Cad is ea Comhpháirtíocht an Oirthir?

Is é is aidhm do Chomhpháirtíocht an Oirthir comhlachas polaitiúil agus comhtháthú eacnamaíoch sé thír chomhpháirtíochta in Oirthear na hEorpa agus sa Chugas Theas, mar a leanas, a atreisiú:

  • An Airméin
  • An Asarbaiseáin
  • An Bhealarúis
  • An tSeoirsia
  • Poblacht na Moldóive
  • An Úcráin

Níl an Rúisan Tuirc lánpháirtithe i gcreat CPO toisc go bhfuil stádas éagsúil ag an dá thír sin anois ó thaobh an chaidrimh atá acu leis an Aontas Eorpach:

  • An Tuirc — tír aontachais
  • An Rúis — comhpháirtíocht straitéiseach

Is gné shonrach oirthearach í Comhpháirtíocht an Oirthir de Bheartas Comharsanachta na hEorpa (BCE). Trí bhíthin Beartas Comharsanachta na hEorpa (BCE), oibríonn an tAontas i gcomhar lena chomharsana soir agus ó dheas uaidh chun an comhlachas polaitiúil is dlúithe is féidir a chothú chomh maith leis an leibhéal is airde is féidir de chomhtháthú eacnamaíoch.

Cad chuige Comhpháirtíocht an Oirthir?

Tugann an tAontas Eorpach tús áite don tslándáil, don chobhsaíocht agus don rathúnas, don daonlathas agus don smacht reachta in Oirthear na hEorpa agus i gCugas Theas.

I mí an Mheithimh 2008, d’iarr an Chomhairle Eorpach ar an gCoimisiún togra a ullmhú le haghaidh Chomhpháirtíocht an Oirthir (CPO) chun tacú leis an gcomhar réigiúnach agus chun an caidreamh AE lena chomharsana san oirthear a neartú.

I ndiaidh na coinbhleachta sa tSeoirsia agus mar gheall ar an iarmhairt a bhí aici ar an gcobhsaíocht réigiúnach, iarradh ag cruinniú urghnách na Comhairle Eorpaí an 1 Meán Fómhair 2008 go luathófaí leis an obair sin.

Bhí sé riachtanach dá bharr sin creat beartais aonair comhleanúnach a bhunú i leith na dtíortha sin a ndearnadh nuachomharsanacht an Aontais Eorpaigh díobh san oirthear.

Seoladh Comhpháirtíocht an Oirthir in 2009, mar thionscnamh comhpháirteach idir:

  • an tAontas Eorpach
  • Ballstáit an Aontais
  • sé thír chomhpháirtíochta in Oirthear na hEorpa agus i gCugas Theas, mar atá: an Airméin, an Asarbaiseáin, an Bhealarúis, an tSeoirsia, Poblacht na Moldóive agus an Úcráin

Idirdhealú agus cuimsitheacht

Tá an tAontas tiomanta do chomhar láidir, difreáilte, comhthairbheach a bheith aige leis na sé chomhpháirtí i gComhpháirtíocht an Oirthir, beag beann ar leibhéal na huaillmhéine atá acu sin i ndáil lena gcaidreamh leis an Aontas.

Mar chúiteamh ar athchóirithe polaitiúla agus eacnamaíocha a ghabháil de láimh, déantar na nithe seo leanas a thairiscint le CPO:

  • caidreamh conarthach nua
  • comhaontuithe saorthrádála substaintiúla agus cuimsitheacha (CSSC)
  • céimeanna i dtreo léirscaoileadh víosaí agus creat iltaobhach chun na saincheisteanna sin a phlé

Le Comhpháirtíocht an Oirthir:

  • cuirtear creat daingean le haghaidh comhoibriú iltaobhach ar fáil
  • déantar an comhar déthaobhach leis an Aontas a fhorbairt

Rannpháirtíocht na sochaí trí chéile

Ní rialtais amháin a chuirtear san áireamh i gComhpháirtíocht an Oirthir ach:

• dearcadh na sochaí sibhialta
• aigne na n-údarás áitiúil agus réigiúnach
• tuairimí na gceannairí gnó
• tionóil pharlaiminteacha

Comhoibriú Iltaobhach

Tá neart dúshláin choiteanna ag na tíortha comhpháirtíochta. Má thugtar aghaidh orthu go comhpháirteach treisítear leis an gcomhar agus déantar an dea-chleachtas a mhalartú.

