Jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji

Jak działa jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji? – diagram

Jak działa jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji?

Jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji ma zagwarantowac, ze restrukturyzacja i uporzadkowana likwidacja banków na progu upadlosci bedzie przeprowadzana przy minimalnych kosztach dla podatników i gospodarki realnej.

Zakres 

Gdy przepisy dotyczace mechanizmu w calosci wejda w zycie, beda mialy zastosowanie do banków w panstwach czlonkowskich strefy euro i w tych panstwach UE, które zdecyduja sie dolaczyc do unii bankowej.

Struktura

Mechanizm jest jednym z kluczowych elementów europejskiej unii bankowej. W jego sklad wchodza:

  1. organ na poziomie unijnym – Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporzadkowanej Likwidacji
  2. wspólny fundusz na cele restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji finansowany przez sektor bankowy.

Najwazniejsze cele

  • zwiekszenie wiarygodnosci sektora bankowego
  • zapobieganie panice bankowej i efektowi domina
  • zminimalizowanie negatywnego sprzezenia miedzy bankami a panstwami
  • zlikwidowanie rozdrobnienia wewnetrznego rynku uslug finansowych.

1. Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporzadkowanej Likwidacji

Jako glówny organ decyzyjny jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji Jednolita Rada:

  • decyduje o programach restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji banków na progu upadlosci (w tym o korzystaniu z odpowiednich narzedzi i funduszu)
  • bezposrednio odpowiada za faze planowania oraz faze restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji transgranicznych i duzych banków unii bankowej, które sa bezposrednio nadzorowane przez Europejski Bank Centralny
  • jest odpowiedzialna za wszystkie przypadki restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji, bez wzgledu na rozmiar banku, jesli proces ten wymaga skorzystania z odnosnego jednolitego funduszu
  • ostatecznie odpowiada za wszystkie banki unii bankowej i w zwiazku z tym moze w kazdym momencie korzystac ze swoich uprawnien wzgledem kazdego z nich.

Sklad Jednolitej Rady

Jednolita Rada spotyka sie na sesjach wykonawczych lub plenarnych.

Sesja wykonawcza Jednolitej RadySesja plenarna Jednolitej Rady
Czlonkowie dysponujacy prawem glosu:
  • przewodniczacy wykonawczy
  • 4 czlonkowie pelnoetatowi
  • przedstawiciele panstw czlonkowskich, w których maja siedzibe zagrozony bank, jego oddzialy lub jednostki zalezne
Czlonkowie dysponujacy prawem glosu:
  • przewodniczacy wykonawczy
  • 4 czlonkowie pelnoetatowi
  • przedstawiciele krajowych organów ds. restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji (po 1 z kazdego panstwa czlonkowskiego uczestniczacego w unii bankowej)
Obserwatorzy:
  • stali: po 1 przedstawicielu EBC i Komisji
  • obserwatorzy dorazni
Obserwatorzy:
  • stali: po 1 przedstawicielu EBC i Komisji
  • obserwatorzy dorazni

W grudniu 2014 r. Rada wyznaczyla przewodniczacego, wiceprzewodniczacego i pelnoetatowych czlonków Jednolitej Rady.

Kadencja pierwszego przewodniczacego wyznaczonego po wejsciu w zycie rozporzadzenia w sprawie jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji trwa trzy lata i mozna ja przedluzyc raz – o piec lat. Kadencja wiceprzewodniczacego i czterech pozostalych pelnoetatowych czlonków trwa piec lat.

Decyzje Jednolitej Rady

Na sesji wykonawczej przygotowywane sa wszystkie decyzje dotyczace restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji. Decyzje te sa nastepnie w jak najszerszym stopniu przyjmowane wzgledem banków, za które Jednolita Rada jest bezposrednio odpowiedzialna. 

Na sesji plenarnej zapadaja bardziej ogólne decyzje, dotyczace np.:

  • regulaminu  
  • rocznego budzetu Jednolitej Rady 
  • inwestycji i spraw kadrowych

Podejmowane sa tez decyzje co do skorzystania z jednolitego funduszu ponad pewien poziom.

Wydawane sa równiez upowaznienia dla jednolitego funduszu do zaciagania pozyczek i poboru nadzwyczajnych skladek ex post.

2. Jednolity fundusz restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji

Jest to fundusz ustanowiony na poziomie ponadnarodowym.

Bedzie wykorzystywany do restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji banków na progu upadlosci, po tym jak wyczerpane zostana inne mozliwosci, np. umorzenie lub konwersja dlugu.

