Στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων

Η Συνθήκη της Λισαβόνας ορίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να είναι χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Αναθέτει δε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να καθορίσει τις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές για το νομοθετικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό στον τομέα αυτό. Οι κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν πτυχές όπως οι συνοριακοί έλεγχοι, η πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, καθώς και η αστυνομική και δικαστική συνεργασία.

Τον Ιούνιο του 2014, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καθόρισε τις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές στο χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης για τα επόμενα έτη. Οι κατευθυντήριες γραμμές είναι σύμφωνες με τις προτεραιότητες της στρατηγικής ατζέντας για την ΕΕ, η οποία εγκρίθηκε επίσης τον Ιούνιο. Βασίζονται στην πρόοδο του προγράμματος της Στοκχόλμης, ήτοι το πολυετές πρόγραμμα για τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις για την περίοδο 2010-2014.

Το 2017 θα λάβει χώρα ενδιάμεση επανεξέταση των κατευθυντήριων γραμμών.

Αναλυτικά

Μετά την έγκριση της Συνθήκης της Λισαβόνας, η ΕΕ αφοσιώθηκε στη θέσπιση νομοθεσίας για τη δημιουργία ισχυρού νομικού πλαισίου όσον αφορά τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις. Με τις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές που εγκρίθηκαν τον Ιούνιο του 2014 δίνεται πλέον έμφαση στην εφαρμογή και ενοποίηση των υφιστάμενων νομικών πράξεων και μέτρων πολιτικής. Με τη λογική αυτή, οι στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές τονίζουν ότι απαιτείται:

  • συνεπής και αποτελεσματική εφαρμογή των ισχυόντων μέτρων
  • εντατικότερη συνεργασία
  • ενίσχυση του ρόλου των οργανισμών της ΕΕ
  • διερεύνηση του δυναμικού των νέων τεχνολογιών

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δήλωσε εξάλλου ότι πρέπει να βελτιωθεί η διασύνδεση ανάμεσα στην εσωτερική και την εξωτερική πολιτική της ΕΕ. Θέματα όπως η μετανάστευση και το άσυλο, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και η προστασία των προσωπικών δεδομένων, που έχουν παγκόσμιο χαρακτήρα, πρέπει να αντιμετωπιστούν τόσο εντός της ΕΕ όσο και στις σχέσεις με τρίτες χώρες.

Εκτός από αυτά τα γενικά θέματα, στις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές ορίζονται λεπτομερέστερα οι βασικές προτεραιότητες των διαφόρων τομέων της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων.

1. Προστασία και προαγωγή των θεμελιωδών δικαιωμάτων

Η ΕΕ οφείλει να εξασφαλίσει την προστασία και προαγωγή των θεμελιωδών δικαιωμάτων, εντός και εκτός ΕΕ. Μεταξύ των δικαιωμάτων αυτών, ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στην προστασία των δεδομένων. Στον τομέα αυτό, ένας από τους στόχους των στρατηγικών κατευθυντήριων γραμμών ήταν η θέσπιση γενικού πλαισίου προστασίας δεδομένων. Αυτό το νέο πλαίσιο τέθηκε σε ισχύ το Μάιο του 2016.

2. Μετανάστευση, άσυλο και σύνορα

Οι κύριοι στόχοι στον τομέα αυτό είναι:

  • να αξιοποιηθούν τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η ΕΕ από τη νόμιμη μετανάστευση
  • να δοθεί προστασία σε όσους τη χρειάζονται
  • να αντιμετωπιστεί η παράνομη μετανάστευση, αποτρέποντας την απώλεια ζωών μεταναστών που προσπαθούν να φθάσουν στην Ευρώπη

Στο πλαίσιο αυτό απαιτείται να ληφθούν υπόψη οι αρχές της αλληλεγγύης και της δίκαιης κατανομής ευθυνών.

Νόμιμη μετανάστευση

Δεδομένου του προβλήματος της γήρανσης του πληθυσμού, η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει πόλος έλξης για ταλαντούχους και να αξιοποιήσει πλήρως τις ευκαιρίες που προσφέρει η νόμιμη μετανάστευση. Σύμφωνα με τις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές, χρειάζεται συζήτηση με τον επιχειρηματικό κόσμο και τους κοινωνικούς εταίρους, θέσπιση συνεκτικών και αποτελεσματικών κανόνων, καθώς και ενεργές πολιτικές ένταξης από μέρους των κρατών μελών.

