Konferencje przedstawicieli rządów państw członkowskich zwołuje się, by omówić i zatwierdzić zmiany w traktatach UE. Obrady te nazywa się powszechnie konferencjami międzyrządowymi (IGC).

Zanim w roku 2009 wszedł w życie traktat lizboński, konferencja była jedynym sposobem zmiany traktatów. Obecnie konferencja odbywa się tylko w ramach zwykłej procedury zmiany.

Ostatnie konferencje międzyrządowe

Konferencja 2007

W czerwcu 2007 r. Rada Europejska zwołała konferencję międzyrządową, która miała przygotować reformę traktatów „z myślą o zwiększeniu efektywności funkcjonowania rozszerzonej Unii i umocnieniu jej legitymacji demokratycznej, jak również spójności jej działań zewnętrznych”.

W następstwie konferencji przyjęto traktat lizboński, który wszedł w życie 1 grudnia 2009 r.

Po wejściu w życie traktatu lizbońskiego skonsolidowano Traktat o Unii Europejskiej, Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.

Konferencja 2004

W październiku 2003 r. rozpoczęła się konferencja międzyrządowa, podczas której omówiono projekt „Traktatu ustanawiającego konstytucję dla Europy” przygotowany przez Konwent Europejski.

Konstytucja została podpisana przez przywódców unijnych w październiku 2004 r. Miała całościowo zastąpić wszystkie obowiązujące traktaty.

Jednak nie wszystkie państwa UE ją ratyfikowały i konstytucja nie weszła w życie.

Zmiana traktatów UE

Zwykła procedura zmiany

W tej procedurze każde państwo członkowskie, Komisja lub Parlament Europejski mogą zgłosić Radzie propozycję zmiany traktatów. Z kolei Rada propozycję tę przedstawia Radzie Europejskiej. Powiadomione zostają też parlamenty narodowe.

Jeżeli za analizą propozycji opowie się większość państw członkowskich reprezentowanych w Radzie Europejskiej, jej przewodniczący zwołuje tzw. konwent. Wcześniej następuje konsultacja z Parlamentem Europejskim i Komisja, a w kwestiach walutowych – także z Europejskim Bankiem Centralnym.

Konwent gromadzi przedstawicieli parlamentów narodowych, szefów państw lub rządów, posłów do Parlamentu Europejskiego i przedstawicieli Komisji Europejskiej, którzy omawiają proponowane zmiany. Zalecenia, które konwent formułuje na zasadzie konsensusu, przekazywane są konferencji międzyrządowej.

Natomiast jeżeli proponowane zmiany nie wymagają zwołania konwentu, Rada Europejska może (za zgodą Parlamentu Europejskiego) postanowić zwykłą większością głosów, że konwent nie będzie organizowany, i samodzielnie określić mandat konferencji międzyrządowej.

Konferencja międzyrządowa, zwołana przez przewodniczącego Rady Europejskiej, decyduje o zmianie traktatów jednomyślnie.

Uproszczona procedura zmiany

Traktat lizboński wprowadził przyspieszoną procedurę zmiany polityk i działań wewnętrznych UE, znaną jako uproszczona procedura zmiany. Nie wymaga ona zwoływania ani konwentu, ani konferencji międzyrządowej.

Zmiany uzgadnia jednomyślnie Rada Europejska po konsultacji z Parlamentem Europejskim i Komisją, a w sprawach walutowych – po konsultacji także z Europejskim Bankiem Centralnym.

Decyzja o zmianach wchodzi w życie dopiero wtedy, gdy zatwierdzą ją wszystkie państwa członkowskie.

Procedura ta nie pozwala na rozszerzanie uprawnień UE.

Zwykła procedura ustawodawcza

Ta procedura decyzyjna ma zastosowanie do ok. 85 dziedzin polityki UE.

Specjalne procedury ustawodawcze

Istnieją dwie specjalne procedury ustawodawcze: procedura zgody i procedura konsultacji.

Klauzula pomostowa

Klauzula pomostowa pozwala Radzie Europejskiej zmienić zasady głosowania Rady Unii Europejskiej w niektórych dziedzinach polityki, czyli zastąpić jednomyślność większością kwalifikowaną.

Pozwala też Radzie Europejskiej przenosić niektóre dziedziny polityki z zakresu specjalnej procedury ustawodawczej do zakresu zwykłej procedury ustawodawczej (zwanej współdecyzją, gdyż decydują w niej wspólnie Rada Unii Europejskiej i Parlament Europejski).

W obu przypadkach Rada Europejska musi działać jednomyślnie i uzyskać zgodę Parlamentu Europejskiego. Tak podjęte decyzje mogą w terminie 6 miesięcy zostać zawetowane przez parlamenty narodowe, co uniemożliwia ich wejście w życie.

Tylko nieliczne postanowienia traktatowe mogą zostać zmienione w jeszcze innym trybie.