Betrekkingen EU-Afrika

Hoe verloopt de samenwerking tussen Afrikaanse landen en de EU?

Afrikaanse landen en de EU hebben meerdere kaders voor samenwerking, zoals:

  • de Overeenkomst van Cotonou
  • de gemeenschappelijke strategie Afrika-EU

Naast deze kaders heeft de Raad 3 regionale strategieën aangenomen voor:

  • de Hoorn van Afrika
  • de Golf van Guinee
  • de Sahel

De betrekkingen Afrika-EU verlopen ook via formele dialogen, zoals de EU-Afrika-toppen.

Samenwerkingskaders in detail

Overeenkomst van Cotonou

De Overeenkomst van Cotonou is een ander overkoepelend kader voor de betrekkingen van de EU met landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen). De overeenkomst regelt de betrekkingen van de EU met 79 landen, waaronder 48 landen uit Afrika bezuiden de Sahara.

Gemeenschappelijke strategie Afrika-EU

De gemeenschappelijke strategie Afrika-EU werd in 2007 aangenomen als formeel kanaal voor de betrekkingen van de EU met Afrikaanse landen. Die strategie werd overeengekomen door de Afrikaanse Unie en EU-instellingen, alsmede door Afrikaanse en EU-landen.

De strategie wordt uitgevoerd op basis van periodieke actieplannen. In 2014 bereikten de EU en Afrikaanse landen overeenstemming over de routekaart voor 2014-2017. Die routekaart bevat 5 kernprioriteiten en gebieden voor gezamenlijke actie.

Op 4 mei 2017 brachten de hoge vertegenwoordiger en de Commissie een gezamenlijke mededeling voor een vernieuwde impuls voor het Partnerschap Afrika-EU uit. Deze gezamenlijke mededeling werd positief onthaald in de zitting van de Raad Buitenlandse Zaken van 15 mei 2017.

Regionale strategieën

1. Hoorn van Afrika

De Hoorn van Afrika, een regio in Oost-Afrika, had de voorbije jaren te kampen met steeds terugkerende droogte, wat tot een ernstige humanitaire crisis heeft geleid.

In 2011 nam de EU een strategisch kader voor de Hoorn van Afrika aan. Het geeft een overzicht van de door de EU te nemen maatregelen om de bevolking van de regio te helpen op de weg naar vrede, stabiliteit, veiligheid, voorspoed en verantwoordelijk bestuur.

Het strategisch kader heeft onder meer geleid tot:

  • het initiatief tot Ondersteuning van de weerbaarheid in de Hoorn van Afrika (Share) (2012)
  • het actieplan inzake terrorismebestrijding voor de Hoorn van Afrika en Jemen (2013)

In 2015 nam de Raad het regionaal actieplan voor de Hoorn van Afrika 2015-2020 aan. Hierin wordt beschreven hoe de EU een aantal belangrijke kwesties in de regio zal aanpakken.

Het actieplan houdt rekening met uitdagingen die in de loop der jaren acuter zijn geworden:

  • de invloed van de ruimere regio op de Hoorn van Afrika
  • radicalisering
  • migratie en gedwongen verplaatsing

De uitvoering van het actieplan gebeurt onder leiding van de hoge vertegenwoordiger en de Commissie. De Raad wordt regelmatig op de hoogte gebracht van de uitvoering ervan, onder meer via jaarverslagen.

2. Golf van Guinee

Landen in de regio van de Golf van Guinee hebben te lijden onder groeiende instabiliteit als gevolg van een gebrek aan controle op de kustwateren en de kust zelf.

Daardoor neemt de criminaliteit toe. Het betreft onder meer:

  • handel in drugs, mensen, wapens, diamanten, nagemaakte geneesmiddelen, illegaal afval enzovoort.
  • piraterij en gewapende overvallen op zee
  • oliediefstal
  • illegale visserij

In maart 2014 nam de Raad een strategie betreffende de Golf van Guinee aan. Die strategie beschrijft hoe de EU landen in de regio kan helpen bij het aanpakken van deze uitdagingen en het versterken van hun maritieme capaciteiten, de rechtsstaat en doeltreffend bestuur.

Een jaar later, in maart 2015, nam de Raad het actieplan voor de Golf van Guinee 2015-2020 aan. Dat actieplan schetst de steunmaatregelen van de EU om de uitdagingen inzake maritieme veiligheid en georganiseerde criminaliteit in de regio aan te pakken.

Een hoofdcoördinator van de EU is belast met de uitvoering van de Strategie van de EU betreffende de Golf van Guinee en het actieplan. De uitvoering hiervan gebeurt in nauwe coördinatie met het Politiek en Veiligheidscomité van de Raad.

