποτελεί χωριστό λογαριασμό τον οποίο διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Δημιουργήθηκε τον Ιούλιο του 2015 με τον κανονισμό για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων, τον Ευρωπαϊκό Κόμβο Επενδυτικών Συμβουλών και την Ευρωπαϊκή Πύλη Επενδυτικών Σχεδίων.

Νέα πρόταση σχετικά με το ΕΤΣΕ

Από τον Σεπτέμβριο του 2016 το Συμβούλιο επεξεργάζεται νέα πρόταση για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων, με σκοπό την τροποποίηση του κανονισμού του 2015 για το ΕΤΣΕ.

Τον Δεκέμβριο του 2016 το Συμβούλιο ενέκρινε τη θέση του για τις διαπραγματεύσεις που θα έχει με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επί του προτεινόμενου κανονισμού. Οι διαπραγματεύσεις θα αρχίσουν αφού το Κοινοβούλιο εγκρίνει τη θέση του.

Η θέση του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού: τα κύρια σημεία

Το Συμβούλιο συμφώνησε με τις περισσότερες από τις προτεινόμενες τροποποιήσεις και προσέθεσε ορισμένες δικές του προτάσεις.

Διάρκεια λειτουργίας του Ταμείου και χρηματοδοτικοί όροι

Στη διαπραγματευτική του θέση, το Συμβούλιο προτείνει:

  • να παραταθεί η λειτουργία του Ταμείου έως το 2020
  • να αυξηθεί κατά 10 δισ. € η εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και να ανέλθει, έτσι, σε συνολικό ποσό 26 δισ. € (από τα οποία τα 16 δισ. € της αρχικής εγγύησης θα είναι διαθέσιμα μέχρι τα μέσα του 2018)
  • να αυξηθεί σε 7,5 δισ. € η συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ), η οποία επί του παρόντος ανέρχεται στα 5 δισ. €
  • να αυξηθεί στα 500 δισ. € ο συνολικός επενδυτικός στόχος του Ταμείου
  • να μπορεί η στήριξη από το ΕΤΣΕ να συνδυάζεται εύκολα, όταν χρειάζεται, με βοήθεια από άλλα ταμεία της ΕΕ, όπως τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία και λοιπά ταμεία

Επιλέξιμα έργα και τομείς

Στη γενική του προσέγγιση, το Συμβούλιο προτείνει να επεκταθεί σε περισσότερους κλάδους η χρηματοδότηση που παρέχεται από το ΕΤΣΕ, όπως η γεωργία, η δασοκομία, η αλιεία, η υδατοκαλλιέργεια και άλλοι τομείς της βιοοικονομίας.

Προτείνει επίσης να ληφθεί μέριμνα ώστε κανένα από τα έργα που στηρίζονται από το ΕΤΣΕ να μην χρησιμοποιεί ούτε να συμμετέχει σε δομές φοροαποφυγής, όπως μηχανισμούς επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού ή παρόμοια συστήματα.

Κλιματική αλλαγή

Το Συμβούλιο προτείνει την αξιοποίηση του ΕΤΣΕ για την επίτευξη των στόχων που έχει θέσει η ΕΕ όσον αφορά την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Συγκεκριμένα, προτείνει το 40% τουλάχιστον της χρηματοδότησης του ΕΤΣΕ για τους συνδυασμένους στόχους στον τομέα των υποδομών και της καινοτομίας να κατευθύνεται σε δράσεις για το κλίμα. Το Συμβούλιο προτείνει να μην συμπεριλαμβάνεται στον υπολογισμό αυτό το τμήμα του Ταμείου που έχει προβλεφθεί ειδικά για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης.

Αντιμετώπιση των αστοχιών της αγοράς και εντοπισμός επενδυτικών εμποδίων

Στις προτάσεις περιλαμβάνεται η ενίσχυση του Ταμείου, προκειμένου να παρέχει στήριξη σε έργα που συμβάλλουν σαφώς στην αντιμετώπιση των εντοπιζόμενων αστοχιών της αγοράς ή καταστάσεων υποαξιοποίησης των επενδύσεων.

Το Συμβούλιο προτείνει επίσης να διαβιβάζονται από την ΕΤΕπ στην Επιτροπή τα ευρήματά της όσον αφορά τους επενδυτικούς φραγμούς που διαπιστώνει μέσω των πράξεων του ΕΤΣΕ. Το Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να χρησιμοποιεί τις πληροφορίες αυτές στις εργασίες της για τη βελτίωση του κανονιστικού περιβάλλοντος με στόχο την προώθηση των επενδύσεων (στο πλαίσιο του «τρίτου πυλώνα» του επενδυτικού σχεδίου για την Ευρώπη).

