Digitale eengemaakte markt voor Europa

Wat is de strategie voor de digitale eengemaakte markt?

Met de strategie wil de EU een vrije en veilige digitale eengemaakte markt tot stand brengen, waarin mensen over de grenzen heen online kunnen winkelen en bedrijven, ongeacht de lidstaat waar zij gevestigd zijn, aan onlineverkoop kunnen doen in de hele EU. De strategie is erop gericht de digitale economie van de EU uit te breiden om consumenten betere diensten tegen betere prijzen aan te bieden en bedrijven te helpen groeien.

De strategie, die door de Commissie op 6 mei 2015 werd bekendgemaakt, heeft 3 doelstellingen:

  • de toegang van consumenten en bedrijven tot onlineproducten en -diensten in heel Europa vergemakkelijken
  • de juiste voorwaarden scheppen om digitale netwerken en diensten tot ontplooiing te laten komen
  • de groei van de Europese digitale economie bevorderen

Waarom is dit nodig?

Er zijn obstakels voor Europese burgers die onlinediensten en -instrumenten gebruiken. De onlinemarkten blijven grotendeels een binnenlandse aangelegenheid: slechts 15% van de burgers doet zijn onlineaankopen in een ander EU-land, en slechts 7% van de kleine en middelgrote ondernemingen doet aan onlineverkoop in een ander EU-land.

Hardnekkige regelgevingsbelemmeringen en marktfragmentatie hebben tot gevolg dat burgers goederen en diensten mislopen en dat de groei van ondernemingen wordt afgeremd.

Volgens de Commissie zou een volledig functionele digitale eengemaakte markt de economie van de EU per jaar maar liefst € 415 miljard opleveren. Om dit potentieel te ontsluiten, plant de EU ingrijpende hervormingen op diverse terreinen, gaande van auteursrechten via pakketbezorgdiensten tot telecommunicatie.

In detail

Een digitale eengemaakte markt voor Europa - COM (2015) 192

De strategie van de Commissie voor de digitale eengemaakte markt omvat een aantal maatregelen van wetgevende en niet-wetgevende aard die in 2015 en 2016 zouden worden onthuld. Ze zijn onderverdeeld in 3 pijlers:

  • de toegang tot onlineproducten en -diensten verbeteren
  • betere voorwaarden scheppen om digitale netwerken en diensten tot ontplooiing te laten komen
  • de groei van de Europese digitale economie bevorderen

1. De toegang tot onlineproducten en -diensten verbeteren

De regels voor grensoverschrijdende onlineverkoop hervormen

Er komt onder meer een voorstel van de Commissie om de EU-regels voor aankopen van digitale inhoud, zoals apps of e-boeken, te stroomlijnen. Er wordt ook ingezet op de EU-rechten voor de grensoverschrijdende onlineverkoop van fysieke goederen en op verbeterde consumentenrechten.

Grensoverschrijdende pakketbezorgdiensten verbeteren

Dit zal onder meer maatregelen omvatten om de transparantie van prijzen en het toezicht door de regelgever op de grensoverschrijdende pakketmarkt te versterken.

Een einde maken aan geoblocking

De Commissie heeft een ontwerpverordening voorgesteld om een einde te maken aan het zogenoemde "geoblocking", waarbij de toegang tot websites in andere landen wordt geweigerd of waarbij afhankelijk van de locatie van de bezoeker andere prijzen gelden.

Het Europees auteursrecht hervormen

De Commissie zal maatregelen voorstellen om ervoor te zorgen dat inhoudsdiensten, zoals videodiensten, over de grenzen heen kunnen worden gebruikt. Dit zou betekenen dat mensen die thuis een film of muziek hebben gekocht daar ook van kunnen genieten in andere EU-landen. De Commissie zal zich ook extra inspannen om inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten tegen te gaan.

Minder omslachtige btw-regelingen

Er komen onder meer maatregelen om verkopers van fysieke goederen de kans te geven gebruik te maken van één elektronisch registratie- en betalingssysteem, en er zal een gemeenschappelijke btw-drempel worden ingevoerd om startende ondernemingen te helpen online actief te worden.

2. Betere voorwaarden om digitale netwerken en diensten tot ontplooiing te laten komen

De telecomregels van de EU hervormen

De Commissie zal onder meer maatregelen voorstellen om:

  • spectrumcoördinatie en -beheer gemakkelijker te maken
  • investeringen in snelle breedband aan te moedigen
  • het institutioneel regelgevingskader te verbeteren

De regels voor audiovisuele media evalueren

Er komt onder meer een evaluatie van de richtlijn audiovisuele mediadiensten, van de maatregelen om Europese werken te promoten en van de regels inzake de bescherming van minderjarigen en inzake reclame.

De rol van onlineplatformen in kaart brengen

De Commissie zal een beoordeling verrichten van het gebrek aan transparantie van zoekresultaten, het gebruik door onlineplatformen van verzamelde informatie, de betrekkingen tussen platformen en leveranciers, en de beperkingen van de mogelijkheden van gebruikers om over te schakelen tussen platformen.

