Czym jest 4. pakiet kolejowy?

4. pakiet kolejowy ma wyeliminować bariery, które wciąż utrudniają tworzenie jednolitego europejskiego obszaru kolejowego. Proponowane akty zreformowałoby unijny sektor kolejowy, ponieważ sprzyjałyby konkurencji i innowacyjności na krajowych rynkach pasażerskich. Wprowadzałyby także reformę strukturalną i techniczną. Dzięki temu europejskie sieci kolejowe byłyby bezpieczniejsze oraz bardziej niezawodne i interoperacyjne.

Na pakiet składa się 6 projektów ustawodawczych opracowanych przez Komisję. 

Skąd zmiany? 

Polityka transportu transeuropejskiego (TEN-T)

4. pakiet kolejowy wspiera nową unijną politykę transportową zainicjowaną 1 stycznia 2014 r. Wyznacza ona 9 głównych korytarzy transportowych w UE, które mają:

  • zlikwidować zatory
  • uzupełnić brakujące połączenia transgraniczne
  • promować integrację i interoperacyjność różnych środków transportu.

Europejska sieć kolejowa jest obecnie dość rozdrobniona. Poszczególne państwa członkowskie posługują się różnymi normami bezpieczeństwa i różnymi systemami technicznymi. Na przykład aby móc świadczyć transgraniczne usługi kolejowe, należy uzyskać zezwolenie bezpieczeństwa od kilku różnych organów krajowych i obsługiwać kilka różnych systemów sygnalizacyjnych. Wchodzenie nowych operatorów kolejowych na rynek i umieszczanie na nim nowego sprzętu technicznego jest więc skomplikowane i drogie.

Eliminując bariery, które utrudniają tworzenie jednolitego europejskiego obszaru kolejowego, proponowany 4. pakiet kolejowy pomoże stworzyć bardziej konkurencyjny sektor kolejowy, oferujący lepsze połączenia między UE a krajami sąsiednimi.

Zmiany pomogą UE także osiągnąć cele w dziedzinie redukcji emisji oraz zachęcą do częstszego korzystania z transportu kolejowego, jak założono w białej księdze Komisji z 2011 r. o transporcie. 

W szczegółach

Wnioski składające się na 4. pakiet kolejowy mają 4 główne cele:

  1. Skuteczne normy i zezwolenia
    Zmiany mają doprowadzić do zmniejszenia kosztów administracyjnych ponoszonych przez firmy kolejowe i ułatwić nowym operatorom wchodzenie na rynek. Europejska Agencja Kolejowa stałaby się pojedynczym podmiotem zezwalającym operatorom na użycie pojazdów oraz wydającym certyfikaty bezpieczeństwa.
  2. Efektywna struktura
    Proponowane zmiany zwiększyłyby rolę zarządców infrastruktury – osób odpowiedzialnych za tory – całkowicie uniezależniając ich operacyjnie i finansowo od operatorów kolejowych. Zarządcy infrastruktury mieliby także kontrolę nad wszystkimi kwestiami będącymi istotą sieci kolejowej, takimi jak planowanie infrastruktury, rozkłady czy codzienna eksploatacja i konserwacja.
  3. Otwarcie krajowych rynków pasażerskich
    4. pakiet kolejowy proponuje, by od grudnia 2019 r. otworzyć krajowe rynki kolei pasażerskich na nowe podmioty i usługi. Przedsiębiorstwa mogłyby oferować konkurencyjne usługi, np. nowe przewozy kolejowe na konkretnej trasie, lub ubiegać się o publiczne zamówienia na usługi kolejowe. Proponowane zmiany zobowiązywałyby do ogłaszania przetargów na publiczne usługi kolejowe w UE.
  4. Wykwalifikowani pracownicy
    W projektach zwrócono uwagę, jak ważne jest przyciąganie do sektora kolejowego wykwalifikowanych i zmotywowanych pracowników. Zmiany pozwoliłyby państwom członkowskim zwłaszcza lepiej chronić pracowników, gdy zamówienia na usługi publiczne przejmowaliby nowi oferenci.

Na proponowane prawo składają się projekty techniczne oraz projekty dotyczące zarządzania i otwarcia rynku.

Filar techniczny to 3 wnioski uaktualniające dotychczasowe akty prawne:

  • wniosek w sprawie zmiany rozporządzenia o Europejskiej Agencji Kolejowej – 2013/0014(COD)
  • wniosek w sprawie zmiany dyrektywy o interoperacyjności systemu kolejowego w UE – 2013/0015(COD)
  • wniosek w sprawie zmiany dyrektywy o bezpieczeństwie kolei – 2013/0016(COD).

Filary zarządzania i otwarcia rynku to zmiany do 2 obowiązujących aktów prawnych i uchylenie 1 aktu:

  • wniosek w sprawie zmiany rozporządzenia o otwarciu rynku krajowych usług kolejowego transportu pasażerskiego – 2013/0028(COD)
  • wniosek w sprawie zmiany dyrektywy ustanawiającej jednolity europejski obszar kolejowy – 2013/0029(COD)
  • wniosek w sprawie uchylenia rozporządzenia o normalizacji rachunkowości przedsiębiorstw kolejowych – 2013/0013(COD).

Rola Rady

6 wniosków, które składają się na 4. pakiet kolejowy, zostanie wynegocjowanych i przyjętych w zwykłej procedurze ustawodawczej. Rada będzie więc współdecydować z Parlamentem Europejskim.

10 grudnia 2015 r. Rada przyjęła swoje stanowisko w pierwszym czytaniu względem wszystkich 3 projektów filara technicznego. Teraz Parlament Europejski musi jeszcze przeprowadzić drugie czytanie, by stanowisko to formalnie zatwierdzić.

8 października 2015 r. na posiedzeniu Rady ds. TTE uzgodniono podejście ogólne do wniosków w sprawie zarządzania i otwarcia rynku. Kolejnym etapem są trójstronne negocjacje z Parlamentem Europejskim.