Naar inhoud
Registratie e-mailadres

Het Verdrag van Lissabon bepaalt dat de Europese Unie een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht moet vormen waarin de grondrechten ten volle worden geëerbiedigd. Daartoe wordt de Europese Raad belast met het opstellen van de strategische richtsnoeren voor de wetgevende en operationele programmering in die ruimte. De richtsnoeren hebben betrekking op aspecten als grenscontrole, migratie- en asielbeleid, en politiële en justitiële samenwerking.

In juni 2014 heeft de Europese Raad de strategische richtsnoeren in de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht voor de komende jaren bepaald. Die richtsnoeren zijn in overeenstemming met de prioriteiten van de strategische agenda voor de EU, die eveneens in juni is aangenomen. Zij bouwen voort op de vooruitgang die is geboekt met het programma van Stockholm, het meerjarenprogramma voor justitie en binnenlandse zaken voor de periode 2010-2014.

In 2017 zullen deze richtsnoeren tussentijds worden geëvalueerd.

In detail

Na de vaststelling van het Verdrag van Lissabon heeft de EU zich toegelegd op het ontwikkelen van wetgeving met het oog op een sterk rechtskader voor justitie en binnenlandse zaken. De strategische richtsnoeren werden in juni 2014 aangenomen. Nu ligt de nadruk op het uitvoeren en consolideren van de bestaande rechtsinstrumenten en beleidsmaatregelen. In die zin wordt in de strategische richtsnoeren gewezen op de noodzaak van:

  • consequente en doeltreffende uitvoering van de bestaande maatregelen
  • nauwere samenwerking
  • versterking van de rol van de EU-agentschappen
  • bestudering van het potentieel van nieuwe technologieën

De Europese Raad verklaarde ook dat de koppeling tussen het intern en het extern beleid van de EU moet worden verbeterd. Gebieden als migratie en asiel, terrorismebestrijding en bescherming van persoonsgegevens, die een mondiaal aspect hebben, moeten zowel binnen de EU als in de betrekkingen met derde landen worden aangepakt.

Naast die algemene aspecten worden in de strategische richtsnoeren de voornaamste prioriteiten voor de verschillende gebieden van justitie en binnenlandse zaken nader omschreven.

1. Bescherming en bevordering van de grondrechten

Infographic - Verordening gegevensbescherming

De verordening inzake gegevensbescherming geeft een overzicht van de rechten die natuurlijke personen op dit gebied bezitten, en van de verplichtingen van de gegevensverwerkers en de verwerkingsverantwoordelijken. Zie volledige infographic

De EU moet zowel binnen als buiten haar grondgebied de bescherming en bevordering van de grondrechten waarborgen. Bij die rechten krijgt met name gegevensbescherming speciale aandacht. In dit verband is een van de doelstellingen van de strategische richtsnoeren de aanneming van een algemeen kader voor gegevensbescherming. Dit nieuwe kader trad in mei 2016 in werking.

2. Migratie, asiel en grenzen

De voornaamste doelstelling op dit gebied zijn:

  • de voordelen van legale migratie voor de EU optimaal benutten
  • bescherming bieden aan mensen in nood
  • illegale migratie aanpakken, en daarbij voorkomen dat er dodelijke slachtoffers vallen onder migranten die Europa trachten te bereiken

Dat moet gebeuren met inachtneming van de beginselen solidariteit en eerlijke verdeling van de verantwoordelijkheid.

Legale migratie

Om de uitdaging van de vergrijzing te kunnen aangaan, moet Europa een aantrekkelijke bestemming voor talent blijven en de mogelijkheden van legale migratie optimaal benutten. In de strategische richtsnoeren wordt opgeroepen tot een dialoog met het bedrijfsleven en andere sociale partners, tot de aanneming van samenhangende en doelmatige regels, en tot een actief integratiebeleid van de lidstaten.