Επόμενη έκθεση για τις επιδόσεις του Ταμείου

Μια άλλη πρόταση του Συμβουλίου είναι να αξιολογεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις επιδόσεις του Ταμείου, τη χρήση της εγγύησης της ΕΕ και τη λειτουργία του ΕΚΕΣ και να υποβάλλει εκθέσεις στο Συμβούλιο.

Το Συμβούλιο προτείνει η πρώτη έκθεση να υποβληθεί έως τις 30 Ιουνίου 2018 και η δεύτερη έως τις 31 Δεκεμβρίου 2019. Η δεύτερη θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για νέα απόφαση που θα προβλέπει είτε την παράταση ή είτε τον τερματισμό των δραστηριοτήτων του Ταμείου μετά το 2020.

Διαφάνεια

Το Συμβούλιο συμφωνεί ότι το κοινό θα πρέπει να διαθέτει πρόσβαση στις αποφάσεις για τη στήριξη έργων από το ΕΤΣΕ και στο σκεπτικό των αποφάσεων αυτών. Το Συμβούλιο προτείνει να δημοσιεύονται οι εν λόγω αποφάσεις μετά την έγκριση των πράξεων του ΕΤΣΕ από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΤΕπ.

Στους κόλπους του Συμβουλίου

15 Δεκεμβρίου 2016: το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για τη συμφωνία που επιτεύχθηκε στο Συμβούλιο σχετικά με την παράταση του ΕΤΣΕ.

6 Δεκεμβρίου 2016: το Συμβούλιο κατέληξε σε διαπραγματευτική θέση επί της πρότασης για την παράταση του ΕΤΣΕ.

20-21 Οκτωβρίου 2016: το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε το Συμβούλιο να καταλήξει σε διαπραγματευτική θέση επί της νέας πρότασης για το ΕΤΣΕ τον Δεκέμβριο του 2016, λαμβάνοντας υπόψη την ανεξάρτητη εξωτερική αξιολόγηση, που αναμενόταν τον Νοέμβριο του 2016.

Σεπτέμβριος 2016: το Συμβούλιο άρχισε να επεξεργάζεται τη νέα πρόταση για την τροποποίηση του κανονισμού του 2015 για το ΕΤΣΕ, με σκοπό να παραταθεί η λειτουργία του ταμείου και να θεσπιστούν τεχνικές αλλαγές στον Ευρωπαϊκό Κόμβο Επενδυτικών Συμβουλών.

25 Ιουνίου 2015: το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό ΕΤΣΕ, μετά την έγκρισή του από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Ιουνίου 2015. Ο κανονισμός άρχισε να ισχύει στις αρχές Ιουλίου του 2015.

28 Μαΐου 2015: το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία επί του σχεδίου κανονισμού.

23 Απριλίου 2015: το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άρχισαν διαπραγματεύσεις για την τελική διατύπωση του κανονισμού ΕΤΣΕ.

10 Μαρτίου 2015: το Συμβούλιο ενέκρινε τη διαπραγματευτική του θέση σχετικά με το σχέδιο κανονισμού (γενική προσέγγιση του Συμβουλίου).

Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων

Βασικοί στόχοι του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων:

  • να εξασφαλίσει στην ΕΤΕπ μεγαλύτερη ικανότητα ανάληψης κινδύνων για τις επενδυτικές πράξεις της
  • να καλύψει τα κενά της αγοράς και να αντιμετωπίσει καταστάσεις όπου η επενδυτική δραστηριότητα είναι εξαιρετικά χαμηλή
  • να συμβάλει στη δημιουργία πρόσθετων επενδύσεων της τάξεως των 315 δισ. € σε μία τριετία

Σκοπός

Η βασική λειτουργία του ΕΤΣΕ είναι να αναλάβει ορισμένους από τους κινδύνους που συνδέονται με τις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων.

Η μεγαλύτερη ικανότητα ανάληψης κινδύνων που παρέχει το ΕΤΣΕ στην ΕΤΕπ δίνει στην Τράπεζα τη δυνατότητα να επενδύσει σε έργα με προφίλ κινδύνου υψηλότερο από το σύνηθες. Οι επενδύσεις της ΕΤΕπ με την υποστήριξη της εγγύησης της ΕΕ αναμένεται να προσελκύσουν ιδιωτικές επενδύσεις.

Υπολογίζεται ότι το Ταμείο, συνολικού ύψους 21 δισ. €, θα επιτύχει συνολικό πολλαπλασιαστικό συντελεστή 1:15, αποφέροντας περίπου 315 δισ. € σε νέες επενδύσεις.

Αυτό σημαίνει ότι το Ταμείο των 21 δισ. € προσφέρει στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων τη δυνατότητα να δανειστεί περίπου τρεις φορές περισσότερο, δηλαδή περίπου 63 δισ. €, για επενδύσεις και για τη χρηματοδότηση έργων.