Finansowany bedzie ze skladek sektora bankowego.

Jednolity fundusz bedzie stopniowo tworzony przez okres 8 lat. Wówczas jego srodki powinny siegnac co najmniej 1% kwoty depozytów gwarantowanych wszystkich instytucji kredytowych, które uzyskaly zezwolenie na prowadzenie dzialalnosci we wszystkich panstwach uczestniczacych w unii bankowej. Szacuje sie, ze srodki te beda wynosic ok. 55 mld €.

Indywidualna skladka kazdego banku bedzie obliczana proporcjonalnie do kwoty jego zobowiazan (z wylaczeniem funduszy wlasnych i depozytów gwarantowanych) w stosunku do lacznych zobowiazan (z wylaczeniem funduszy wlasnych i depozytów gwarantowanych) wszystkich instytucji kredytowych, które uzyskaly zezwolenie na prowadzenie dzialalnosci na terytorium uczestniczacych panstw czlonkowskich. Skladki beda dostosowane do poziomu ryzyka podejmowanego przez kazda instytucje.

Jednolity fundusz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji – diagram

Jednolity fundusz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji

Jak dziala jednolity fundusz?

Na rzecz jednolitego funduszu beda przekazywane skladki banków pobierane na poziomie krajowym.

Warunkiem dostepu do srodków funduszu bedzie zastosowanie przepisów o umorzeniu lub konwersji dlugu oraz zasad okreslonych w dyrektywie o naprawie oraz restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji banków i w rozporzadzeniu o jednolitym mechanizmie restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji.

Spelnienie tego warunku jest konieczne, by zapewnic przestrzeganie jednej z najwazniejszych zasad unii bankowej: koszty upadlosci banku powinien ponosic sektor finansowy, a nie podatnicy.

8-letni okres przejsciowy

Fundusz bedzie poczatkowo podzielony na pule krajowe. W trakcie 8-letniego okresu przejsciowego pule te beda stopniowo laczone. W pierwszym roku „uwspólnionych” zostanie 40% zgromadzonych srodków, w drugim roku – 20%, a przez nastepne 6 lat – równe kwoty, az pule krajowe przestana istniec.

Przekazywanie i uwspólnianie funduszy jest przewidziane w odrebnej umowie miedzyrzadowej miedzy panstwami czlonkowskimi przylaczajacymi sie do unii bankowej. Rada podjela taka decyzje po to, by zagwarantowac jak najwieksza pewnosc prawa z uwagi na prawne i konstytucyjne zastrzezenia zgloszone przez niektóre panstwa czlonkowskie.

21 maja 2014 r. umowe podpisalo 26 panstw czlonkowskich (wszystkie panstwa UE z wyjatkiem Szwecji i Wielkiej Brytanii). W odrebnej deklaracji sygnatariusze oswiadczyli, ze zamierzaja zakonczyc proces ratyfikacji w takim terminie, by jednolity mechanizm mógl zaczac dzialac do 1 stycznia 2016 r.

Do 30 listopada 2015 r. umowe miedzyrzadowa o przekazywaniu i uwspólnianiu skladek na rzecz jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji ratyfikowala wystarczajaca liczba panstw czlonkowskich. Umowa wchodzi w zycie pierwszego dnia drugiego miesiaca, liczac od dnia zdeponowania aktów ratyfikacyjnych przez sygnatariuszy reprezentujacych w unii bankowej co najmniej 90% lacznej wagi wszystkich glosów.

Panstwa czlonkowskie nienalezace do strefy euro, które podpisaly umowe, beda musialy przestrzegac wynikajacych z niej praw i obowiazków tylko wtedy, gdy wlacza sie w jednolity mechanizm nadzorczy i jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji.

Dodatkowe rozwiazania finansowe

W grudniu 2013 r. unijni ministrowie finansów przyjeli oswiadczenie stwierdzajace, ze w poczatkowej, rozruchowej fazie jednolitego funduszu finansowanie pomostowe dostepne bedzie ze zródel krajowych wspartych podatkiem bankowym lub z Europejskiego Mechanizmu Stabilnosci zgodnie z obowiazujacymi procedurami.

Jest to konieczne, by zapewnic wystarczajace zasoby finansowe dla jednolitego funduszu w okresie przejsciowym.

