Europees Fonds voor strategische investeringen

Het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) is de hoeksteen van het investeringsplan voor Europa, dat de economische groei op de lange termijn en het concurrentievermogen moet stimuleren.

Het fonds zal overheidsmiddelen helpen aanwenden, ook uit de EU‑begroting, om zo particuliere investeringen aan te trekken voor een breed scala van projecten die in de EU worden uitgevoerd De projecten bestrijken gebieden als infrastructuur, onderzoek en innovatie, onderwijs, gezondheid, informatie- en communicatietechnologie en andere.

Het fonds is een afzonderlijke en transparante entiteit met een aparte rekening die door de Europese Investeringsbank (EIB) wordt beheerd. Het fonds is in juli 2015 opgericht bij de verordening betreffende het Europees Fonds voor strategische investeringen, de Europese investeringsadvieshub en het Europees investeringsprojectenportaal.

Nieuw voorstel inzake het EFSI

Sinds september 2016 werkt de Raad aan een nieuw voorstel over het Europees Fonds voor strategische investeringen, waarbij de EFSI‑verordening van 2015 zal worden gewijzigd.

De Raad heeft in december 2016 zijn standpunt voor de onderhandelingen met het Europees Parlement over het verordeningsvoorstel vastgesteld. De onderhandelingen zullen van start gaan nadat het Europees Parlement op zijn beurt zijn standpunt heeft bepaald.

Standpunt van de Raad over de gewijzigde verordening: belangrijkste punten

De Raad was het eens met de meeste van de voorgestelde wijzigingen en diende ook een aantal eigen voorstellen in.

Looptijd en financiële voorwaarden van het fonds

Volgens het onderhandelingsstandpunt van de Raad zou:

  • de looptijd van het fonds tot 2020 worden verlengd
  • de EU‑begrotingsgarantie met € 10 miljard worden verhoogd tot een totaalbedrag van € 26 miljard (waarvan de € 16 miljard van de oorspronkelijke garantie beschikbaar zou zijn tot medio 2018)
  • de bijdrage van de Europese Investeringsbank (EIB) worden verhoogd tot € 7,5 miljard (momenteel € 5 miljard)
  • het totale investeringsstreefcijfer van het fonds worden verhoogd tot € 500 miljard
  • zou de EFSI-steun zo nodig gemakkelijk gecombineerd moeten kunnen worden met steun uit andere EU‑fondsen, zoals onder meer de Europese structuur- en investeringsfondsen

In aanmerking komende projecten en gebieden

In de algemene oriëntatie van de Raad wordt voorgesteld de EFSI-financiering uit te breiden tot gebieden als landbouw, bosbouw, visserij, aquacultuur en andere sectoren van de bio-economie.

Tevens wordt voorgesteld ervoor te zorgen dat geen van de door het EFSI gesteunde projecten gebruikmaakt van of zich inlaat met belastingontwijkingsconstructies, zoals agressieve fiscale planning en soortgelijke regelingen.

Klimaatverandering

De Raad stelt voor dat het EFSI bijdraagt aan de verwezenlijking van de EU‑doelstellingen inzake bestrijding van de klimaatverandering. Hij stelt voor dat ten minste 40 % van de EFSI-middelen voor de gecombineerde doelstellingen inzake infrastructuur en innovatie wordt bestemd voor klimaatactie. De Raad stelt voor het deel van het fonds dat bestemd is voor kleine en middelgrote ondernemingen en midcap-ondernemingen, niet mee te nemen in deze berekening.

Marktfalen aanpakken en knelpunten voor investeringen vaststellen

Het fonds zou worden versterkt om projecten te ondersteunen die duidelijk bijdragen aan het aanpakken van welomschreven marktfalen of suboptimale investeringssituaties.

Daarnaast stelt de Raad voor dat de EIB de bevindingen inzake investeringsbelemmeringen waartoe zij aan de hand van de EFSI-verrichtingen gekomen is, met de Europese Commissie deelt. De Raad verzoekt de Commissie deze informatie bij haar werkzaamheden ter verbetering van het regelgevingsklimaat te benutten teneinde investeringen te stimuleren (in het kader van de ‘derde pijler’ van het investeringsplan voor Europa).

Volgende verslag over de prestaties van het fonds

De Raad stelt voor dat de Europese Commissie de prestaties van het fonds, het gebruik van de EU-garantie en de werking van de Europese investeringsadvieshub (EIAH) evalueert en daarvan verslag uitbrengt aan de Raad.

De Raad stelt voor dat het eerste verslag uiterlijk op 30 juni 2018, en het tweede uiterlijk op 31 december 2019, wordt ingediend. Dat laatste verslag zou de basis moeten vormen voor het besluit om de activiteiten van het fonds na 2020 te verlengen dan wel te beëindigen.

