Politieke denkoefening over de toekomst van de Europese Unie

Europese Raad

De staatshoofden en regeringsleiders van de EU zijn op 25 maart 2017 in Rome (Italië) bijeengekomen om de 60e verjaardag van de Verdragen van Rome te vieren. Die bijeenkomst was een gelegenheid om na te denken over de toestand van de Europese Unie en de toekomst van het integratieproces.

In de Verklaring van Rome, die aan het einde van de viering werd aangenomen, presenteerden de leiders een gezamenlijke visie voor de komende jaren. Zij beloofden te ijveren voor:

  • een veilig en zeker Europa met bewegingsvrijheid voor alle burgers, beveiligde buitengrenzen en een efficiënt migratiebeleid
  • een welvarend en duurzaam Europa waar aanhoudende en duurzame groei wordt gestimuleerd, met een sterke eengemaakte markt
  • een sociaal Europa dat de strijd aanbindt tegen werkloosheid, discriminatie, sociale uitsluiting en armoede
  • een sterker Europa op wereldniveau dat bestaande partnerschappen versterkt, nieuwe partnerschappen aangaat en ernaar streeft zijn gemeenschappelijke veiligheid en defensie te versterken

De Verklaring van Rome vormt de conclusie van een politieke denkoefening die op 16 september 2016 in Bratislava van start ging naar aanleiding van het resultaat van het Britse referendum van juni 2016.

2017

25 maart

60e verjaardag van de Verdragen van Rome

De EU-staatshoofden en -regeringsleiders komen op 25 maart 2017 in Rome bijeen om de 60e verjaardag van de Verdragen van Rome te vieren. De bijeenkomst is een gelegenheid om na te denken over de staat van de Europese Unie en de toekomst van het integratieproces.

Aan het einde van de viering gaan de leiders over tot de aanneming en ondertekening van de Verklaring van Rome, die een gezamenlijke visie voor de komende jaren bevat. "Wij hebben het geluk verenigd te zijn. Europa is onze gezamenlijke toekomst", luidt het in de Verklaring.

De leiders geven aan dat zij, zich bewust van de zorgen van de EU-burgers, de Agenda van Rome onderschrijven. Ze beloven toe te werken naar:

  • een veilig en zeker Europa
  • een welvarend en duurzaam Europa
  • een sociaal Europa
  • een sterker Europa op het wereldtoneel

10 maart

Informele bijeenkomst van de EU-staatshoofden en -regeringsleiders

Op vrijdag 10 maart komen de 27 leiders informeel bijeen ter voorbereiding van 60e verjaardag van de Verdragen van Rome, en bespreken zij de belangrijkste elementen van de Verklaring van Rome.

De toekomst van de EU, met onder meer het idee van een Europa van verschillende snelheden, staat daarbij centraal.

"Sommigen verwachten veranderingen in het systeem waardoor de banden binnen de EU losser worden en de naties ten opzichte van de gemeenschap een sterkere rol gaan spelen. Anderen, daarentegen, zoeken naar nieuwe en diepere integratiemogelijkheden", concludeert voorzitter Tusk.

Rekening houdend met de belangen van de gemeenschap van 27 landen in het licht van de komende brexit-onderhandelingen en met de strategische langetermijnbelangen van de EU, benadrukt hij dat hij iedereen ertoe zal oproepen de politieke eenheid onder de 27 te bewaren.

"Wanneer wij de verschillende scenario's voor Europa bespreken, moeten wij er in de eerste plaats naar streven het onderlinge vertrouwen en de eenheid onder de 27 te vergroten. Na onze gesprekken vandaag kan ik openlijk zeggen dat alle 27 leiders achter deze doelstelling staan," verklaart hij.

1 maart

Het Witboek over de toekomst van Europa

Het document is door de Europese Commissie gepubliceerd in de aanloop naar de 60e verjaardag van de Verdragen van Rome. Het schetst vijf scenario’s die elk een vooruitblik geven van hoe de Unie, afhankelijk van de keuzes die Europa maakt, er in 2025 zou kunnen uitzien.

De scenario’s gaan in op hoe Europa de komende tien jaar zal veranderen, van de invloed van nieuwe technologieën op de maatschappij en de werkgelegenheid, tot de onzekerheid over globalisering, de bezorgdheid over de veiligheid en de opkomst van het populisme.

3 februari

Informele bijeenkomst van de EU-staatshoofden en -regeringsleiders in Malta

Tijdens de informele top, die werd georganiseerd door de Maltese premier Joseph Muscat en voorgezeten door voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk, hadden de 27 leiders de gelegenheid om de voorbereidingen voor de 60e verjaardag van de Verdragen van Rome op 25 maart 2017 te bespreken.