W grudniu 2015 r. panstwa czlonkowskie uczestniczace w unii bankowej uzgodnily, ze wprowadza nastepujace rozwiazanie dotyczace finansowania pomostowego: od 2016 r. kazde panstwo zawiera z Jednolita Rada ujednolicona umowe pozyczkowa przewidujaca otwarcie krajowej indywidualnej linii kredytowej, by chronic wlasna pule krajowa w jednolitym funduszu. Jest to niezbedne do zapewnienia wlasciwego dzialania funduszu, w sytuacji gdyby zabraklo srodków finansowych w nastepstwie restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji banków w danym panstwie czlonkowskim.

Uzgodniona laczna kwota udostepniona w ramach linii kredytowych panstw strefy euro nie przekracza 55 mld EUR.

Krajowe linie kredytowe beda wykorzystywane w ostatecznosci, jesli wyczerpia sie juz wszystkie inne zródla finansowania przewidziane w przepisach o unii bankowej. 

System krajowych linii kredytowych zapewnia podatnikom ochrone i nie wplynie znaczaco w srednim okresie na finanse panstw czlonkowskich, gdyz udostepnione kwoty beda musialy zostac splacone przez krajowe sektory bankowe.

System zagwarantuje tez wszystkim panstwom uczestniczacym w unii bankowej równe prawa i nalozy na nie te same obowiazki. Panstwa spoza unii bankowej nie poniosa zadnych kosztów z tym zwiazanych.

Mozliwe beda równiez tymczasowe transfery miedzy pulami krajowymi.

W fazie przejsciowej opracowany zostanie wspólny mechanizm ochronny. Ulatwi on zaciaganie przez jednolity fundusz pozyczek, które w ostatecznym rozrachunku zostana splacone ze skladek sektora bankowego.

Jak dziala jednolity fundusz?

Dzialania mechanizmu przebiegaja etapowo:

1. Europejski Bank Centralny jako organ nadzorczy powiadamia Jednolita Rade ds. Restrukturyzacji i Uporzadkowanej Likwidacji, ze jeden z banków znajduje sie na progu upadlosci lub jest nia zagrozony.

Decyzje o tym moze tez podjac Jednolita Rada z wlasnej inicjatywy na sesji wykonawczej, jesli EBC nie zareaguje w ciagu 3 dni po otrzymaniu informacji.

2. Podczas sesji wykonawczej Jednolita Rada decyduje, czy mozliwe jest rozwiazanie zaproponowane przez sektor prywatny i czy z punktu widzenia interesu publicznego konieczna jest restrukturyzacja i uporzadkowana likwidacja.

3. Jesli warunki restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji nie zostaly spelnione, bank jest likwidowany zgodnie z prawem krajowym.

4. Jesli warunki restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji zostaly spelnione, Jednolita Rada przyjmuje program restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji. W programie okresla instrumenty restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji oraz sposób korzystania z jednolitego funduszu. Przyjety program Jednolita Rada przekazuje natychmiast Komisji.

5. Program wchodzi w zycie w ciagu 24 godzin od zatwierdzenia przez Jednolita Rade. W tym czasie Komisja moze program przyjac lub:

  • wyrazic sprzeciw wobec jego uznaniowych aspektów
  • zaproponowac Radzie, by wyrazila sprzeciw, uzasadniajac to tym, ze restrukturyzacja i uporzadkowana likwidacja nie sa konieczne z punktu widzenia interesu publicznego. Rada stanowi wtedy zwykla wiekszoscia glosów
  • zaproponowac Radzie, by dokonala istotnej zmiany programowanej kwoty funduszu lub wyrazila wzgledem niej sprzeciw. Za istotna uznaje sie zmiane o co najmniej 5% kwoty funduszu zaproponowanej przez Jednolita Rade.

Jesli Komisja chce zaproponowac Radzie sprzeciw, musi to zrobic w ciagu 12 godzin od zatwierdzenia programu przez Jednolita Rade, tak by Rada mogla podjac decyzje w ciagu kolejnych 12 godzin.

Jesli Rada sprzeciwi sie objeciu danej instytucji programem restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji, instytucja jest likwidowana zgodnie z prawem krajowym.

6. Jednolita Rada dopilnowuje wówczas, by wlasciwe krajowe organy ds. restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji podjely niezbedne dzialania. 

Inne podmioty zaangazowane w jednolity mechanizm

Rada UE

  • wyznacza czlonków Jednolitej Rady ds. Restrukturyzacji i Uporzadkowanej Likwidacji
  • okresla, jak sektor bankowy ma dokonywac skladek ex ante na jednolity fundusz (w drodze aktu wykonawczego)
  • moze w niektórych przypadkach sprzeciwic sie danemu programowi restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji.