Asiel

Wil de EU haar gehechtheid aan internationale bescherming waar kunnen maken, dan heeft zij een sterk Europees asielbeleid nodig. Een van de in de strategische richtsnoeren genoemde prioriteiten is de omzetting en uitvoering van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel. Hierdoor zullen asielzoekers uiteindelijk in elk EU-land dezelfde procedurele waarborgen en bescherming krijgen.

De Europese Raad verzocht ook om een sterkere rol voor het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken (EASO), het EU-agentschap dat belast is met het versterken van de samenwerking en het verlenen van steun aan lidstaten in asielzaken.

Illegale migratie

Deze documentaire kijkt terug op het uitbreken van de crisis in 2015 en op de integrale aanpak die de EU ervoor heeft ontwikkeld. Belangrijke getuigen van de Raad van de EU en de Europese Commissie vertellen over 9 maanden van crisis in 2015.
© European Union

In dit verband wordt in de strategische richtsnoeren opgeroepen om, naast de migratiestromen zelf, de diepere oorzaken van dit verschijnsel aan te pakken. In deze beide aspecten speelt samenwerking met de landen van herkomst en doorreis van de migranten een fundamentele rol. Deze samenwerking inzake migratie is vastgelegd in de totaalaanpak van migratie en mobiliteit, het kader van de EU voor dialoog en samenwerking met niet-EU-landen van herkomst, landen van doorreis en landen van bestemming.

De voornaamste doelstellingen van de Europese Raad met betrekking tot illegale immigratie zijn:

  • de versterking en uitbreiding van regionale beschermingsprogramma's
  • het krachtdadig aanpakken van mensensmokkel en mensenhandel
  • het tot stand brengen van een doeltreffend gemeenschappelijk terugkeerbeleid

Grenzen en visa

De afwezigheid van controles aan binnengrenzen en het toenemende aantal reizigers naar de EU vereisen een efficiënt en modern beheer van de gemeenschappelijke buitengrenzen van de EU. De Europese Raad riep op tot:

  • een kostenefficiënte modernisering van het grensbeheer
  • het opvoeren van de bijstand van Frontex en van het nieuwe Europees grensbewakingssysteem (Eurosur)
  • het bestuderen van de mogelijkheid om een Europees systeem van grenswachten op te zetten
  • de modernisering van het gemeenschappelijk visumbeleid

3. Veiligheid: bestrijding van criminaliteit en terrorisme

In de strijd tegen terrorisme en ernstige en georganiseerde misdaad wordt in de strategische richtsnoeren opgeroepen tot:

  • het inzetten van alle instrumenten van justitiële en politiële samenwerking
  • een versterkte rol voor Europol en Eurojust

Dit moet worden ondersteund door:

  • een evaluatie van de interneveiligheidsstrategie
  • de ontwikkeling van een totaalaanpak voor cyberbeveiliging en cybercriminaliteit
  • het voorkomen van radicalisering en extremisme en een respons op het probleem van de buitenlandse strijders

4. Justitiële samenwerking

De Europese Raad wees op de noodzaak van een echte Europese ruimte van recht, waar de verschillende rechtsstelsels worden geëerbiedigd en het wederzijds vertrouwen in elkaars rechtssystemen wordt versterkt. Tot de voornaamste actiegebieden behoren:

  • het bevorderen van de samenhang en helderheid van de EU-wetgeving
  • het vereenvoudigen van de toegang tot de rechter
  • het aanscherpen van de rechten van beklaagden en het versterken van de bescherming van slachtoffers
  • het verbeteren van de wederzijdse erkenning van beslissingen en vonnissen in burgerlijke en strafzaken
  • het boeken van vooruitgang bij de onderhandelingen over het Europees openbaar ministerie
  • het faciliteren van grensoverschrijdende activiteiten, operationele samenwerking en opleiding

5. Vrij verkeer

De Europese Raad herhaalde dat het recht van EU-burgers om vrij in andere lidstaten te verblijven en te werken moet worden beschermd, terwijl mogelijk misbruik of frauduleuze vorderingen moeten worden aangepakt.