Cuirtear an comhar iltaobhach i gComhpháirtíocht an Oirthir i gcrích i dtaca lena lán saincheisteanna éagsúla:

  • institiúidí agus an dea-rialachas a neartú, lena n-áirítear seasmhacht i gcoinne athruithe seachtracha
  • deiseanna margaidh a fhorbairt trí chomhtháthú eacnamaíoch agus trí chomhaontuithe trádála
  • an tslándáil fuinnimh a chinntiú agus feabhas a chur ar na hidirnaisc le haghaidh fuinnimh agus iompair
  • an tsoghluaisteacht agus an teagmháil idir daoine a fheabhsú i gcaibidliú an idirphlé i leith víosaí

An comhar déthaobhach

Comhaontuithe Comhlachais (CC)

Tá smaointe fuaimintiúla curtha ar aghaidh ag an Aontas maidir le tíortha uile chomhpháirtíocht an oirthir trí bhíthin glúin nua de chomhaontuithe comhlachais. Tagann siad sin in ionad na gcomhaontuithe comhpháirtíochta agus comhair a cuireadh i gcrích leis na tíortha comhpháirtíochta i mblianta deireanacha na 1990idí.

Tá an tAontas Eorpach tar éis sraith de Chomhaontuithe Comhlachais (CC) a chaibidliú le comhpháirtithe CPO lena dtugtar:

  • comhlachas polaitiúil níos fearr
  • idirphlé polaitiúil níos fearr
  • comhar níos dlúithe maidir le saincheisteanna ceartais agus slándála

Plean d'athchóirithe atá sa chaidreamh trína ndlúthófar na tíortha comhpháirtíochta leis an Aontas trí bhíthin reachtaíocht agus caighdeáin na dtíortha sin a ailíniú le reachtaíocht agus caighdeáin an Aontais. Cuirfidh sé sin feabhas follasach ar bheatha na ndaoine.

Comhaontuithe saorthrádála (Comhaontú Domhain Cuimsitheach Saorthrádála)

Mar chuid de na comhaontuithe comhlachais tá caibidlíocht curtha i gcrích ag an Aontas maidir le Limistéar Saorthrádála Substainteach agus Cuimsitheach (CSSC) leis an tSeoirsia, leis an Moldóiv agus leis an Úcráin i ndáil leis an méid seo a leanas:

  • feabhas a chur ar an rochtain ar earraí agus seirbhísí
  • taraifí, cuótaí bacainní ar thrádáil a laghdú
  • timpeallacht dlí cobhsaí a áirithiú
  • cleachtais agus noirm a ailíniú

Stádas reatha

  • an tSeoirsia, Poblacht na Moldóive agus an Úcráin: déantar na comhaontuithe comhlachais/saorthrádála a cuireadh i gcrích in 2014 a chur chun feidhme go sealadach faoi láthair agus táthar tar éis an caidreamh idir na tíortha comhpháirtíochta sin agus an tAontas a chur chun cinn go mór mar gheall orthu
  • an Airméin, an Asarbaiseáin agus an Bhealarúis :is cur chuige níos saincheaptha agus níos difreáilte a ghlacfaidh an tAontas maidir lena chaidreamh leis na tíortha sin

Idirphlé faoi Víosaí

Ba iad tíortha comhpháirtíochta CPO ba thúisce a bhain tairbhe as comhpháirtíochtaí soghluaisteachta lenar cuidíodh lena saoránaigh gluaiseacht ar fud na hEorpa i dtimpeallacht atá slán.

Leis anéascú víosaí agus comhaontuithe um athligean isteach cuirtear soghluaisteacht na saoránach i dtíortha chomhpháirtíocht an Oirthir chun cinn trí éascú víosaí, agus leagtar síos rialacha chun filleadh abhaile na n-imirceach neamhrialta a bhainistiú trí chomhaontuithe um athligean isteach.

