Rola Rady względem umów międzynarodowych

Rada UE

Umowy międzynarodowe pomagają UE osiągać jej cele polityczne. Umowy takie mogą dotyczyć szerokich zagadnień (jak handel, współpraca i rozwój) lub konkretnych dziedzin polityki (jak wyroby tekstylne, rybołówstwo, cła, transport, nauka, technika).

UE negocjuje i zawiera umowy międzynarodowe z państwami spoza UE oraz z organizacjami międzynarodowymi (np. WTO, ONZ).

Kompetencja wyłączna czy dzielona?

W niektórych dziedzinach UE ma wyłączną kompetencję do zawierania umów międzynarodowych – np. gdy umowa wpływa na wspólne unijne przepisy lub jest potrzebna UE do wykonywania jej uprawnień wewnętrznych. Jeżeli UE przyjęła szczegółowe wspólne przepisy (np. celne), państwa członkowskie nie mogą już podpisywać z państwami trzecimi umów, które dotyczyłyby tych przepisów. W takich sytuacjach UE ma kompetencję wyłączną i działa w imieniu wszystkich państw członkowskich.

UE może też podpisywać umowy międzynarodowe w kwestiach, w których dzieli kompetencje z państwami członkowskimi (np. w sprawach zagranicznych).

Co robi Rada?

Rada UE odgrywa ważną rolę w procedurze negocjowania i zawierania umów między UE a państwami trzecimi czy organizacjami międzynarodowymi. Uczestniczy we wszystkich etapach: od udzielenia mandatu negocjacyjnego Komisji po podpisanie umowy w imieniu UE i przyjęcie ostatecznej decyzji o jej wdrożeniu do prawa unijnego.

Jeżeli umowa dotyczy kwestii, w których UE dzieli kompetencje z państwami członkowskimi, potrzebny jest też mandat negocjacyjny od przedstawicieli rządów państw członkowskich. Dotyczy to większości umów z zakresu polityki zagranicznej i szerokich umów handlowych.

Rada może postanowić zawiesić stosowanie danej umowy międzynarodowej lub ją wypowiedzieć. Na przykład w roku 2010 Rada zawiesiła względem Zimbabwe stosowanie art. 96 umowy z Kotonu, co wstrzymało wypłacanie funduszy rozwojowych dla tego państwa. Decyzje Rady zapadają na podstawie propozycji Komisji lub Wysokiego Przedstawicieli do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa.

Jak to działa?

Procedurę negocjowania i przyjmowania umów międzynarodowych określa art. 207 i 218 Traktatu o funkcjonowaniu UE. Na wszystkich etapach Rada zwykle decyduje kwalifikowaną większością głosów. Niemniej w kwestiach normalnie wymagających jednomyślności (np. w sprawach podatkowych) decyduje jednomyślnie. Jeżeli umowa dotyczy kompetencji dzielonych, Rada podejmuje decyzje za wspólną zgodą wszystkich państw członkowskich.

Procedura negocjacyjna:

  1. Komisja przedstawia Radzie zalecenia co do konkretnej umowy. Gdy umowa dotyczy głównie polityki zagranicznej czy polityki bezpieczeństwa, zalecenia przedstawia Wysoki Przedstawiciel do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa.
  2. Rada przyjmuje decyzję upoważniającą do podjęcia negocjacji. Zwykle przyjmuje też wytyczne negocjacyjne, w których określa ogólne cele do osiągnięcia w negocjacjach.
  3. Podczas negocjacji UE jest reprezentowana przez Komisję, a jeżeli umowa dotyczy polityki zagranicznej lub polityki bezpieczeństwa – przez Wysokiego Przedstawiciela. Negocjacje z państwami trzecimi czy organizacjami międzynarodowymi toczą się zwykle w rundach.
  4. Do niektórych umów Rada wyznacza specjalny komitet, który przez całe negocjacje pozostaje w kontakcie z Komisją. Komisja składa jemu oraz Parlamentowi Europejskiemu regularne sprawozdania z postępu negocjacji.
  5. Rada może zmodyfikować lub całkowicie zmienić wytyczne negocjacyjne w dowolnym momencie negocjacji. Robi tak, gdy trzeba zmienić stanowisko negocjacyjne lub gdy negocjator (Komisja) chce odejść od wcześniej uzgodnionego stanowiska.
  6. Rada i Komisja muszą wspólnie dopilnować, by wynegocjowana umowa była zgodna z wewnętrzną polityką UE i jej przepisami.
  7. Na koniec negocjacji Rada przyjmuje decyzję o podpisaniu umowy. W niektórych przypadkach Rada postanawia też o jej stosowaniu tymczasowym. Oba rodzaje decyzji zapadają na podstawie propozycji Komisji.
  8. Rada przyjmuje ostateczną decyzję o zawarciu umowy. Najpierw jednak zgodę musi wyrazić Parlament Europejski (umowy stowarzyszeniowe oraz umowy z dziedzin podlegających czy to zwykłej procedurze ustawodawczej, czy to procedurze zgody) oraz ratyfikować ją muszą wszystkie państwa członkowskie UE. Co do innych umów (poza umowami dotyczącymi wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa) konieczna jest konsultacja z Parlamentem Europejskim.