EU-samenwerking inzake veiligheid en defensie

Raad van de EU

EU versterkt samenwerking inzake veiligheid en defensie

Op de top van Bratislava van september 2016 besloten de 27 EU‑leiders een nieuwe impuls te geven aan de Europese externe veiligheid en defensie door de EU-samenwerking op dit gebied te versterken.

Om dit voornemen gestalte te geven, namen de EU-leiders in december 2016 conclusies aan waarin:

  • het uitvoeringsplan inzake veiligheid en defensie wordt bekrachtigd
  • het voorstel van de Europese Commissie voor het Europees defensieactieplan wordt verwelkomd
  • erop wordt aangedrongen snel actie te ondernemen om de samenwerking tussen de EU en de NAVO op te voeren

Tijdlijn – EU-samenwerking inzake veiligheid en defensie

22/06/2017

Europese Raad dringt aan op permanente gestructureerde samenwerking

08/06/2017

Raad stelt militair plannings- en uitvoeringsvermogen in

18/05/2017

Integrale EU-strategie: conclusies van de Raad over veiligheid en defensie

18/05/2017

Raad bespreekt samenwerking tussen EU en NAVO met NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg

15/12/2016

Europese Raad vraagt versterking veiligheid en defensie in Europa

Concrete maatregelen ter bevordering van samenwerking inzake veiligheid en defensie

In december 2016 keurde de Europese Raad het uitvoeringsplan inzake veiligheid en defensie goed. Het uitvoeringsplan zet de lijnen uit voor de ontwikkeling van het veiligheids- en defensiebeleid van de EU.

Het bouwt voort op de integrale EU-strategie en is toegespitst op 3 strategische prioriteiten:

  • reageren op externe conflicten en crises
  • opbouwen van de capaciteiten van de partners
  • beschermen van de EU en haar burgers

Concrete acties voor de verwezenlijking van deze doelstellingen zijn:

  • het starten van een gecoördineerde jaarlijkse evaluatie inzake defensie (CARD) ter uitbreiding van de defensiesamenwerking tussen lidstaten
  • het inrichten van een permanente gestructureerde samenwerking (PESCO) ter versterking van de defensiesamenwerking van de lidstaten die bereid zijn om verder te gaan in deze samenwerking
  • het opzetten van een militair plannings- en uitvoeringsvermogen (MPCC) ter verbetering van crisisbeheersingsstructuren
  • het versterken van het EU-instrumentarium voor snelle reactie, onder meer de EU-gevechtsgroepen en civiele vermogens

1. Gecoördineerde jaarlijkse evaluatie inzake defensie

De gecoördineerde jaarlijkse evaluatie inzake defensie (CARD) zou op EU-niveau een beter overzicht bieden van de defensie-uitgaven, nationale investeringen en onderzoeksinspanningen.

De evaluatie zou de Europese defensievermogens transparanter en politiek zichtbaarder maken. Tot de voordelen behoren:

  • beter opsporen van lacunes
  • diepere defensiesamenwerking
  • een betere en meer samenhangende benadering van de planning van defensie-uitgaven

2. Naar een permanente gestructureerde samenwerking

In het Verdrag van Lissabon is bepaald dat een groep lidstaten de samenwerking op defensiegebied kan versterken door het opzetten van een permanente gestructureerde samenwerking (PESCO).

Op 22 juni 2017 kwamen de leiders van de EU overeen een permanente gestructureerde samenwerking op te starten ter versterking van de Europese veiligheid en defensie.

Als eerste stap van de samenwerking zullen de lidstaten een gemeenschappelijke lijst van criteria en afspraken overeenkomen en concrete projecten op het gebied van defensievermogen bepalen.

3. Betere crisisbeheersingsstructuren

Op 8 juni 2017 besloot de Raad tot het instellen van een militair plannings- en uitvoeringsvermogen (MPCC) binnen de militaire staf van de EU.

Het MPCC zorgt ervoor dat de EU beter in staat is sneller, doeltreffender en op meer samenhangende wijze te reageren.

Het MPCC is op strategisch niveau verantwoordelijk voor de operationele planning en uitvoering van niet-uitvoerende militaire GVDB-missies.

4. Versterkt EU-instrumentarium voor snelle reactie

EU-gevechtsgroepen vormen een van de instrumenten die de EU ter beschikking heeft om snel te reageren op crisissituaties en conflicten. Het zijn militaire troepen die snel ter plaatse kunnen worden ingezet.

De gevechtsgroepen bestaan sinds 2005, maar vanwege politieke, technische en financiële obstakels zijn ze nog nooit ontplooid.

Om het snellereactievermogen van de EU te versterken, kwamen de EU-leiders op 22 juni 2017 overeen de inzet van gevechtsgroepen gezamenlijk te bekostigen. De financiering van de gevechtsgroepen zal permanent op EU-niveau worden beheerd via het Athenamechanisme.

De EU is ook bezig met het ontwikkelen van de civiele vermogens en het versterken van het reactievermogen van de civiele crisisbeheersing, onder meer door eventueel een kerncapaciteit voor responsiviteit in te richten.

Samenwerking EU-NAVO

Infographic - Gezamenlijke verklaring EU-NAVO: uitvoering

Infographic van de gezamenlijke verklaring EU-NAVO

Op 8 juli 2016 ondertekenden de EU en de NAVO een gezamenlijke verklaring met het oog op een nog sterkere samenwerking op 7 strategische gebieden, namelijk:

  • hybride dreigingen
  • operationele samenwerking, mede inzake maritieme kwesties
  • cyberveiligheid
  • defensievermogens
  • industrie en onderzoek
  • gecoördineerde oefeningen
  • capaciteitsopbouw

Op 6 december 2016 bekrachtigde de Raad vervolgens een gemeenschappelijk pakket van 42 voorstellen, dat ook door de NAVO werd goedgekeurd.

In juni 2017 toonden de ministers van Buitenlandse Zaken zich ingenomen met de vooruitgang inzake de uitvoering van het gemeenschappelijk pakket voorstellen, en verzochten zij om verdere stappen in dezelfde richting.

Europees defensieactieplan

Met € 203 miljard aan defensie-uitgaven in 2015 staan de EU-lidstaten wereldwijd op de tweede plaats qua militaire uitgaven, na de VS.

De defensiemiddelen worden vaak echter op inefficiënte wijze ingezet als gevolg van:

  • de versnippering van de Europese defensiemarkt
  • het kostelijke naast elkaar bestaan van dezelfde militaire vermogens
  • ontoereikende industriële samenwerking en een gebrek aan interoperabiliteit

Om deze problemen aan te pakken, stelde de Europese Commissie op 30 november 2016 het Europees defensieactieplan voor. Met het actieplan wordt beoogd:

  • de efficiëntie van de defensie-uitgaven te bevorderen
  • de samenwerking op defensiegebied te versterken
  • een sterkere industriële defensiebasis te bouwen

Het plan bevat 3 belangrijke acties:

  • het opzetten van een Europees defensiefonds
  • het aanmoedigen van investeringen in de defensie-industrie
  • het versterken van de interne defensiemarkt

Op 22 juni 2017 reageerde de Europese Raad ingenomen op de mededeling van de Commissie over een Europees defensiefonds. De leiders drongen ook aan op een spoedig akkoord over het voorstel voor een industrieel ontwikkelingsprogramma voor Europese defensie.