Wat is het Oostelijk Partnerschap?

Het Oostelijk Partnerschap moet tot een sterkere politieke associatie en economische integratie leiden van 6 partnerlanden in Oost-Europa en de zuidelijke Kaukasus:

  • Armenië
  • Azerbeidzjan
  • Belarus (Wit-Rusland)
  • Georgië
  • de Republiek Moldavië
  • Oekraïne

Rusland en Turkije maken geen deel uit van het Oostelijk Partnerschap; hun betrekkingen met de EU hebben een eigen status:

  • Turkije - kandidaat-lidstaat
  • Rusland - strategisch partnerschap

Het Oostelijk Partnerschap is een apart onderdeel van het Europees nabuurschapsbeleid (ENB), speciaal voor de oostelijke buurlanden. De EU en haar zuider- en oosterburen werken via het Europees nabuurschapsbeleid (ENP) aan een zo nauw mogelijke politieke associatie en een zo groot mogelijke economische integratie.

Waarom een Oostelijk Partnerschap?

Veiligheid, stabiliteit, welvaart, democratie en de rechtsstaat in Oost-Europa en de zuidelijke Kaukasus vormen een prioriteit voor de EU.

In juni 2008 kreeg de Commissie van de Europese Raad het verzoek om een voorstel in te dienen voor een Oostelijk Partnerschap. Doel daarvan is de regionale samenwerking te ondersteunen en de banden met de oostelijke buurlanden aan te halen.

Naar aanleiding van het conflict in Georgië en de gevolgen daarvan voor de regionale stabiliteit, vroeg de buitengewone Europese Raad van 1 september 2008 om vaart te zetten achter dit proces.

Het was noodzakelijk gebleken om één enkel coherent beleidskader te ontwikkelen voor de landen die de nieuwe oostelijke buren van de EU waren geworden.

Het Oostelijk Partnerschap is in 2009 van start gegaan als een gezamenlijk initiatief van:

  • de EU
  • de lidstaten van de EU
  • 6 Oost-Europese en Zuid-Kaukasische partnerlanden: Armenië, Azerbeidzjan, Belarus, Georgië, de Republiek Moldavië en Oekraïne

Differentiatie en inclusiviteit

De EU is veel gelegen aan een sterke en wederzijds voordelige samenwerking met alle 6 landen van het Oostelijk Partnerschap, ongeacht het ambitieniveau qua betrekkingen met de EU van elk van die landen zelf.

Het Oostelijk Partnerschap biedt in ruil voor politieke en economische hervormingen:

  • nieuwe contractuele betrekkingen
  • diepe en brede vrijhandelsovereenkomsten
  • stappen in de richting van visumliberalisering en een multilateraal kader voor de bespreking van deze onderwerpen

Het Oostelijk Partnerschap:

  • biedt een solide kader voor multilaterale samenwerking
  • ondersteunt verdieping van de bilaterale samenwerking met de EU

Betrokkenheid van de samenleving als geheel

Het Oostelijk Partnerschap is er niet alleen voor de relatie met centrale overheden, maar houdt ook rekening met:

de meningen van het maatschappelijk middenveld
• het perspectief van lokale en regionale overheden
• het standpunt van vooraanstaande ondernemers
• parlementaire vergaderingen

Multilaterale samenwerking

De partnerlanden ondervinden veel gemeenschappelijke problemen. Die problemen gezamenlijk aanpakken, bevordert de samenwerking en de uitwisseling van beste praktijken.

De multilaterale samenwerking binnen het Oostelijk Partnerschap bestrijkt een breed scala aan onderwerpen:

  • het versterken van instellingen en goed bestuur, met inbegrip van de weerbaarheid tegen externe veranderingen
  • het ontwikkelen van marktkansen via economische integratie en handelsovereenkomsten
  • het waarborgen van de energiezekerheid en het verbeteren van de interconnectie voor energie en vervoer
  • het bevorderen van de mobiliteit en de contacten tussen mensen via onderhandelingen in visumdialogen

Bilaterale samenwerking

Associatieovereenkomsten

De EU heeft voor elk oostelijk partnerland concrete ideeën naar voren gebracht via een nieuwe generatie associatieovereenkomsten. Deze komen in de plaats van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten uit de late jaren 1990.

De EU heeft een reeks associatieovereenkomsten met landen van het Oostelijk Partnerschap gesloten voor:

  • verdergaande politieke associatie
  • een intensievere politieke dialoog
  • nauwere samenwerking op het gebied van justitie en veiligheid

Het zijn feitelijk plannen voor hervormingen die de partnerlanden via afstemming van hun wetgeving en normen dichter bij de EU laten aansluiten. Het leven van mensen zal hierdoor tastbaar verbeteren.