Τα 63 δισ. € που θα διατεθούν για επενδύσεις αναμένεται ότι, με τη σειρά τους, θα προσελκύσουν επενδύσεις από ιδιώτες επενδυτές, η συνολική αξία των οποίων εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε περίπου 315 δισ. €.

Η εκτίμηση όσον αφορά το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα βασίζεται στην πείρα που έχει αποκτήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΤΕπ από παρεμφερή έργα στο παρελθόν.

Δομή

Το ΕΤΣΕ είναι διακριτή και διαφανής οντότητα και χωριστός λογαριασμός υπό τη διαχείριση της ΕΤΕπ. Συμπληρώνει δε τις συνήθεις επενδυτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ.

Το ΕΤΣΕ βασίζεται σε:

  • εγγύηση ύψους 16 δισ. € από τον προϋπολογισμό της ΕΕ (έχουν προβλεφθεί 8 δισ. € στον προϋπολογισμό της ΕΕ για τη στήριξη της εγγύησης των 16 δισ. €)
  • 5 δισ. € από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

Διοικητική δομή

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων αποτελείται από δύο επίπεδα διακυβέρνησης:

  • ένα διοικητικό συμβούλιο
  • μια επιτροπή επενδύσεων

Ο διευθύνων σύμβουλος είναι υπεύθυνος για την καθημερινή διαχείριση του ΕΤΣΕ και προεδρεύει των συνεδριάσεων της επιτροπής επενδύσεων. Ο διευθύνων σύμβουλος ενημερώνει τακτικά το διοικητικό συμβούλιο.

Ο υποψήφιος για τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου επιλέγεται από το διοικητικό συμβούλιο. Ο διορισμός του πρέπει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατόπιν ακρόασης.

Διοικητικό συμβούλιο

Το διοικητικό συμβούλιο απαρτίζεται από τέσσερα μέλη: τρία εξ αυτών διορίζονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ένα από την ΕΤΕπ. Το διοικητικό συμβούλιο του ΕΤΣΕ αποφασίζει:

  • τη συνολική στρατηγική του ΕΤΣΕ
  • το προφίλ κινδύνου του ΕΤΣΕ
  • τις επιχειρησιακές πολιτικές και διαδικασίες του ΕΤΣΕ
  • τους κανόνες που εφαρμόζονται στις επενδυτικές πλατφόρμες και τις εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες

Το διοικητικό συμβούλιο λαμβάνει τις αποφάσεις του με ομοφωνία.

Επιτροπή επενδύσεων

Η επιτροπή επενδύσεων εξετάζει τα υποψήφια έργα και αποφασίζει ποια έργα είναι επιλέξιμα να επωφεληθούν από την εγγύηση της ΕΕ. Λογοδοτεί δε στο διοικητικό συμβούλιο.

Η επιτροπή αυτή αποτελείται από 8 ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες της αγοράς και από τον διευθύνοντα σύμβουλο. Οι εμπειρογνώμονες διορίζονται από το διοικητικό συμβούλιο, μετά από ανοικτή και διαφανή διαδικασία επιλογής, για τριετή περίοδο, ανανεώσιμη άπαξ.

Το ΕΤΣΕ οργανώνεται κατά τρόπο που να εξασφαλίζει την επιχειρησιακή ανεξαρτησία της επιτροπής επενδύσεων.

Η επιτροπή λαμβάνει τις αποφάσεις της με απλή πλειοψηφία.

Χρηματοδοτούμενα έργα

Το ΕΤΣΕ επικεντρώνεται σε έργα από ευρύ φάσμα τομέων, όπως:

  • ανάπτυξη υποδομών
  • έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία
  • επενδύσεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, την υγεία, την τεχνολογία πληροφοριών και επικοινωνιών
  • ανάπτυξη του ενεργειακού τομέα

Περίπου το ένα τέταρτο του ταμείου διοχετεύεται αποκλειστικά σε έργα στήριξης μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), καθώς και εταιρειών μεσαίας κεφαλαιοποίησης. Εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης είναι οι εταιρείες που απασχολούν μέχρι 3000 εργαζομένους και δεν είναι ΜΜΕ.

Το ΕΤΣΕ δεν παρέχει επιχορηγήσεις ή επιδοτήσεις.

Κριτήρια επιλογής των έργων

Τα επιλέξιμα σχέδια πρέπει:

  • να είναι βιώσιμα από οικονομική και τεχνική άποψη
  • να στηρίζουν τους στόχους της ΕΕ
  • να μπορούν να επιτύχουν μόχλευση για άλλες πηγές χρηματοδότησης
  • να είναι έργα που χρειάζονται στήριξη από το ΕΤΣΕ και δεν μπορούν να υλοποιηθούν μόνο με τα υφιστάμενα μέσα της ΕΕ και της ΕΤΕπ

Τα έργα αυτά υλοποιούνται οπουδήποτε στην ΕΕ και σε οποιονδήποτε από τους επιλέξιμους τομείς: δεν υπάρχουν γεωγραφικές ή τομεακές ποσοστώσεις. Θα πρέπει να εξασφαλίζεται ότι η ΕΤΕπ δεν εκτίθεται σε υπερβολικό βαθμό σε ένα συγκεκριμένο τομέα ή τόπο.

