Η όλο και μεγαλύτερη αστάθεια στις χώρες της νότιας γειτονίας της ΕΕ έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που προσπαθούν να φθάσουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της εντείνουν τις προσπάθειές τους να καθορίσουν μια αποτελεσματική, ανθρωπιστική και ασφαλή ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια, καθορίζοντας τις στρατηγικές προτεραιότητες. Με γνώμονα τις προτεραιότητες αυτές, το Συμβούλιο της ΕΕ θεσπίζει ορισμένους άξονες δράσης και δίδει τις εντολές για διαπραγματεύσεις με τις τρίτες χώρες. Επίσης, θεσπίζει νομοθεσία και καθορίζει ειδικά προγράμματα.

Κατά τους τελευταίους μήνες, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επεδίωξαν να οργανώσουν μια σθεναρή αντίδραση σε πολλούς τομείς. Στο χρονολόγιο των μεταναστευτικών πιέσεων επιχειρείται επισκόπηση των βασικών εξελίξεων στις εργασίες του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την διαμόρφωση της ανταπόκρισης της ΕΕ στη μεταναστευτική πίεση.

Διαδραστικός χάρτης της συνόδου της Βαλέτας για τη μετανάστευση
Κάντε κλικ στην εικόνα για πρόσβαση στον διαδραστικό χάρτη (διαθέσιμος μόνο στα αγγλικά και στα γαλλικά)

Η Προεδρία του Συμβουλίου έχει επίσης ενεργοποιήσει τις ολοκληρωμένες ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση πολιτικών κρίσεων (IPCR). Οι ρυθμίσεις αυτές παρέχουν μέσα για μεγαλύτερη υποστήριξη προς το Συμβούλιο κατά την αντιμετώπιση κρίσεων, τόσο σε πολιτικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εργασίας, μαζί με την Επιτροπή, την ΕΥΕΔ και άλλους σχετικούς οργανισμούς.

Η μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ περιλαμβάνει τα ακόλουθα σκέλη:

  • συνεργασία με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης
  • ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ
  • διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και πάταξη των δραστηριοτήτων της παράνομης διακίνησης μεταναστών
  • μεταρρύθμιση του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου
  • εξασφάλιση νόμιμων οδών μετανάστευσης
  • ενίσχυση της ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών

συνεργασία με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης

Η συνολική προσέγγιση της μετανάστευσης και της κινητικότητας (ΣΠΜΚ) αποτελεί το γενικό πλαίσιο για τις σχέσεις της ΕΕ με τρίτες χώρες. Στο πλαίσιο της ΣΠΜΚ, έχει δρομολογηθεί και αναπτυχθεί μεγάλος αριθμός διαλόγων για τη μετανάστευση, και έχουν συσταθεί πλαίσια συνεργασίας με τις οικείες τρίτες χώρες. Το 2015, οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν σχετικά με ένα σχέδιο δράσης στη Βαλέτα για την αντιμετώπιση της εισροής μεταναστών στην ΕΕ, κυρίως από χώρες της Αφρικής. Το 2016, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε τη θέσπιση ενός νέου πλαισίου εταιρικής σχέσης για τη μετανάστευση, με σκοπό να ενταθεί η συνεργασία με τις κυριότερες χώρες καταγωγής. Το ίδιο έτος υιοθετήθηκε η δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, για την αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης μέσω της Τουρκίας προς την ΕΕ. Επιπλέον, η ΕΕ έχει αναλάβει δράση για την αντιμετώπιση των επειγουσών ανθρωπιστικών αναγκών των σύρων προσφύγων στην Τουρκία, την Ιορδανία και τον Λίβανο.

Ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ

Η αποτελεσματική διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ αποτελεί προαπαιτούμενο για την εύρυθμη ελεύθερη κυκλοφορία εντός της ΕΕ. Ο Οργανισμός Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής δρομολογήθηκε τον Οκτώβριο του 2016, μετά την έκκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Σεπτέμβριο του 2015 να ενισχυθούν οι έλεγχοι στα εξωτερικά σύνορα. Η θέσπιση ενισχυμένων ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα, καθώς και η ενίσχυση των ελέγχων μέσω της χρήσης νέων τεχνολογιών είναι υπό διαπραγμάτευση.