Er komt ook een analyse van methoden om illegale inhoud op het internet te bestrijden.

Het vertrouwen in de behandeling van persoonsgegevens door digitale diensten bevorderen

Dit omvat onder meer een mogelijke evaluatie van de e-privacyrichtlijn, die momenteel alleen van toepassing is op traditionele telecombedrijven en niet op andere aanbieders van digitale diensten. De Commissie zal de evaluatie uitvoeren na de inwerkingtreding van de nieuwe EU-regels inzake gegevensbescherming.

Voorts zal in dit verband een publiek-privaat partnerschap inzake cyberbeveiliging worden opgezet.

3. De groei van de Europese digitale economie bevorderen

Een data-economie tot stand brengen

De Commissie zal de volgende maatregelen presenteren:

  • een Europees initiatief voor vrij gegevensverkeer, waarmee niet met de bescherming van persoonsgegevens verband houdende belemmeringen voor het vrije verkeer van gegevens in de EU moeten worden weggenomen
  • een Europees cloudinitiatief, onder meer voor de certificering van clouddiensten

Prioriteiten vaststellen voor normen en interoperabiliteit

Hierbij zal het accent liggen op gebieden die als essentieel voor de digitale eengemaakte markt worden ervaren, zoals e-gezondheid, reisplanning, e-freight of slimme energiemeters.

Een inclusieve digitale eengemaakte markt tot stand brengen

Er komen onder meer maatregelen om de digitale vaardigheden van de mensen te vergroten. De Commissie zal die maatregelen opnemen in toekomstige initiatieven met betrekking tot vaardigheden en opleiding.

Er komt ook een nieuw actieplan inzake e-overheid voor de periode 2016-2020. In dit verband zal de Commissie:

  • een proefproject lanceren om het eenmaligheidsbeginsel uit te testen, waarbij overheidsbesturen bepaalde gegevens intern met elkaar delen, zodat zij bij een volgende gelegenheid niet opnieuw om die gegevens hoeven te verzoeken
  • ijveren voor de onderlinge koppeling van de handelsregisters in de EU
  • trachten "één digitale toegangspoort" op te zetten door de verschillende bestaande Europese portalen en diensten te integreren

In de Europese Raad

Tijdens hun bijeenkomst in oktober 2013 pleitten de EU-leiders voor een consument- en bedrijfsvriendelijke digitale eengemaakte markt. Zij noemden dit van levensbelang voor groei en Europees concurrentievermogen in een gemondialiseerde wereld.

Tijdens de Europese Raad van juni 2014 werd de voltooiing van de digitale eengemaakte markt in 2015 bestempeld als een van de prioriteiten van de EU.

Tijdens zijn bijeenkomst van 18 december 2014 verzocht de Europese Raad de Commissie om vóór de bijeenkomst van de Europese Raad in juni 2015 een ambitieuze mededeling over de digitale eengemaakte markt in te dienen.

Tijdens hun bijeenkomst van 25 en 26 juni 2015 schaarden de EU-leiders zich achter de strategie, die volgens hen moest worden gebruikt om inclusieve groei in alle regio's van de EU te bevorderen. Zij drongen aan op maatregelen om marktfragmentatie tegen te gaan, de nodige digitale infrastructuur op te bouwen, en de digitalisering van het Europese bedrijfsleven te stimuleren. Ook riepen zij op snel nieuwe regels inzake telecommunicatie, cyberbeveiliging en gegevensbescherming aan te nemen.

In de Raad

De ministers van Cultuur hielden op 18 en 19 mei 2015 een eerste gedachtewisseling over de audiovisuele aspecten van de strategie. Zij spraken hun steun uit voor de grensoverschrijdende overdraagbaarheid van inhoud en voor de strijd tegen illegale inhoud, en wezen erop dat met betrekking tot auteursrechten het juiste evenwicht moet worden gevonden. Ook verklaarden zij dat het territorialiteitsbeginsel belangrijk is voor het creëren van inhoud. Dat impliceert dat geoblocking moet worden beperkt, maar in sommige gevallen gerechtvaardigd kan zijn.

De ministers kwamen overeen dat de bestaande richtlijn audiovisuele diensten moet worden aangepast aan technologische evoluties. Het doel van deze evaluatie is:

  • het waarborgen van de vrijheid van de media en het bevorderen van culturele verscheidenheid
  • het behoud van het beginsel van het land van herkomst (iedere aanbieder van audiovisuele mediadiensten valt onder het rechtsgebied van welgeteld 1 lidstaat)
  • het stroomlijnen van de procedure die de lidstaten volgen wanneer zij te maken krijgen met onaanvaardbare inhoud vanuit een andere lidstaat

Op 28 en 29 mei 2015 wisselden de ministers in de Raad Concurrentievermogen voor het eerst van gedachten over de strategie. Zij waren het erover eens dat de strategie de belangrijkste vraagstukken in verband met de totstandbrenging van de digitale eengemaakte markt bestrijkt. Zij benadrukten dat het belangrijk is passende auteursrechtvoorschriften te formuleren, de regels voor e-handel te actualiseren, het vertrouwen, het bewustzijn en de bescherming van de consument te bevorderen, en zij drongen aan op maatregelen om de digitale vaardigheden te versterken en de gegevensbeschermingsvoorschriften aan te scherpen.

