Handelsovereenkomsten van de EU

De handel in goederen en diensten draagt in aanzienlijke mate bij tot het bevorderen van duurzame groei en creëren van banen. Nu al zijn meer dan 30 miljoen banen afhankelijk van de uitvoer naar niet-EU-landen. 90% van de toekomstige mondiale groei zal buiten de Europese grenzen worden gerealiseerd. Daarom is handel een motor voor groei en een kernprioriteit voor de EU.

De Raad is gehecht aan een robuust, op regels gebaseerd multilateraal handelsstelsel. Verantwoord EU-handelsbeleid gaat gepaard met een hoge mate van transparantie en doeltreffende communicatie met de burgers over de voordelen en uitdagingen van handel en open markten.

Wat zijn handelsbarrières?

Regeringen kunnen bepaalde handelsbarrières opwerpen om lokale goederen een concurrentievoordeel te geven tegenover importgoederen.

Er bestaan verschillende soorten handelsbarrières. Tarieven zijn douanerechten (heffingen) op importgoederen. Zij bieden lokaal geproduceerde goederen een prijsvoordeel ten aanzien van vergelijkbare importgoederen. Ook na het wegvallen van douanerechten kunnen er voor handel nog veel belemmeringen blijven bestaan, door technische regelgeving voor producten en diensten.

Non-tarifaire belemmeringen (NTB's) zijn beperkingen die het resultaat zijn van verbodsbepalingen, voorwaarden of specifieke marktvereisten die de invoer of uitvoer van producten moeilijk en/of duur maken.

Wat zijn handelsovereenkomsten?

De EU beheert de handelsbetrekkingen met derde landen door middel van handelsovereenkomsten. Die moeten betere handelsmogelijkheden scheppen en handelsbarrières neerhalen.

Handelsbeleid dient ook als instrument ter bevordering van de Europese beginselen en waarden: in de eerste plaats democratie en mensenrechten, maar tevens de EU-standpunten inzake milieu, sociale en arbeidsrechten, of ontwikkeling. Zo zorgt de Raad ervoor dat handelsovereenkomsten de EU-waarden, -normen en -regelgevingspraktijken vrijwaren. Daartoe behoren:

  • duurzame ontwikkeling
  • goed bestuur
  • vrije, eerlijke en ethisch verantwoorde handel
  • milieubescherming
  • mensen- en arbeidsrechten
  • gezondheid- en consumentenbescherming
  • dierenwelzijn
  • bescherming van culturele verscheidenheid

Welke soorten handelsovereenkomsten bestaan er?

Het gemeenschappelijk handelsbeleid van de EU is gebaseerd op artikel 207 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). De onderhandelingen over handelsovereenkomsten verlopen volgens de regels van artikel 218 (VWEU).

De naam van de handelsovereenkomst hangt van de inhoud af: economische partnerschapsovereenkomsten met partners zoals de staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan zijn vooral gericht op het bevorderen van ontwikkeling; vrijhandelsovereenkomsten met ontwikkelde landen en opkomende economieën zijn economisch gemotiveerd en gebaseerd op een wederzijdse marktopenstelling. De overeenkomsten waarborgen preferentiële toegang tot de markten van de betrokken landen. Sommige handelsovereenkomsten maken deel uit van bredere politieke overeenkomsten. Dit is bijvoorbeeld het geval bij sommige associatieovereenkomsten. De EU sluit ook niet-preferentiële handelsovereenkomsten in het kader van bredere overeenkomsten zoals partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten (PSO's).

Welke handelsovereenkomsten zijn er tussen de EU en derde landen?

De EU heeft met succes een aantal handelsovereenkomsten met partnerlanden gesloten.

Infographic - Kaart EU-handel

Kaart EU-handel

Er lopen onderhandelingen over onder meer:

  • een Trans-Atlantisch Partnerschap voor handel en investeringen (TTIP) met de VS
  • een brede economische en handelsovereenkomst (CETA) met Canada
  • een vrijhandelsovereenkomst met Japan
  • een overeenkomst betreffende de handel in diensten (TiSA) tussen 23 WTO-leden, waaronder de EU

Wat zijn de voordelen van handelsovereenkomsten?

Handel moet iedereen – consumenten, werknemers en bedrijven – ten goede komen en moet in alle EU-lidstaten en -regio's voor gelijke kansen zorgen.

