Comhaontú Pháras maidir leis an athrú aeráide

Comhairle AE

Is comhaontú domhanda i ndáil leis an athrú aeráide a baineadh amach ar an 12 Nollaig 2015 i bPáras é Comhaontú Pháras. Cuirtear plean gníomhaíochta i láthair leis an gcomhaontú chun an téamh domhanda a choinneáil 'go mór' faoi bhun 2°C. Clúdaíonn sé an tréimhse ó 2020 ar aghaidh.

  • Príomheilimintí chomhaontú nua Pháras:
  • an sprioc fhadtéarmach: d’aontaigh na rialtais an méadú ar an meánteocht dhomhanda a choimeád go mór faoi bhun 2°C os cionn na leibhéal réamhthionsclaíoch agus iarracht a dhéanamh teorainn 1.5°C a chur leis
  • rannchuidiú : roimh Chomhdháil Pháras agus lena linn, thíolaic na tíortha pleananna cuimsitheacha náisiúnta gníomhaíochta maidir leis an athrú aeráide chun a gcuid astaíochtaí a laghdú
  • uaillmhian: d'aontaigh na rialtais go gcuirfidh siad in iúl gach cúig bliana an rannchuidiú a bhí déanta acu ó thaobh spriocanna uaillmhianacha a leagan síos
  • trédhearcacht: ghlac siad freisin le tuairisciú dá chéile agus don phobal maidir leis an dul chun cinn a bheadh á dhéanamh acu chun a gcuid spriocanna a chur chun feidhme, chun trédhearcacht agus maoirseacht a áirithiú
  • dlúthpháirtíocht: leanfaidh an tAontas agus tíortha forbartha eile de mhaoiniú don aeráid a chur ar fáil chun cúnamh a thabhairt do thíortha atá i mbéal forbartha a gcuid astaíochtaí a laghdú agus chun an teacht aniar a chothú i leith thionchair an athraithe aeráide

An t-athrú aeráide: saincheist thábhachtach dhomhanda a bhfuil an uile dhuine faoina hanáil. Leis an amlíne seo, leantar an próiseas trínar thángthas ar chomhaontú nua domhanda maidir leis an aeráid, atá ceangailteach ó thaobh an dlí de - Comhaontú Pháras, agus an méid a thagann as. Cumhdaítear ról an Aontais Eorpaigh sa phróiseas seo freisin.

2016

4 Samhain

Teacht i bhfeidhm Chomhaontú Pháras

Tháinig Comhaontú Pháras i bhfeidhm an 4 Samhain 2016. Tharla sé sin 30 lá tar éis do na coinníollacha bheith comhlíonta ar an 4 Deireadh Fómhair, is é sin le rá: an comhaontú a bheith daingnithe ag ar a laghad 55 tír arb ionann iad agus ar a laghad 55 % d’astaíochtaí gás ceaptha teasa an domhain.

25 Deireadh Fómhair

Cuirfidh an tAontas Eorpach lena ranníocaíocht idirnáisiúnta i ndáil leis an aeráid i dtreo $100 billiún in aghaidh na bliana a socraíodh do thíortha tionsclaithe faoi 2020 agus ar aghaidh go dtí 2025. Roimh 2025, déanfaidh na páirtithe i gcreat-choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an athrú aeráide sprioc nua chomhchoiteann a leagan síos.

B’ionann na ranníocaíochtaí iomlána ón Aontas agus ó na Ballstáit agus EUR 17.6 bhilliún in 2015 agus ba mhór an méadú é sin le hais 2014. Díríodh na ranníocaíochtaí go rathúil ar thionscnaimh chun an t-athrú aeráide a mhaolú agus a oiriúnú i dtíortha i mbéal forbartha.

Céim thábhachtach atá sa ranníocaíocht i dtreo chur chun feidhme an chomhaontaithe ar thángthas air i bPáras maidir leis an athrú aeráide.

