09-09-2011
Gilles de Kerchove, EU-coördinator voor terrorismebestrijding, heeft op 5 september de ontwikkelingen sedert de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten overschouwd, en een presentatie gegeven van zijn rapport "10 jaren - 10 lessen: wat wij uit onze ervaringen sinds 11 september kunnen leren". Volgens hem is een nieuwe 11 september wellicht uit te sluiten.
De situatie is sindsdien grondig gewijzigd. Het project van Al Qaeda heeft gefaald; de centrale organisatie is verzwakt door financiële problemen en het feit dat Osama Bin Laden en andere leiders zijn gedood of opgesloten. Dit is met name gebleken toen tijdens de Arabische lente de mensen in opstand kwamen tegen hun autocratische regimes, en democratie, vrijheid en eerbiediging van de mensenrechten eisten. Nergens was sprake van islamistische ideologie.
De dreiging is veel diffuser, complexer en subtieler geworden, nu ze uitgaat van aan Al Qaeda gelieerde groepen die in "onderaanneming" werken en steeds meer reden geven tot ongerustheid; zij zijn immers veel gevaarlijker dan de kern van Al Qaeda. Al Qaida op het Arabische schiereiland (AQAP) is technisch gezien de meest gesofisticeerde groep, en heeft al enkele grote aanslagen op zijn naam staan; verder zijn er Al Shabaab in Somalië en Al Qaeda Islamic Maghreb, die vooral in de Sahel opereren, maar hun actieterrein uitbreiden naar Nigeria en mogelijk de rest van Afrika.
Een andere dreiging wordt gevormd door Europeanen of buitenlanders die zich in Europa schuilhouden en naar het buitenland gaan voor training en operaties, dan wel terroristen van eigen bodem die binnen de landsgrenzen of in aangrenzende landen aanslagen voorbereiden. De aanslag van Anders Breivik in Oslo afgelopen zomer herinnert er ons aan dat terrorisme niet specifiek met de islam in verband te brengen is; maar dat terreur door elke extremistische beweging kan worden gepleegd.
De toestand mag dan al reden geven tot bezorgdheid, Gilles de Kerchove wijst erop dat "wij nu veiliger zijn dan tevoren", omdat de lidstaten, Europa en de rest van de wereld veel adequater reageren. Zo heeft Europol, de Europese Politiedienst, de Noorse politie geholpen toen onderzocht werd of Breivik medewerking had gekregen.
"Al bij al zijn wij intern nu veel beter toegerust dan tien jaar geleden. Niet dat we elke aanslag kunnen verijdelen, maar wel streven we naar meer efficiëntie bij preventie, onderzoek en vervolging van terreurdaden en trachten we de gevolgen van terroristische aanslagen zoveel mogelijk te beperken. Wellicht krijgen we te maken met minder gesofisticeerde en meer opportunistisch en kleinschalig opgezette acties", aldus de "Terreurbestrijder" van de EU.
Gegevens worden verzameld, gedeeld en geanalyseerd, zodat de Unie en de wereld minder kwetsbaar geworden zijn. De grenzen zijn beter beveiligd, en de autoriteiten werken samen met transporteurs en providers. De veiligheidscontrole van passagiers - en de bescherming van persoonsgegevens - is goed geregeld, maar in het vrachtverkeer is ruimte voor verbetering. Ook cyberbeveiliging is een zorgpunt; Gilles de Kerchove pleit voor gedragsregels in de cyberruimte.
In ieder geval moeten dreigingen en aanslagen justitieel worden aangepakt. De daders moeten als gewone criminelen terechtstaan, zodat ze hun aureool als helden en vrijheidsstrijders verliezen.
Meer dan voorheen is het van belang dat invloed wordt uitgeoefend op de omstandigheden die de verspreiding van terrorisme in de hand werken, en dat meer wordt gedaan voor mensenrechten, rechtsstatelijkheid, beter bestuur, democratisering en maatschappelijke en economische kansen voor de bevolking, vooral in de ontwikkelingslanden.
In Europa moet worden ingezet op de strijd tegen radicalisering en tegen rekrutering van terroristen. Op 9 september heeft Cecilia Malmström, Commissaris voor Binnenlandse Zaken, het netwerk voor voorlichting over radicalisering opgezet. Het is een overkoepelend uniaal netwerk van vakmensen en lokale actoren die betrokken zijn bij de bestrijding van gewelddadige radicalisering.
Meer informatie:
Briefing van Gilles de Kerchove
10 jaren - 10 lessen
De Europese Commissie voert de strijd tegen gewelddadig extremisme op