Bij de besprekingen werd voortgebouwd op de politieke denkoefening over de toekomst van de EU met 27 lidstaten, waarmee meteen nadat het VK op 23 juni 2016 voor uittreding uit de Europese Unie had gestemd, een begin is gemaakt en die op 16 september in Bratislava werd voortgezet.

31 januari

Brief over de toekomst van Europa

"Alleen samen staan we sterk", zegt Donald Tusk vóór de top in Malta.

In zijn brief aan de 27 staatshoofden en regeringsleiders maakt de voorzitter van de Europese Raad gewag van 3 belangrijke gevaren die de stabiliteit van Europa bedreigen. Dat zijn:

  • de nieuwe geopolitieke situatie: een steeds assertiever China, het agressieve beleid van Rusland ten opzichte van Oekraïne en zijn buren, oorlogen, terreur en anarchie in het Midden-Oosten en in Afrika (waarbij de radicale islam een grote rol speelt), en "verontrustende verklaringen" van de nieuwe Amerikaanse regering maken onze toekomst hoogst onvoorspelbaar
  • de interne situatie: de opkomst van nationalistisch, steeds meer xenofobe gevoelens in de EU zelf
  • de opstelling van de pro-Europese elites: afnemend geloof in politieke integratie, het toegeven aan populistische argumenten en twijfel aan de fundamentele waarden van de liberale democratie

In de brief roept voorzitter Tusk de leiders ertoe op eensgezind te blijven.

"We moeten zonneklaar maken dat de desintegratie van de Europese Unie niet zal leiden tot het herstel van een soort mythische, volledige soevereiniteit van haar lidstaten, maar tot hun reële en feitelijke afhankelijkheid van de grote supermogendheden: de Verenigde Staten, Rusland en China. Alleen samen kunnen we helemaal onafhankelijk zijn", aldus Tusk.

2016

13 december

Raad bepaalt onderhandelingsstandpunt over handelsbeschermingsinstrumenten

Het Comité van permanente vertegenwoordigers (Coreper) wordt het eens over het onderhandelingsstandpunt van de Raad inzake een voorstel tot modernisering van de EU-handelsbeschermingsinstrumenten.

De voorgestelde verordening wijzigt de huidige antidumping- en antisubsidieverordeningen om beter te reageren op oneerlijke handelspraktijken. Doel is EU-producenten te beschermen tegen schade door oneerlijke concurrentie, en zo vrije en eerlijke handel te garanderen.

7 december

Akkoord over systematische controles aan buitengrenzen

Het Comité van permanente vertegenwoordigers (Coreper) keurt een met het Europees Parlement overeengekomen compromistekst goed over een wijziging van de Schengengrenscode met het oog op het aanscherpen van de controles aan de hand van relevante databanken aan de buitengrenzen.

7 december

Europees grens- en kustwachtagentschap lanceert snel inzetbare pool

De snel inzetbare pool bestaat uit 1.500 functionarissen uit de EU-lidstaten en geassocieerde Schengenlanden. In een crisissituatie zullen zij onmiddellijk ter beschikking worden gesteld van Frontex, dat hen binnen vijf werkdagen kan inzetten.

6 december

Raad stemt in met verruiming Europees Fonds voor strategische investeringen

De Raad bepaalt zijn standpunt over een voorstel tot verlenging van de looptijd van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), het EU-vlaggenschipinitiatief binnen haar investeringsplan voor Europa.

Het bereikte compromis houdt zowel een verlenging van de looptijd als een uitbreiding van de financiële draagkracht van het EFSI in, waarbij tot en met 2020 minstens een half biljoen euro aan investeringen wordt bijeengebracht. Daarnaast wordt een aantal operationele verbeteringen doorgevoerd op basis van de ervaringen tijdens het eerste jaar van uitvoering.

6 december

Gemeenschappelijke reeks voorstellen tot uitvoering van de gezamenlijke verklaring EU‑NAVO

De Raad neemt conclusies aan over de uitvoering van de gezamenlijke verklaring EU‑NAVO, waarin hij 40 voorstellen op 7 terreinen bekrachtigt. De voorstellen worden dezelfde dag nog bekrachtigd door de Noord‑Atlantische Raad.

14 november

Uitvoeringsplan inzake veiligheid en defensie

De ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie bespreken het uitvoeringsplan inzake veiligheid en defensie in het kader van de integrale EU-strategie. Zij bepalen het ambitieniveau en de weg vooruit voor de toekomstige ontwikkeling van het veiligheids- en defensiebeleid van de EU.