11 Deireadh Fómhair

Ghlac an Chomhairle Gnóthaí Eacnamaíocha agus Airgeadais conclúidí ón gComhairle maidir le maoiniú don troid i gcoinne an athraithe aeráide. Chuir an Chomhairle i bhfios go láidir a thábhachtaí atá an t-airgeadas poiblí i gcónaí chun dul i ngleic leis an athrú aeráide. Dheimhnigh na hairí freisin go mbeidh an maoiniú poiblí sin chun cur i gcoinne an athraithe aeráide ag méadú sna blianta amach romhainn. Déanfar ranníocaíochtaí na mBallstát a fhógairt roimh chruinniú COP22.

7 Deireadh Fómhair

Taisceadh ionstraimí Comhaontú Pháras

Ceiliúrann an tAontas Eorpach taisceadh ionstraimí Chomhaontú Pháras le linn searmanas oifigiúil ag ceanncheathrú na Náisiún Aontaithe i Nua Eabhrach.

5 Deireadh Fómhair

Rinne an tAontas Eorpach Comhaontú Pháras a dhaingniú go hoifigiúil

Rinne ionadaithe ó Uachtaránacht na Comhairle agus ón gCoimisiún Eorpach na doiciméid oifigiúla le haghaidh daingniúcháin a thaisceadh le hArd-Rúnaí na Náisiún Aontaithe, arb é taiscí an Chomhaontaithe é.

4 Deireadh Fómhair

Ghlac an Chomhairle an cinneadh maidir le daingniú an Aontais de Chomhaontú Pháras. Fágfar an cinneadh le hArdrúnaí na Náisiún Aontaithe taobh istigh de chúpla lá. Tiocfaidh daingniú an Aontais i bhfeidhm a luaithe a fhágfar isteach an cinneadh.

30 Meán Fómhair

Chinn an Chomhairle Comhshaoil leanúint ar aghaidh le daingniú ar leibhéal an Aontais Eorpaigh. Daingneoidh na Ballstáit in éineacht leis an Aontas má tá a gcuid nósanna imeachta náisiúnta curtha i gcrích acu, nó a luaithe is féidir ina dhiaidh sin.

A luaithe a thabharfaidh Parlaimint na hEorpa cead uaithi, glacfaidh an Chomhairle go foirmiúil an cinneadh maidir le tabhairt chun críche. Beidh an tAontas in ann ansin an comhaontú a dhaingniú.

20 Meitheamh

Ghlac an Chomhairle Comhshaoil ráiteas maidir le daingniú Chomhaontú Pháras. Díríodh sa ráiteas ar theachtaireacht pholaitiúil láidir, shoiléir a thabhairt maidir le tiomantas an Aontais an dul chun cinn a rinneadh i bPáras a choimeád ar bun agus tabhairt faoin obair chun go dtiocfadh Comhaontú Pháras i bhfeidhm go luath agus chun go gcuirfí chun feidhme go héifeachtach é.

22 Aibreán

Sínítear Comhaontú Pháras

Síníonn an tAontas Eorpach Comhaontú Pháras

Déanann Sharon Dijksma, Aire Comhshaoil na hÍsiltíre agus Uachtarán na Comhairle, agus Maroš Šefčovič, Leas-Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, an Comhaontú a shíniú thar ceann an Aontais ag searmanas ardleibhéil i Nua-Eabhrac (na Stáit Aontaithe).

Ón bpointe seo ar aghaidh beidh an doiciméad ar oscailt lena shíniú go ceann bliana.

17-18 Márta

Chuir an Chomhairle Eorpach i dtreis gur gá don Aontas Eorpach agus dá Bhallstáit a bheith in ann Comhaontú Pháras a dhaingniú a luaithe is féidir agus go féichiúnta ionas go mbeidh siad ina gcomhpháirtithe leis, tráth a dtiocfaidh sé i bhfeidhm.

Chuir sí i dtreis chomh maith go bhfuil an tAontas Eorpach meáite ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú laistigh den Aontas agus cion na bhfuinneamh inathnuaite a mhéadú agus éifeachtúlacht fuinnimh a fheabhsú, dála mar a chomhaontaigh an Chomhairle Eorpach i mí Dheireadh Fómhair 2014. Ábhar tosaíochta is ea é an reachtaíocht a oiriúnú d’fhonn is go gcuirfear an creat sin chun feidhme.