Transparantie

De Raad is het erover eens dat de besluiten om EFSI-steun te verlenen aan projecten en de redenen daarvoor, voor het publiek toegankelijk moeten worden gemaakt. De Raad stelt voor deze besluiten openbaar te maken na goedkeuring van de EFSI-verrichtingen door de Raad van Bewind van de EIB.

In de Raad

15 december 2016: de Europese Raad is ingenomen met het in de Raad bereikte akkoord over de verlenging van het EFSI.

6 december 2016: de Raad stelt zijn onderhandelingsstandpunt over het voorstel tot verlenging van het EFSI vast.

20-21 oktober 2016: de Europese Raad verzoekt de Raad in december 2016 overeenstemming te bereiken over zijn onderhandelingsstandpunt inzake het nieuwe EFSI-voorstel en daarbij rekening te houden met de onafhankelijke externe evaluatie die in november 2016 wordt verwacht.

September 2016: de Raad begint te werken aan het nieuwe voorstel tot wijziging van de EFSI-verordening van 2015 waardoor het fonds langer actief kan blijven en de Europese investeringsadvieshub technisch wordt aangepast.

25 juni 2015: de Raad neemt de EFSI-verordening aan, nadat het Europees Parlement die op 24 juni 2015 had goedgekeurd. De verordening treedt begin juli 2015 in werking.

28 mei 2015: de Raad en het Europees Parlement bereiken een voorlopig akkoord over de ontwerpverordening.

23 april 2015: de Raad en het Europees Parlement beginnen onderhandelingen over de definitieve versie van de EFSI-verordening.

10 maart 2015: de Raad stelt zijn onderhandelingsstandpunt over de ontwerpverordening (de zogeheten algemene oriëntatie van de Raad) vast.

Europees Fonds voor strategische investeringen

De belangrijkste doelstellingen van het Europees Fonds voor strategische investeringen:

  • betere risicodragende capaciteit verstrekken aan de investeringsverrichtingen van de EIB
  • lacunes op de markt en situaties met een te lage investeringsactiviteit aanpakken
  • in 3 jaar tijd ongeveer € 315 miljard aan extra investeringen helpen genereren

Doelstelling

De belangrijkste functie van het EFSI is het op zich nemen van een deel van de risico's waarmee de activiteiten van de Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees Investeringsfonds gepaard gaan.

Dankzij de verbeterde risicodragende capaciteit die het EFSI biedt aan de EIB, kan de EIB investeren in projecten met een hoger risicoprofiel dan gebruikelijk. Verwacht wordt dat EIB‑investeringen die door de EU-garantie worden gedekt, particuliere investeringen zullen aantrekken.

Naar schatting zal het fonds - met een totaalbedrag van € 21 miljard - globaal een multiplicatoreffect van 1:15 realiseren en daarmee circa € 315 miljard aan nieuwe investeringen opleveren.

Het fonds van € 21 miljard stelt de EIB op die manier in staat ongeveer drie keer zo veel te lenen, dus ongeveer € 63 miljard, voor investeringen en voor de financiering van projecten.

Verwacht wordt dat de € 63 miljard die beschikbaar zal zijn voor investeringen, op zijn beurt investeringen zal aantrekken van particuliere investeerders, met een totale waarde van ongeveer € 315 miljard.

Het geschatte multiplicatoreffect is gebaseerd op de eigen ervaringen van de EIB en de Europese Commissie met soortgelijke projecten in het verleden.

Structuur

Het EFSI is een afzonderlijke en transparante entiteit met een aparte rekening die door de EIB wordt beheerd. Het vormt een aanvulling op de gewone investeringsactiviteiten van de EIB.

Het EFSI is gebaseerd op:

  • een garantie van € 16 miljard uit de EU‑begroting (in de EU‑begroting is € 8 miljard uitgetrokken ter ondersteuning van een garantie van € 16 miljard)
  • € 5 miljard van de Europese Investeringsbank

Beheer

Het Europees Fonds voor strategische investeringen heeft een tweeledige governancestructuur:

  • een bestuur
  • een investeringscomité

De directeur is verantwoordelijk voor het dagelijks beheer van het EFSI en zit de vergaderingen van het investeringscomité voor. De directeur brengt regelmatig verslag uit aan het bestuur.

De kandidaat voor de functie van directeur wordt voorgedragen door het bestuur. Het Europees Parlement dient na een hoorzitting te besluiten of het de benoeming goedkeurt.

Bestuur

Het bestuur bestaat uit vier leden: 3 benoemd door de Europese Commissie en 1 benoemd door de EIB. Het EFSI-bestuur beslist over:

  • de algemene strategie van het EFSI
  • het risicoprofiel van het EFSI
  • het operationele beleid en de werkingsprocedures van het EFSI
  • de regels voor investeringsplatformen en nationale stimuleringsbanken

Het bestuur besluit bij consensus.

Investeringscomité

Het investeringscomité bestudeert projecten en beslist welke voor de EU‑garantie in aanmerking komen. Het legt verantwoording af aan het bestuur.