Βασικές έννοιες

Συμφωνία επανεισδοχής: θεσπίζει κανόνες για την επιστροφή των παρατύπως διαμενόντων στη χώρα καταγωγής τους ή διέλευσης.

Μετεγκατάσταση: μεταφορά προσώπου που έχει υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας από το κράτος μέλος που έχει αναλάβει την εξέταση της αίτησής του (στην παρούσα φάση Ελλάδα ή Ιταλία) σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ.

Επανεγκατάσταση: μεταφορά εκτοπισθέντων, οι οποίοι δεν είναι υπήκοοι της ΕΕ και χρήζουν σαφώς διεθνούς προστασίας, από τρίτη χώρα σε κράτος μέλος της ΕΕ.

Διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και πάταξη των διακινητών

Μία από τις βασικές προτεραιότητες της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ είναι η πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης και η επιστροφή των παράτυπων μεταναστών στις χώρες καταγωγής τους. Η οδηγία περί επιστροφής προβλέπει σαφείς, διαφανείς και δίκαιους κανόνες για την επιστροφή παράτυπων υπηκόων τρίτων χωρών. Οι συμφωνίες επανεισδοχής της ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας για την υλοποίηση της ενωσιακής πολιτικής περί επιστροφής. Επίσης, η ΕΕ έχει θεσπίσει μια σειρά ναυτικών επιχειρήσεων για τη διασφάλιση των συνόρων ΕΕ, τη διάσωση μεταναστών στη θάλασσα και την καταπολέμηση των δικτύων εμπορίας και παράνομης διακίνησης ανθρώπων.

Μεταρρύθμιση του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου

Η μεταναστευτική κρίση ανέδειξε την ανάγκη μεταρρύθμισης του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου (ΚΕΣΑ). Στο υφιστάμενο πλαίσιο, οι αιτούντες άσυλο δεν αντιμετωπίζονται ομοιόμορφα και τα ποσοστά αναγνώρισης διαφέρουν, γεγονός που μπορεί να ενθαρρύνει τις δευτερογενείς μετακινήσεις και το φαινόμενο της αναζήτησης του ευνοϊκότερου κράτους υποδοχής. Το Συμβούλιο εξετάζει επτά νομοθετικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη μεταρρύθμιση του ΚΕΣΑ.

Εξασφάλιση νόμιμων οδών μετανάστευσης

Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να παρέχει ασφαλείς και νόμιμες οδούς προς την Ευρώπη στα άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας. Τον Ιούλιο του 2015, τα κράτη μέλη συμφώνησαν την επανεγκατάσταση 22.504 ατόμων. Η δήλωση ΕΕ-Τουρκίας του Μαρτίου 2016, προβλέπει ότι για κάθε Σύριο που επιστρέφει στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά, θα επανεγκαθίσταται ένας άλλος Σύριος από την Τουρκία στην ΕΕ. Η Επιτροπή πρότεινε στις 13 Ιουλίου 2016 ένα μόνιμο πλαίσιο της ΕΕ για την επανεγκατάσταση, για τη σύσταση κοινών προτύπων και διαδικασιών. Επιπλέον, το Συμβούλιο εξετάζει πρόταση για τη βελτίωση της οδηγίας για την μπλε κάρτα με στόχο την προσέλκυση ταλέντων υψηλών δεξιοτήτων που έχει ανάγκη η οικονομία της ΕΕ.

Ενίσχυση της ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών

Στα μέτρα μετεγκατάστασης και επανεγκατάστασης που θεσπίστηκαν για την αντιμετώπιση της προσφυγικής και μεταναστευτικής κρίσης, τονίζεται η ανάγκη στήριξης των κρατών μελών που διαθέτουν μικρότερη πείρα όσον αφορά την ένταξη. Πράγματι, οι υπήκοοι τρίτων χωρών σε ολόκληρη την ΕΕ συχνά αντιμετωπίζουν εμπόδια όσον αφορά την απασχόληση, την εκπαίδευση και την κοινωνική ένταξη. Στα συμπεράσματά του τον Δεκέμβριο του 2016, το Συμβούλιο κάλεσε τα κράτη μέλη να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές για την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών, να βελτιώσουν την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της ένταξης και να εξετάσουν το θέμα της αναγνώρισης των προσόντων και των δεξιοτήτων των υπηκόων τρίτων χωρών.