30 oktober

Ondertekening van CETA

Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, en Justin Trudeau, premier van Canada, komen in Brussel bijeen voor de 16e top EU-Canada. Zij ondertekenen de Brede Economische en Handelsovereenkomst (CETA) tussen de EU en Canada en de overeenkomst inzake een strategisch partnerschap (SPA), en leggen een gezamenlijke verklaring over het partnerschap EU-Canada af.

6 oktober

Start van het Europees grens- en kustwachtagentschap

Op 6 oktober 2016 gaat het Europees grens- en kustwachtagentschap officieel van start. De start vindt plaats bij de grenspost Kapitan Andreevo aan de Bulgaarse buitengrens met Turkije.

"Wij scheppen een nieuwe realiteit aan onze buitengrenzen. Dit is een tastbaar resultaat van de gezamenlijke afspraken in de routekaart van Bratislava, en een praktisch bewijs van eenheid tussen de lidstaten", aldus Robert Fico, premier van Slowakije en houder van het roulerende voorzitterschap van de Raad. "Het zal ons helpen terug te keren naar Schengen", voegt hij toe.

Het Europees grens- en kustwachtagentschap bewaakt de buitengrenzen van de EU nauwlettend, en werkt met de lidstaten samen om veiligheidsdreigingen snel in kaart te brengen en aan te pakken.

5 oktober

EU ratificeert Overeenkomst van Parijs

De EU bekrachtigt de Overeenkomst van Parijs officieel, waardoor de overeenkomst in werking treedt. Vertegenwoordigers van het voorzitterschap van de Raad en van de Europese Commissie leggen de officiële documenten voor de bekrachtiging bij de secretaris-generaal van de VN neer.

De overeenkomst treedt in werking 30 dagen na bekrachtiging door ten minste 55 landen die samen verantwoordelijk zijn voor ten minste 55% van de mondiale uitstoot van broeikasgassen. Deze drempel is bereikt na de bekrachtiging door de EU en 7 van haar lidstaten.

De inwerkingtreding vindt plaats vóór het begin van de conferentie over klimaatverandering in Marrakesh, van 7 t.e.m. 18 november 2016.

16 september

Top van Bratislava, 16 september 2016

De staatshoofden en regeringsleiders van de 27 EU-lidstaten komen in Bratislava bijeen om de aanzet te geven tot een politieke denkoefening over de verdere ontwikkeling van een EU met 27 lidstaten.

De leiders worden het eens over de verklaring van Bratislava, met het stappenplan van Bratislava, waarin de doelstellingen voor de komende maanden zijn opgenomen:

  • het herstellen van de volledige controle over de buitengrenzen
  • het waarborgen van de interne veiligheid en het bestrijden van terrorisme
  • het versterken van de EU-samenwerking inzake externe veiligheid en defensie
  • het stimuleren van de eengemaakte markt en het bieden van betere kansen voor jonge Europeanen

18 augustus - 15 september

Overleg in aanloop naar top van Bratislava

In augustus en september 2016 pleegt voorzitter Tusk overleg met alle EU-leiders, voorafgaand aan de bijeenkomst in Bratislava.

"Het is duidelijk dat de 3 belangrijkste uitdagingen ongecontroleerde irreguliere migratie, terrorisme en de vrees voor mondialisering zijn", zegt voorzitter Tusk vóór zijn ontmoeting met de Zweedse premier Stefan Löfven in Stockholm. "Ik streef ernaar in Bratislava tot overeenstemming te komen over de hoofdprioriteiten en over wat we daar de komende maanden voor moeten doen."

Op 8 september wisselt voorzitter Tusk in Londen ook van gedachten met de Britse premier Theresa May.

29 juni

De 27 leiders komen informeel bijeen om te spreken over de verdere stappen na het referendum in het Verenigd Koninkrijk van 23 juni 2016.

"Wij zijn vastbesloten verenigd te blijven en in het kader van de EU te werken om de uitdagingen van de 21e eeuw aan te pakken en oplossingen te vinden in het belang van onze naties en volkeren", aldus de leiders in een gezamenlijke verklaring.

De leiders worden het eens over de volgende beginselen:

  • er kunnen geen onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk worden gestart vóór de kennisgeving als bedoeld in artikel 50
  • het Verenigd Koninkrijk moet in de toekomst een hechte partner van de EU zijn
  • overeenkomsten moeten gebaseerd zijn op een evenwicht tussen rechten en plichten
  • toegang tot de eengemaakte markt vereist aanvaarding van alle vier vrijheden

De 27 leiders besluiten in september 2016 opnieuw bijeen te komen om de toekomst van de EU verder te bespreken.