4 Márta

Ag an gComhairle Comhshaoil phléigh na hAirí an obair leantach a dhéanfar ar Chomhaontú Pháras maidir le hathrú na haeráide agus na himpleachtaí i ndáil le beartas aeráide an Aontais Eorpaigh.

Measadh gur chomhartha tábhachtach é, a mhéid a bhaineann le tiomantas an Aontais Eorpaigh do chuspóirí an Chomhaontaithe i bPáras, go gcuirfí creat aeráide agus fuinnimh an Aontais don bhliain 2030 chun feidhme go tráthúil. Chuir na hAirí i dtreis chomh maith a thábhachtaí atá sé go ndéanfar daingniú pras ar an gcomhaontú.

15 Feabhra

Ghlac an Chomhairle Gnóthaí Eachtracha Conclúidí faoin taidhleoireacht Eorpach i ndáil leis an aeráid i ndiaidh Chomhdháil 21 de chuid na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide. D'aibhsigh an Chomhairle ról na taidhleoireachta Eorpaí i ndáil leis an aeráid chun taobhú le cur chun feidhme an chomhaontaithe dhomhanda i bPáras maidir leis an athrú aeráide, a sroicheadh i mí na Nollag 2015. 

Leis an bplean gníomhaíochta maidir le taidhleoireacht aeráide do 2016 dírítear ar thrí phríomhréimse:

  • tosaíocht straitéiseach a dhéanamh den chomhrac i gcoinne an athraithe aeráide i gcónaí san idirphlé taidhleoireachta, sa taidhleoireacht phoiblí agus in ionstraimí beartais sheachtraigh
  • cur chun feidhme Chomhaontú Pháras agus na rannchuidithe beartaithe arna gcinneadh go náisiúnta i gcomhthéacs fhorbairt ísealcharbóin atá seasmhach ó thaobh na haeráide de
  • friotháil ar an nasc idir an t-athrú aeráide, acmhainní nádúrtha, an rathúnas, an chobhsaíocht agus an imirce

2015

17-18 Nollaig

Ba dhíol sásaimh do cheannairí an Aontais an comhaontú stairiúil faoin athrú aeráide a comhaontaíodh ag Comhdháil na bPáirtithe 21 i bPáras, agus d’iarr siad ar an gCoimisiún agus ar an gComhairle na torthaí a mheasúnú faoi Mhárta 2016, go háirithe i bhfianaise chreat aeráide agus fuinnimh 2030 agus na chéad chéimeanna eile a leagan amach.

12 Nollaig

Baineadh amach Comhaontú Pháras

Ar an 12 Nollaig, thángthas ar chomhaontú nua domhanda faoin athrú aeráide. Toradh cothrom atá sa chomhaontú a bhfuil plean gníomhaíochta ag gabháil leis chun an téamh domhanda a choinneáil 'go mór' faoi bhun 2°C agus gealltanas go dtabharfar móriarracht faoina theorannú do 1.5°C.

Beidh Comhaontú Pháras oscailte lena shíniú ar feadh aon bhliain amháin ón 22 Aibreán 2016 i Nua-Eabhrac.

Cumhdaítear an tréimhse ó 2020 ar aghaidh leis agus tiocfaidh sé i bhfeidhm ach a mbeidh sé daingnithe ag 55 tír atá freagrach as 55 % d'astaíochtaí an domhain ar a laghad.

30 Samhain - 11 Nollaig

Comhdháil Pháras maidir leis an athrú aeráide (COP 21)

Bhí Comhdháil Pháras maidir leis an Athrú Aeráide ar siúl ón 30 Samhain go dtí an 12 Nollaig 2015. Ba é sin an 21ú seisiún de Chomhdháil na bPáirtithe (COP 21) i gcomhthéacs Chreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide (UNFCCC) agus an 11ú seisiún de chruinniú na bpáirtithe i gcomhthéacs Phrótacal Kyoto (CMP 11). Ghlac toscaireachtaí ó thart ar 150 tír páirt san idirbheartaíocht le haghaidh comhaontú nua domhanda faoin athrú aeráide a bheidh ceangailteach ó thaobh dlí.