3. Sahel

In 2011 werd op verzoek van de Raad de strategie van de EU voor veiligheid en ontwikkeling in de Sahel door de hoge vertegenwoordiger en de Commissie voorgesteld.

De nadruk ligt op 4 actieterreinen:

  • ontwikkeling
  • goed bestuur en interne conflictoplossing
  • politieke en diplomatieke veiligheid en rechtsstatelijkheid
  • bestrijding van gewelddadig extremisme

Het in 2015 aangenomen regionaal actieplan voor de Sahel 2015-2020 vormt een solide basis voor het verwezenlijken van de doelstellingen van de strategie. Het actieplan is gericht op 4 terreinen die erg belangrijk zijn om de regio te stabiliseren, namelijk:

  • preventie en bestrijding van radicalisering
  • het scheppen van passende omstandigheden voor jongeren
  • migratie, mobiliteit en grensbeheer
  • bestrijding van illegale handel en transnationale georganiseerde criminaliteit

Formele dialogen

Het partnerschap tussen de EU en Afrika wordt ontwikkeld aan de hand van formele dialogen op verschillende niveaus:

  • EU-Afrika-toppen, op het niveau van de staatshoofden en regeringsleiders, vinden in principe om de 3 jaar plaats
  • bijeenkomsten op ministerieel niveau ('trojkabijeenkomsten') brengen regelmatig vertegenwoordigers van Afrikaanse en EU-landen, de Commissie van de Afrikaanse Unie, en EU-instellingen, waaronder de Raad van de EU, bijeen
  • bijeenkomsten van de commissies

De 5e EU-Afrika-top vindt op 29 en 30 november 2017 in Abidjan (Ivoorkust) plaats. Het thema van de top is 'investeren in de jeugd', aangezien dit inmiddels zowel voor Europa als voor Afrika een belangrijke prioriteit is.

In 2014, op de 4e EU-Afrika-top, kwamen meer dan 60 Europese en Afrikaanse leiders bijeen om de toekomst van de betrekkingen tussen de EU en Afrika te bespreken en de banden tussen beide continenten aan te halen.

Voorbereidende instanties van de Raad

In de Raad zijn de volgende instanties verantwoordelijk voor de betrekkingen tussen de EU en Afrika:

Wat zijn de sectoren van de samenwerking?

Handel

De EU heeft via onderhandelingen met 48 landen uit Afrika bezuiden de Sahara een reeks economische partnerschapsovereenkomsten (EPO's) gesloten, als onderdeel van de Overeenkomst van Cotonou. Met deze EPO's wordt een gemeenschappelijk handels- en ontwikkelingspartnerschap nagestreefd, dat stoelt op ontwikkelingshulp.

Meer informatie vindt u op de pagina over de Overeenkomst van Cotonou:

Ontwikkelingshulp

De EU financiert ontwikkelingsprogramma's en initiatieven die een groot aantal landen in Afrika ten goede komen.

De financiering is grotendeels afkomstig van het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), dat beschikt over een budget van € 30,5 miljard voor de periode 2014-2020.

Veiligheid

De EU heeft een aantal militaire en civiele missies en operaties in Afrika opgestart, als onderdeel van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB).

EU-missies worden thans ingezet in:

  • de Centraal-Afrikaanse Republiek
  • Libië
  • Mali
  • Niger
  • Somalië
Aanpakken van de migratiedruk

De Raad en de Europese Raad werken aan een alomvattend Europees migratiebeleid

Migratie

In november 2015 bereikten de EU en de meest betrokken Afrikaanse leiders overeenstemming over het actieplan van Valletta. Daarin staan 16 concrete maatregelen om het hoofd te bieden aan de massale migratiestroom naar Europa.

In juni 2016 kwam de Europese Raad overeen de samenwerking met belangrijke landen van herkomst en doorreis te verdiepen. Er wordt werk gemaakt van pacten die zijn afgestemd op de behoeften van ieder land.

In februari 2017 namen EU-leiders de Verklaring van Malta aan, waarin zij aangaven intensiever te zullen samenwerken met Libië, het belangrijkste land van vertrek naar Europa.

Terrorismebestrijding

De EU ondersteunt initiatieven en activiteiten ter bestrijding van terrorisme op het Afrikaanse continent.

In juni 2017 heeft de EU € 50 miljoen toegezegd voor de ondersteuning van de onlangs opgerichte gemeenschappelijke strijdkrachten van de G5-Sahel, ter verbetering van de veiligheid in de regio.

In 2013 nam de EU een actieplan inzake terrorismebestrijding voor de Hoorn van Afrika en Jemen aan.