Κατευθυντήριες γραμμές για τις επενδύσεις

Οι επενδυτικές κατευθυντήριες γραμμές, που ορίζονται στο παράρτημα του κανονισμού ΕΤΣΕ, προβλέπουν λεπτομερέστερα κριτήρια επιλογής των έργων.

Η Επιτροπή Επενδύσεων θα χρησιμοποιεί τις κατευθυντήριες γραμμές για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη χρήση της εγγύησης της ΕΕ για τα έργα.

Οι κατευθυντήριες γραμμές τροποποιούνται με κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις.

Εγγύηση

Σύμφωνα με τον κανονισμό ΕΤΣΕ, η ΕΕ παρέχει εγγύηση ύψους 16 δισ. € για να στηρίξει τις επενδύσεις και χρηματοδοτήσεις από την ΕΤΕπ. Για το σκοπό αυτό, θα συσταθεί ταμείο εγγυήσεων ύψους 8 δισ. € ώστε να προστατεύεται ο προϋπολογισμός της ΕΕ από πιθανές απώλειες που ενδέχεται να συνεπάγονται οι δραστηριότητες του ΕΤΣΕ.

Το ταμείο εγγυήσεων θα συσταθεί σταδιακά με κονδύλια από τον γενικό προϋπολογισμό της ΕΕ έως ότου επιτευχθεί ο στόχος των 8 δισ. €. Αυτό αντιπροσωπεύει το 50% της συνολικής εγγύησης που θα παράσχει η ΕΕ στο πλαίσιο του κανονισμού ΕΤΣΕ.

Η εγγύηση χρηματοδοτείται μέσω της ανακατανομής των ακολούθων κεφαλαίων:

  • 2,8 δισ. € από το μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη»
  • 2,2 δισ. € από το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020»
  • 3 δισ. € από τα αχρησιμοποίητα περιθώρια του προϋπολογισμού

Διάρκεια ζωής του ταμείου

Σύμφωνα με τον κανονισμό για τη σύσταση του Ταμείου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι αρμόδια να αξιολογεί τη λειτουργία του και το κατά πόσον έχει επιτύχει τους στόχους που θέτει ο κανονισμός. Ανάλογα με το αποτέλεσμα της αξιολόγησης, η Επιτροπή δύναται να προτείνει την παράταση των δραστηριοτήτων του Ταμείου.

Κατόπιν της αξιολόγησης που έγινε στις αρχές του 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να τροποποιηθεί ο κανονισμός για το ΕΤΣΕ, προκειμένου να παραταθούν οι δραστηριότητές του έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020.

Κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και επενδύσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει οι συνεισφορές των κρατών μελών στο ΕΤΣΕ να μην λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο ούτε του προληπτικού ούτε του διορθωτικού σκέλους του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

Ποιοι μπορούν να συμμετάσχουν στις δραστηριότητες που προωθεί το ΕΤΣΕ;

Τα κράτη μέλη της ΕΕ

Τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι σε θέση να συμβάλουν στο ΕΤΣΕ σε εγγυήσεις ή σε μετρητά.

Μπορούν να συμμετέχουν με «επενδυτικές πλατφόρμες» που θα συσταθούν για τη στήριξη ομάδων έργων. Τα κράτη μέλη μπορούν να συμβάλουν μεταξύ άλλων στη χρηματοδότηση συγκεκριμένων έργων.

Μπορούν επίσης να συμβάλουν μέσω των εθνικών αναπτυξιακών τραπεζών τους, οι οποίες είναι δημόσια ιδρύματα που ασκούν χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες για τη στήριξη των δημόσιων αναπτυξιακών έργων στα κράτη μέλη.

Άλλοι επενδυτές

Άλλοι επενδυτές, και από τον δημόσιο και από τον ιδιωτικό τομέα, μπορούν να συμμετέχουν σε επίπεδο έργου ή σε επίπεδο επενδυτικής πλατφόρμας. Οι συνεισφορές στο ΕΤΣΕ δεν συνεπάγονται κανένα δικαίωμα επιρροής στη διαχείριση του ταμείου.

Επόμενα βήματα

Το Συμβούλιο θα αρχίσει διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επί του σχεδίου για την τροποποίηση του κανονισμού για το ΕΤΣΕ, μόλις το Κοινοβούλιο εγκρίνει τη διαπραγματευτική του θέση.