Handelsovereenkomsten kunnen veel voordelen bieden:

  • de openstelling van nieuwe markten voor EU-goederen en -diensten
  • meer mogelijkheden voor en betere bescherming van investeringen, in een geest van wederkerigheid en wederzijds voordeel
  • de handel goedkoper maken door douanerechten af te schaffen en de administratieve rompslomp te verminderen
  • de handel bespoedigen door de douaneprocedures te versoepelen en gemeenschappelijke regels voor technische en sanitaire normen vast te stellen
  • het beleidsklimaat voorspelbaarder maken door afspraken te maken over handelsgerelateerde kwesties, zoals intellectuele-eigendomsrechten, niet-tariffaire belemmeringen, mededingingsregels en het kader voor besluiten over overheidsopdrachten
  • duurzame ontwikkeling ondersteunen door de samenwerking, transparantie en dialoog met partners over sociale en milieukwesties te stimuleren

Infographic - EU-handelsbesprekingen

EU-handelsbesprekingen

Modernisering van de EU-handelsbeschermingsinstrumenten

Het Comité van permanente vertegenwoordigers van de Raad (Coreper) is het eens geworden over het onderhandelingsstandpunt van de Raad voor een voorstel om de EU-instrumenten voor handelsbescherming te moderniseren - de eerste grondige herziening daarvan sinds 1995. De Commissie heeft haar voorstel tot modernisering van de bestaande instrumenten in april 2013 ingediend. De voorgestelde verordening wijzigt de huidige antidumping- en antisubsidieverordeningen om beter te reageren op oneerlijke handelspraktijken. Doel is EU-producenten te beschermen tegen schade door oneerlijke concurrentie, en zodoende vrije en eerlijke handel te garanderen.

Wat is de rol van de Raad bij handelsbesprekingen?

Handelsbeleid en een betere uitvoering van de EU-overeenkomsten zijn een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de Commissie, de lidstaten en het Europees Parlement.

De Raad speelt een sleutelrol in het proces waarbij een nieuwe handelsovereenkomst vorm krijgt. Hij machtigt de Commissie om namens de EU te onderhandelen over een nieuwe handelsovereenkomst – in een document dat het "onderhandelingsmandaat" wordt genoemd. Bij die machtiging horen passende onderhandelingsrichtsnoeren van de Raad, onder meer over de doelstellingen, de reikwijdte van de onderhandelingen en eventuele termijnen.

De Commissie onderhandelt vervolgens namens de EU met het partnerland, in nauw overleg met de Raad en het Europees Parlement. Zij brengt regelmatig verslag uit aan de Raad en het Parlement over het verloop van de onderhandelingen. Tijdens de onderhandelingen raadpleegt de Commissie de Raad.

Wanneer over de tekst van een overeenkomst een akkoord is bereikt, de tekst is opgesteld en vertaald in alle officiële EU-talen, dient de Commissie bij de Raad formele voorstellen ter aanneming in.

Na besprekingen in de Raad en na juridische en taalkundige controle van de tekst neemt de Raad een besluit tot ondertekening aan. De Raad beslist ook over de voorlopige toepassing, in haar geheel of gedeeltelijk, van de overeenkomst – gedeeltelijk bij een "gemengde overeenkomst", over zaken die onder de bevoegdheid van de EU vallen én zaken die onder de bevoegdheid van de lidstaten vallen).

De overeenkomst wordt vervolgens formeel ondertekend door de partijen. Het voorzitterschap van de Raad wijst de persoon aan die namens de EU ondertekent. Bij een "gemengde overeenkomst" - die bevoegdheidsgebieden van de EU en van de lidstaten bestrijkt - ondertekenen ook alle lidstaten.

Na de ondertekening stuurt de Raad de overeenkomst samen met het ontwerpbesluit tot sluiting ervan naar het Europees Parlement, voor goedkeuring.

Pas nadat de goedkeuring van het Europees Parlement is verkregen, neemt de Raad het besluit tot sluiting aan. Een "gemengde overeenkomst" kan pas door de Raad worden gesloten nadat alle lidstaten haar hebben geratificeerd.

In de overeenkomsten- en verdragendatabank van de Raad is meer informatie te vinden over afzonderlijke handelsovereenkomsten.