Het comité bestaat uit 8 onafhankelijke marktdeskundigen en een directeur. De deskundigen worden via een open en transparante selectieprocedure door het bestuur benoemd voor een periode van ten hoogste 3 jaar, die eenmaal kan worden verlengd.

Het EFSI wordt zodanig georganiseerd dat de operationele onafhankelijkheid van het investeringscomité gegarandeerd is.

De besluiten van het investeringscomité worden bij gewone meerderheid genomen.

Te financieren projecten

Het EFSI is gericht op projecten van velerlei aard, onder meer op het vlak van:

  • ontwikkeling van infrastructuur
  • onderzoek en ontwikkeling, en innovatie
  • investeringen in onderwijs en opleiding, gezondheidszorg, informatie- en communicatietechnologie
  • ontwikkeling van de energiesector

Ongeveer een kwart van het fonds wordt besteed aan projecten ter ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen (het mkb), alsmede aan midcap-ondernemingen. Een midcap-onderneming is een bedrijf met maximaal 3000 werknemers dat geen mkb-onderneming is.

Het EFSI verstrekt geen subsidies.

Selectiecriteria voor projecten

In aanmerking komende projecten moeten:

  • in economisch en technisch opzicht levensvatbaar zijn
  • de doelstellingen van de EU ondersteunen
  • via een hefboomeffect andere financieringsbronnen kunnen mobiliseren
  • de steun van het EFSI nodig hebben en niet alleen met de bestaande EU- en EIB-instrumenten kunnen worden uitgevoerd

De projecten kunnen overal in de EU en in elk van de in aanmerking komende sectoren worden uitgevoerd: er worden geen geografische of sectorale quota opgelegd. Buitensporige blootstelling van de EIB aan risico's in een bepaalde sector of geografische zone zal worden vermeden.

Richtsnoeren voor investeringen

De investeringsrichtsnoeren, vastgelegd in de bijlage bij de EFSI-verordening, bevatten meer gedetailleerde selectiecriteria voor de projecten.

De richtsnoeren worden door het investeringscomité gevolgd om te besluiten voor welke projecten de EU-garantie wordt gebruikt.

De richtsnoeren kunnen worden gewijzigd door middel van gedelegeerde handelingen.

Garantie

Volgens de EFSI-verordening verstrekt de EU een garantie van € 16 miljard voor de ondersteuning van investeringen en financieringsoperaties door de EIB. Daartoe moet een garantiefonds van € 8 miljard worden opgericht, dat de EU‑begroting moet beschermen tegen eventuele verliezen als gevolg van EFSI-activiteiten.

Het garantiefonds zal geleidelijk worden opgebouwd uit de algemene EU-begroting, totdat het beoogde niveau van € 8 miljard is bereikt. Dat is 50% van de totale garantie die de EU in het kader van de EFSI-verordening zal verstrekken.

De garantie wordt gefinancierd door middelen weg te halen bij andere posten:

  • € 2,8 miljard uit de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen
  • € 2,2 miljard uit Horizon 2020
  • € 3 miljard uit de ongebruikte marges in de begroting

Levensduur van het fonds

Volgens de verordening tot oprichting van het fonds moet de Europese Commissie de werking van het EFSI evalueren en nagaan of de doelstellingen van de verordening gerealiseerd zijn. Naargelang van de resultaten van die evaluatie kan de Commissie voorstellen om de activiteiten van het fonds te verlengen.

Op basis van de evaluatie van begin 2016 heeft de Europese Commissie voorgesteld de EFSI-verordening te wijzigen om de activiteiten van het EFSI te verlengen tot en met 31 december 2020.

Regels en investeringen van het stabiliteits- en groeipact

De Europese Commissie stelt voor dat met de bijdragen van de lidstaten aan het EFSI geen rekening wordt gehouden in de preventieve en in de corrigerende regels van het stabiliteits- en groeipact.

Wie kan deelnemen aan de activiteiten die het EFSI promoot?

De EU-lidstaten

De EU‑lidstaten kunnen bijdragen aan het EFSI in de vorm van garanties of contanten.

Zij kunnen deelnemen via 'investeringsplatformen', die groepen van projecten moeten ondersteunen. De lidstaten kunnen ook bijdragen aan de financiering van specifieke projecten.

Daarnaast kunnen de lidstaten ook bijdragen via hun nationale stimuleringsbanken. Dit zijn openbare instellingen die financiële activiteiten uitvoeren waarmee in de lidstaten vanuit de overheid ontwikkelingsprojecten worden gesteund.

Andere investeerders

Andere investeerders uit zowel de openbare als de particuliere sector kunnen bijdragen aan een project of aan investeringsplatformen. Het leveren van bijdragen aan het EFSI geeft geenszins het recht om de governance van het fonds te beïnvloeden.

Volgende stappen

De Raad zal met het Europees Parlement onderhandelingen over het ontwerp van de gewijzigde EFSI-verordening aanknopen zodra het Parlement zijn onderhandelingsstandpunt heeft bepaald.