10 Samhain

Ag an gcruinniú a bhí aici ar an 10 Samhain 2015, ghlac an Chomhairle Gnóthaí Eacnamaíocha agus Airgeadais Conclúidí maidir le maoiniú don troid i gcoinne athrú na haeráide. Aithnítear sna Conclúidí go bhfuil ról ag an maoiniú i ndáil leis an athrú aeráide lena bhféadfar an fhithis a shroicheadh agus an téamh domhanda a choimeád faoi bhun 2°C, agus lena bhféadfar athrú chuig geilleagair inbhuanaithe a mbeidh teacht aniar iontu ó thaobh aeráide de agus ina mbeidh leibhéil ísle gás ceaptha teasa. Díríodh iontu freisin ar mhéid an mhaoinithe ón Aontas Eorpach i leith an $100 billiún in aghaidh na bliana atá geallta ag a lán tíortha forbartha ó fhoinsí éagsúla, faoi 2020. D'aontaigh na hAirí go mbeadh gá le hacmhainní suntasacha chun cabhrú le tíortha forbraíochta dul i ngleic leis an athrú aeráide ar bhealach leordhóthanach.

18 Meán Fómhair

Ghlac an Chomhairle Comhshaoil Conclúidí lena mbunaítear seasamh an Aontais do Chomhdháil na Náisiún Aontaithe i bPáras maidir leis an athrú aeráide. Shocraigh na hAirí go ndíreodh an tAontas ar chomhaontú uaillmhianach, dinimiciúil, dlí-cheangailteach a bhaint amach agus é mar chuspóir leis an téamh domhanda a choimeád faoi bhun 2°C.

D'fhonn an cuspóir sin a chur i gcrích, chuir an Chomhairle in iúl go gcaithfidh na hastaíochtaí domhanda gás ceaptha teasa a bheith ag an leibhéal is airde faoi 2020 ar a dhéanaí, go gcaithfidh laghdú 50% ar a laghad a bheith imithe orthu faoi 2050 le hais 1990, agus go gcaithfidh siad a bheith gar do náid nó faoina bun faoi 2100.

6 Márta

Roimh Chomhdháil Pháras faoin athrú aeráide, thíolaic an tAontas Eorpach an rannchuidiú atá beartaithe aige, arna chinneadh go náisiúnta, (INDC) chuig rúnaíocht Chreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide (UNFCCC). Le INDC sin an Aontais Eorpaigh, cuirtear in iúl a thiomanta atáthar don phróiseas caibidlíochta i leith comhaontú nua faoin athrú aeráide, a bheidh ceangailteach ó thaobh an dlí, agus é mar chuspóir an téamh domhanda a choimeád faoi bhun 2°C. Dheimhnigh sé an sprioc cheangailteach freisin i leith 40 %, ar a laghad, d'ísliú ar astaíochtaí intíre gás ceaptha teasa faoi 2030, le hais 1990, mar a luaitear sna Conclúidí ón gComhairle Eorpach ó mhí Dheireadh Fómhair 2014.

2014

23 Deireadh Fómhair

Creat beartais 2030 don aeráid agus don fhuinneamh

Tháinig ceannairí an Aontais ar chomhaontú faoin gcreat beartais don aeráid agus d'fhuinneamh le haghaidh 2030. D'fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach 4 sprioc:

  • sprioc cheangailteach ar an Aontas Eorpach astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú 40% faoi 2030, le hais 1990
  • sprioc 27% ar a laghad le haghaidh cionroinnt an fhuinnimh inathnuaite a bheidh á hídiú sa bhliain 2030
  • feabhsú 27 % ar éifeachtúlacht fuinnimh i gcomparáid leis na réamh-mheastacháin
  • an margadh fuinnimh inmheánach a chomhlánú trí sprioc íosta de mhéadú arb ionann é agus 10% de na hidirnaisc leictreachais atá ann faoi láthair a bhaint amach faoi 2020, i ndáil le hoileáin fuinnimh ar a laghad - go háirithe na Stáit Bhaltacha agus Leithinis na hIbéire