Leis an idirphlé maidir le léirscaoileadh víosaí, tá céim ar chéim á glacadh ag an Aontas d'fhonn sprioc fhadtéarmach an taistil saor ó víosaí do shaoránaigh de chuid comhpháirtithe áirithe CPO a réalú.

Sa Chomhairle

Comhlachtaí atá freagrach

Pléann an Mheitheal um Oirthear na hEorpa agus Lár na hÁise (COEST) le gnéithe uile an chaidrimh agus an chomhair idir an tAontas agus tíortha sna réigiúin a leanas:

  • Oirthear na hEorpa: an Airméin, an Asarbaiseáin, an Bhealarúis, an Mholdóiv, an tSeoirsia agus an Úcráin
  • Lár na hÁise: an Chasacstáin, an Chirgeastáin, an Táidsíceastáin, an Tuircméanastáin agus an Úisbéiceastáin

Cuireannnn Coiste an Bheartais Trádála comhairle ar an gCoimisiún freisin agus cuidíonn sé leis chun comhaontuithe trádála le tíortha compháirtíochta CPO a chaibidliú agus a chur i gcrích.

Caibidlíocht maidir le comhaontuithe idirnáisiúnta le comhpháirtithe an oirthir

Bíonn an Chomhairle páirteach ag gach céim de chaibidliú agus de ghlacadh na gcomhaontuithe idirnáisiúnta leis na 6 thír comhpháirtíochta in Oirthear na hEorpa agus i gCugas Theas:

  • sainordú a thabhairt le haghaidh na caibidlíochta
  • an comhaontú a shíniú thar ceann an Aontais
  • an cinneadh críochnaitheach a ghlacadh lena gcuirtear chun feidhme é i ndlí an Aontais

Na mionsonraí

Caithfidh ionadaithe na mBallstát a sainordú a thabhairt le haghaidh caibidlíocht i ndáil leis na comhaontuithe sonracha seo a chumhdaíonn réimsí inniúlachtaí comhroinnte.

Tar éis na caibidlíochta, cinneann an Chomhairle maidir leis an gcomhaontú a shíniú agus a thabhairt i gcrích, bunaithe ar an togra ón gCoimisiún agus ón Ardionadaí.

Is í an Chomhairle a ghlacann an cinneadh deiridh freisin chun an comhaontú a thabhairt i gcrích, a luaithe a thugann an Pharlaimint a toiliú (rud atá ag teastáil i réimsí atá faoi réir na comhchinnteoireachta) agus a luaithe a dhaingníonn Ballstáit uile an Aontais é.

Féadfaidh an Chomhairle cinneadh a ghlacadh freisin cur i bhfeidhm comhaontaithe idirnáisiúnta a chur ar fionraí nó deireadh a chur le comhaontú. Glacann sí cinneadh ar bhonn togra ón gCoimisiún nó ón Ardionadaí.

Tacaíocht d’Eagraíocht Chruinnithe Mullaigh Chomhpháirtíocht an Oirthir

Bunaítear le CPO bealaí cumarsáide níos láidre trí chruinnithe mullaigh a eagrú ar leibhéal na gceann stáit nó rialtais.

Eagraítear na cruinnithe mullaigh sin gach dhá bhliain agus tugtar treoir pholaitiúil leo ar mhaithe le Comhpháirtíocht an Oirthir a fhorbairt tuilleadh.

Déanann Uachtarán na Comhairle Eorpaí ionadaíocht thar ceann an Aontais Eorpaigh go seachtrach ag na cruinnithe mullaigh sin, in éineacht le hUachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, de ghnáth.

Reáchtáileann CPO cruinnithe bliantúla freisin d'airí gnóthaí eachtracha ón Aontas agus ó chomhpháirtithe an Oirthir. Gabhann na cruinnithe sin le Comhairle Gnóthaí Ginearálta nó le Comhairle Gnóthaí Eachtracha.

Cruinnithe Mullaigh Chomhpháirtíocht an Oirthir

24 Samhain 2017 - an Bhruiséil, an Bheilg

28-29 Samhain 2013 - Vilnias, an Liotuáin

29-30 Meán Fómhair 2011 - Vársá, an Pholainn

7 Bealtaine 2009 - Prág, Poblacht na Seice