Door de toenemende instabiliteit in de zuidelijke buurlanden van de EU proberen steeds meer mensen de Europese Unie te bereiken. De EU en haar lidstaten voeren hun inspanningen op om tot een effectief, humanitair en veilig Europees migratiebeleid te komen.

De Europese Raad speelt een belangrijke rol op dit gebied: hij bepaalt de strategische prioriteiten. Op basis van deze prioriteiten stelt de Raad van de EU bepaalde actielijnen vast en verleent hij de mandaten voor onderhandelingen met derde landen. De Raad neemt ook wetgeving aan en stelt specifieke programma's op.

In de afgelopen maanden hebben de Raad en de Europese Raad werk gemaakt van een krachtige respons op verscheidene gebieden. De tijdlijn migratiedruk biedt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in het werk van de Raad en de Europese Raad om tot een EU-aanpak van de migratiedruk te komen.

Top van Valletta over migratie - interactieve kaart
Klik op de afbeelding voor een interactieve kaart (enkel beschikbaar in het Engels en het Frans)

Het voorzitterschap van de Raad heeft ook de geïntegreerde EU-regeling politieke crisisrespons (integrated political crisis response arrangements - IPCR) geactiveerd. Die regeling omvat instrumenten om de Raad te helpen op crisissen te reageren, zowel op politiek als op technisch niveau, samen met de Commissie, de EDEO en relevante instanties.

Het migratiebeleid van de EU bestaat uit de volgende onderdelen:

  • samenwerken met landen van herkomst en doorreis
  • de buitengrenzen van de EU versterken
  • de migratiestromen beheersen en de activiteiten van mensensmokkelaars een halt toeroepen
  • het gemeenschappelijk Europees asielstelsel hervormen
  • legale migratietrajecten aanbieden
  • de integratie van onderdanen van derde landen bevorderen

Samenwerken met landen van herkomst en doorreis

De totaalaanpak van migratie en mobiliteit (TAMM) vormt het overkoepelend kader voor de betrekkingen van de EU met derde landen. In het kader van de TAMM zijn verscheidene dialogen inzake migratie aangeknoopt en ontwikkeld en zijn samenwerkingskaders met relevante derde landen opgezet. In 2015 bereikten de EU-leiders in Valletta overeenstemming over een actieplan om de migratiestroom naar de EU, voornamelijk uit Afrikaanse landen, het hoofd te bieden. Om de samenwerking met herkomstlanden te verdiepen, keurde de Europese Raad in 2016 de totstandbrenging van een nieuw partnerschapskader inzake migratie goed. In datzelfde jaar werd de verklaring EU-Turkije aangenomen met het doel de irreguliere migratiestroom naar de EU langs Turkije aan te pakken. Daarnaast onderneemt de EU actie om tegemoet te komen aan de dringende humanitaire behoeften van Syrische vluchtelingen in Turkije, Jordanië en Libanon.

De buitengrenzen van de EU versterken

Doeltreffend beheer van de buitengrenzen van de EU is noodzakelijk voor de goede werking van het vrij verkeer binnen de EU. In oktober 2016 is het Europees Grens- en kustwachtagentschap opgericht, na de oproep van de Europese Raad in september 2015 om de controles aan de buitengrenzen te verstevigen. Er wordt nu onderhandeld over verscherpte controles aan de buitengrenzen en over het verbeteren van de controles door het gebruik van nieuwe technologieën.

Sleutelbegrippen

Overnameovereenkomst: bevat regels voor de terugkeer van irregulier verblijvende personen naar hun land van herkomst of doorreis.

Herplaatsing: een persoon die een verzoek om internationale bescherming heeft ingediend, wordt van de lidstaat die het verzoek behandelt (momenteel Griekenland of Italië), overgebracht naar een andere EU-lidstaat.

Hervestiging: ontheemden van buiten de EU die duidelijk internationale bescherming nodig hebben, worden van een niet‑EU‑land overgebracht naar een EU‑lidstaat.

De migratiestromen beheersen en mensensmokkelaars een halt toeroepen

Een van de kernprioriteiten van het migratiebeleid van de EU is het voorkomen van irreguliere migratie, in combinatie met de terugkeer van irreguliere migranten naar hun land van herkomst. De terugkeerrichtlijn bevat duidelijke, transparante en eerlijke regels voor de terugkeer van irreguliere onderdanen van derde landen. De overnameovereenkomsten van de EU vormen een cruciaal onderdeel van de uitvoering van het EU-terugkeerbeleid. De EU heeft ook een reeks maritieme operaties opgezet om de EU-grenzen te beveiligen, migrantenlevens te redden en netwerken van mensenhandelaars en -smokkelaars te bestrijden.

Het gemeenschappelijk Europees asielstelsel hervormen

De migratiecrisis heeft duidelijk gemaakt dat het gemeenschappelijk Europees asielstelsel (CEAS) aan hervorming toe is. In het huidige kader worden asielzoekers niet gelijk behandeld en lopen de erkenningspercentages uiteen, wat kan aanzetten tot secundaire bewegingen en asielshoppen. De Raad bestudeert momenteel 7 wetgevingsvoorstellen van de Europese Commissie tot hervorming van het CEAS.

Legale migratietrajecten aanbieden

De EU is vastbesloten veilige en legale migratietrajecten naar Europa aan te bieden voor wie internationale bescherming nodig heeft. In juli 2015 zijn de lidstaten overeengekomen om 22 504 mensen te hervestigen. In de verklaring EU-Turkije van maart 2016 is bepaald dat er voor elke Syriër die vanaf de Griekse eilanden naar Turkije wordt teruggestuurd, een andere Syriër vanuit Turkije in de EU zal worden hervestigd. De Commissie heeft op 13 juli 2016 een permanent EU-hervestigingskader voorgesteld met het oog op gemeenschappelijke normen en procedures. Daarnaast bestudeert de Raad een voorstel ter verbetering van de blauwekaartrichtlijn met het oog op het aantrekken van hoogopgeleid talent waar de EU-economie behoefte aan heeft.

De integratie van onderdanen van derde landen bevorderen

De herplaatsings- en hervestigingsmaatregelen die naar aanleiding van de vluchtelingen- en migrantencrisis zijn getroffen, hebben duidelijk gemaakt dat lidstaten die minder ervaring hebben met integratie moeten worden ondersteund. Onderdanen van derde landen hebben namelijk in de hele EU vaak te maken met belemmeringen voor werkgelegenheid, onderwijs en sociale inclusie. In zijn conclusies van december 2016 heeft de Raad de lidstaten verzocht beste werkmethoden voor de integratie van onderdanen van derde landen uit te wisselen, de monitoring en beoordeling van integratie te verbeteren, en iets te doen aan de erkenning van kwalificaties en vaardigheden van onderdanen van derde landen.