Ook schoven zij een aantal prioritaire acties naar voren:

  • de juiste voorwaarden scheppen voor kleine en middelgrote ondernemingen, in het bijzonder starters
  • de digitalisering van het Europese bedrijfsleven bevorderen
  • (meer) inzetten op e-governance in overheidsbesturen
  • de investeringen in digitale infrastructuur en netwerken vergroten
  • de effecten van fiscale regels op digitale instrumenten in kaart brengen
  • overwegen om het beginsel "digital by default" toe te passen op alle nieuwe EU-wetgeving

De ministers spraken zich ook uit voor de opstelling van een Europese agenda voor open wetenschap, die de open toegang tot met overheidsmiddelen gefinancierde onderzoekspublicaties en verwante gegevens mogelijk zou maken. Zij stelden dat onderzoek een grotere rol moet krijgen in de strategie voor de digitale markt en tot digitale innovatie moet bijdragen.

De ministers van Telecommunicatie bespraken de strategie voor de digitale eengemaakte markt ook tijdens de zitting van de Raad TTE van 11 en 12 juni 2015. Zij toonden zich ingenomen met de doelstellingen van de strategie en wezen nogmaals op het belang van een gedigitaliseerde economie voor de bevordering van de werkgelegenheid, de groei en het concurrentievermogen in de EU.

De ministers beklemtoonden onder meer:

  • de rol van digitalisering bij de bevordering van ondernemerschap en groei van kleine en middelgrote ondernemingen
  • de behoefte aan een betere cyberbeveiliging en een groter vertrouwen in elektronische diensten
  • de behoefte aan betere infrastructuur en breedbandtoegang voor alle burgers
  • de behoefte aan transparante prijzen voor pakketbezorgdiensten in de EU

De ministers onderstreepten ook het belang van goede coördinatie op nationaal niveau om de effectieve uitvoering van de strategie te waarborgen.

Op 15 juni 2015 bereikten de ministers van Justitie een algemene oriëntatie over de verordening gegevensbescherming. Op grond daarvan konden de Raad en het Europees Parlement onderhandelingen opstarten. De verordening zal leiden tot een betere bescherming van persoonsgegevens en tot meer mogelijkheden voor ondernemingen op de digitale eengemaakte markt.

In mei 2016 werd de Raad Concurrentievermogen het eens over de belangrijkste beginselen voor portabiliteit van online-inhoudsdiensten in de interne markt. Dankzij dit akkoord kon de Raad onderhandelingen met het Europees Parlement starten.

De ministers namen tevens conclusies aan over technologieën van de digitale eengemaakte markt en modernisering van overheidsdiensten.

Op 28 november 2016 bereikte de Raad Concurrentievermogen overeenstemming over een ontwerpverordening voor een verbod op ongerechtvaardigde geoblocking tussen de lidstaten. Hoofddoel van het voorstel is te voorkomen dat consumenten en bedrijven bij de aankoop van producten en diensten in een ander EU-land gediscrimineerd worden wat betreft toegang tot prijzen en verkoops- of betalingsvoorwaarden.

Zodra het Europees Parlement zijn standpunt heeft bepaald, zullen de onderhandelingen tussen de Raad, het Parlement en de Commissie van start gaan.

Op 7 februari 2017 bereikte het Maltese voorzitterschap een voorlopig akkoord met vertegenwoordigers van het Europees Parlement over het wegnemen van de belemmeringen voor grensoverschrijdende portabiliteit van online-inhoudsdiensten in de interne markt. Op 15 februari bevestigden de EU-ambassadeurs het akkoord. De nieuwe regels zullen, na formele goedkeuring van de verordening door Raad en Parlement, van toepassing worden in de eerste helft van 2018 (9 maanden na de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de EU). Voortaan zullen consumenten die geabonneerd zijn op online-inhoudsdiensten of deze hebben gekocht in hun eigen land, toegang tot die inhoud hebben wanneer ze zich tijdelijk in een ander EU-land bevinden.

Op 20 februari 2017 kwam de Raad een algemene oriëntatie overeen voor het versterken van de samenwerking tussen de nationale instanties die de wetgeving inzake consumentenbescherming moeten handhaven. Doel van het voorstel is het moderniseren van die samenwerking, om de schadelijke gevolgen voor consumenten van grensoverschrijdende inbreuken op het EU-consumentenrecht verder te beperken.

Nu de algemene oriëntatie een feit is, kan de Raad besprekingen met het Europees Parlement starten in het kader van de gewone wetgevingsprocedure van de EU.