Άσυλο

Η δέσμευση της ΕΕ για τη διεθνή προστασία προϋποθέτει μια ισχυρή ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου. Μια από τις κύριες προτεραιότητες των στρατηγικών κατευθυντήριων γραμμών είναι η μεταφορά και εφαρμογή του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου. Κατ' αυτόν τον τρόπο, οι αιτούντες άσυλο θα έχουν τις ίδιες διαδικαστικές εγγυήσεις και την ίδια προστασία σε κάθε χώρα της ΕΕ.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε επίσης να ενισχυθεί ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για το Άσυλο (ΕΥΥΑ), του οργανισμού της ΕΕ που είναι αρμόδιος για την ενίσχυση της συνεργασίας και τη στήριξη των κρατών μελών σε θέματα ασύλου.

Παράνομη μετανάστευση

Για το θέμα της παράνομης μετανάστευσης, στις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές ζητείται δράση για να αντιμετωπιστούν τα αίτια του φαινομένου και οι μεταναστευτικές ροές. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, η συνεργασία με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης των μεταναστών παίζει μέγιστο ρόλο. Η συνεργασία σε μεταναστευτικά θέματα ορίζεται στη γενική προσέγγιση της μετανάστευσης και της κινητικότητας, το πλαίσιο της ΕΕ για διάλογο και συνεργασία με χώρες καταγωγής εκτός ΕΕ, χώρες διέλευσης και χώρες προορισμού.

Οι κύριοι στόχοι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την παράνομη μετανάστευση είναι:

  • να ενισχυθούν και να διευρυνθούν τα περιφερειακά προγράμματα προστασίας
  • να αντιμετωπιστεί αποφασιστικά η παράνομη διακίνηση και εμπορία ανθρώπων
  • να θεσπιστεί αποτελεσματική κοινή πολιτική επιστροφής

Σύνορα και θεωρήσεις

Η απουσία ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα και ο αυξανόμενος αριθμός ταξιδιωτών που εισέρχονται στην ΕΕ απαιτεί αποτελεσματική και εκσυγχρονισμένη διαχείριση των κοινών εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητεί:

  • να εκσυγχρονιστεί η διαχείριση των συνόρων με οικονομικά αποδοτικό τρόπο
  • να ενισχυθεί η βοήθεια που παρέχει ο Frontex και το νέο ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης των συνόρων (Eurosur)
  • να διερευνηθεί η δυνατότητα θέσπισης ευρωπαϊκού συστήματος συνοριοφυλάκων
  • να εκσυγχρονιστεί η κοινή πολιτική θεωρήσεων

3. Ασφάλεια: καταπολέμηση του εγκλήματος και της τρομοκρατίας

Για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του σοβαρού και οργανωμένου εγκλήματος, οι στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές ζητούν:

  • την κινητοποίηση όλων των μέσων δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας
  • την ενίσχυση του ρόλου της Europol και της Eurojust

Θα παρασχεθεί στήριξη με:

  • την επανεξέταση της στρατηγικής εσωτερικής ασφάλειας
  • την ανάπτυξη ολοκληρωμένης προσέγγισης της ασφάλειας και της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο
  • την πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης και του εξτρεμισμού, καθώς και την αντιμετώπιση του ζητήματος των ξένων μαχητών

4. Δικαστική συνεργασία

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τόνισε την ανάγκη για έναν ουσιαστικό ευρωπαϊκό χώρο δικαιοσύνης, όπου θα γίνονται σεβαστά τα διαφορετικά νομικά συστήματα και θα ενισχύεται η αμοιβαία εμπιστοσύνη στα δικαστικά συστήματα κάθε κράτους. Ορισμένοι βασικοί τομείς δράσεις:

  • προώθηση της συνοχής και της σαφήνειας της ενωσιακής νομοθεσίας
  • απλούστερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη
  • ενίσχυση των δικαιωμάτων των κατηγορουμένων και της προστασίας των θυμάτων
  • ενίσχυση της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων
  • προώθηση των διαπραγματεύσεων για την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
  • διευκόλυνση των διασυνοριακών δραστηριοτήτων, της επιχειρησιακής συνεργασίας και της κατάρτισης

5. Ελεύθερη κυκλοφορία

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επανέλαβε ότι πρέπει να προστατευτεί το δικαίωμα των πολιτών της ΕΕ να κυκλοφορούν ελεύθερα και να διαμένουν και να εργάζονται σε άλλα κράτη μέλη, με παράλληλη αντιμετώπιση πιθανών καταχρηστικών ή δόλιων αξιώσεων.