Vrijhandelsovereenkomsten

In het kader van de associatieovereenkomsten heeft de EU onderhandelingen over een diepe en brede vrijhandelsruimte met Georgië, Moldavië en Oekraïne afgerond met als doel:

  • de toegang tot goederen en diensten te verbeteren
  • tarieven, quota en handelsbelemmeringen te verminderen
  • te zorgen voor een stabiel juridisch kader
  • praktijken en normen op elkaar af te stemmen

Actuele status

  • Georgië, de Republiek Moldavië en Oekraïne: de in 2014 gesloten associatie-/vrijhandelsovereenkomsten worden reeds voorlopig toegepast en hebben de betrekkingen tussen deze partners en de EU naar een nieuw niveau getild
  • Armenië, Azerbeidzjan en Belarus: de EU kiest ervoor de betrekkingen met deze landen gedifferentieerder vorm te geven en meer op maat te snijden

Visumdialoog

De landen van het Oostelijk Partnerschap behoren tot de eersten die profiteren van mobiliteitspartnerschappen die hun burgers helpen zich door Europa te bewegen in een veilige ruimte.

Overeenkomsten inzake visumfacilitering en overname bevorderen de mobiliteit van de burgers van de landen van het Oostelijk Partnerschap via visumfacilitering en houden regels in voor de terugkeer van irreguliere migranten via overnameovereenkomsten.

Met de dialogen over visumliberalisering neemt de EU geleidelijke stappen naar visumvrij reizen voor de burgers van bepaalde landen van het Oostelijk Partnerschap op lange termijn.

In de Raad

Bevoegde instanties

De Groep Oost-Europa en Centraal-Azië (COEST) buigt zich over alle aspecten van de EU-betrekkingen en -samenwerking met landen in:

  • Oost-Europa: Armenië, Azerbeidzjan, Belarus, Moldavië, Georgië, Rusland en Oekraïne
  • Centraal-Azië: Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan, Turkmenistan, Oezbekistan

Ook het Comité handelspolitiek adviseert en ondersteunt de Commissie bij de onderhandelingen voor handelsovereenkomsten met de landen van het Oostelijk Partnerschap en bij het sluiten daarvan.

Onderhandelingen over internationale overeenkomsten met de oostelijke partners

De Raad is betrokken bij alle onderhandelings- en goedkeuringsfasen van de internationale overeenkomsten met de 6 Oost-Europese en Zuid-Kaukasische partnerlanden:

  • verlening van het onderhandelingsmandaat
  • ondertekening van de overeenkomst namens de EU
  • aanneming van het definitieve besluit tot omzetting ervan in EU-recht

Details

Vertegenwoordigers van de lidstaten moeten hun mandaat verlenen voor onderhandelingen over deze specifieke overeenkomsten, die beleidsdomeinen betreffen waarover de bevoegdheid verdeeld is.

Zodra de onderhandelingen zijn afgerond, neemt de Raad op voorstel van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger een besluit over ondertekening en sluiting van de overeenkomst in kwestie.

Ook neemt de Raad het officiële definitieve ondertekeningsbesluit, dit na goedkeuring door het Europees Parlement (voor onderwerpen waarvoor de medebeslissingsprocedure moet worden gevolgd) en na bekrachtiging door alle lidstaten van de EU.

De Raad kan ook besluiten de toepassing van een internationale overeenkomst op te schorten of een overeenkomst op te zeggen. Het besluit hiertoe wordt genomen op basis van een voorstel van de Commissie of de hoge vertegenwoordiger.

Ondersteuning van de organisatie van de toppen van het Oostelijk Partnerschap

Het Oostelijk Partnerschap brengt solidere communicatiekanalen tot stand door de organisatie van toppen op het niveau van de staatshoofden en regeringsleiders.

De toppen vinden om de 2 jaar plaats en bieden politieke sturing voor de verdere ontwikkeling van het Oostelijk Partnerschap.

Tijdens die topontmoetingen wordt de EU vertegenwoordigd door de voorzitter van de Europese Raad, doorgaans samen met de voorzitter van de Europese Commissie.

Het Oostelijk Partnerschap houdt ook jaarlijks een bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU en de oostelijke partners. Deze bijeenkomsten worden gekoppeld aan een Raad Algemene Zaken of een Raad Buitenlandse Zaken.

Toppen Oostelijk Partnerschap

24 november 2017 - Brussel, België

28-29 november 2013 - Vilnius, Litouwen

29-30 september 2011 - Warschau, Polen

7 mei 2009 - Praag, Tsjechië