Komisja Europejska

W mysl unijnego orzecznictwa program restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji przyjety przez Jednolita Rade musi zostac zatwierdzony przez jedna z instytucji UE.

W praktyce oznacza to, ze zatwierdzac program lub zglaszac sprzeciw wobec uznaniowych aspektów programów przyjetych przez Jednolita Rade bedzie Komisja Europejska.

Komisja moze równiez zaproponowac, by danemu programowi sprzeciwila sie Rada, w przypadku gdy nie jest spelnione kryterium interesu publicznego lub gdy dokonano istotnej zmiany kwoty, która ma zostac wykorzystana z jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji. 

Europejski Bank Centralny

Jako organ pelniacy nadzór nad bankami nalezacymi do unii bankowej powiadamia on Jednolita Rade, jesli jeden z nich znajduje sie na progu upadlosci lub jest nia zagrozony.

Krajowe organy ds. restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji

Krajowe organy uczestniczacych panstw czlonkowskich odpowiadaja za planowanie i przyjmowanie planów restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji wzgledem tych banków, za które bezposrednio nie jest odpowiedzialna Jednolita Rada.

Ponadto wykonuja one wszystkie decyzje do nich skierowane zgodnie z poleceniami Jednolitej Rady.

Jesli krajowy organ ds. restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji nie zastosuje sie do decyzji Jednolitej Rady, ma ona prawo skierowac nakaz wykonania bezposrednio do przezywajacego trudnosci banku.

Po co nam jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji?

Jednolity zbiór przepisów do pewnego stopnia harmonizuje przepisy krajowe panstw czlonkowskich i przewiduje wspólne instrumenty restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji oraz uprawnienia dla organów krajowych. Daje jednak takze organom krajowym pewna swobode co do sposobu, w jaki w ramach procedur restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji powinny byc stosowane te instrumenty i wykorzystane krajowe rozwiazania finansowe.

Jednolity mechanizm ma zatem zapewnic wspólne podejscie do problemu banków bedacych na progu upadlosci, a tym samym zwiekszyc stabilnosc sektora finansowego w uczestniczacych panstwach czlonkowskich.

Ponadto pozwoli uniknac rozlewania sie kryzysów na nieuczestniczace panstwa czlonkowskie i dzieki temu ulatwi funkcjonowanie rynku wewnetrznego.

Jednolity mechanizm byl tez potrzebny, by wyeliminowac ryzyko sytuacji, w której panstwa czlonkowskie podejmowalyby w odniesieniu do restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji transgranicznych grup bankowych odrebne i potencjalnie niespójne decyzje, co mogloby miec wplyw na ogólne koszty tego procesu.

Jednolity fundusz ma pozwolic bankom uniezaleznic sie od wsparcia z budzetów krajowych i od rózniacych sie podejsc panstw czlonkowskich do korzystania z rozwiazan finansowych. Pomoze tez zapobiec sytuacjom, w których restrukturyzacja i uporzadkowana likwidacja banku na poziomie krajowym mialaby nieproporcjonalny wplyw na gospodarke realna.

Ponadto system restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji na poziomie ponadnarodowym byl niezbedny, by uzupelnic system nadzoru na poziomie UE, czyli jednolity mechanizm nadzorczy. Pomoze to uniknac ewentualnych tarc miedzy EBC a krajowymi organami ds. restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji.

Jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji ma wiec zwiekszyc zaufanie do sektora bankowego, zapobiec panice bankowej i efektowi domina, zminimalizowac negatywne sprzezenie miedzy bankami a panstwami i zlikwidowac rozdrobnienie wewnetrznego rynku uslug finansowych.

Wejscie w zycie

Przepisy o przygotowaniu do planowania restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji, gromadzeniu informacji i wspólpracy miedzy odnosnymi organami krajowymi obowiazuja od 1 stycznia 2015 r.

Przepisy o planowaniu restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji, wczesnej interwencji, dzialaniach i instrumentach w zakresie restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji, w tym umorzenia lub konwersji dlugu wzgledem udzialowców i wierzycieli, obowiazuja od 1 stycznia 2016 r.

Umowa miedzyrzadowa o przekazywaniu i uwspólnianiu skladek na rzecz jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji wchodzi w zycie pierwszego dnia drugiego miesiaca, liczac od dnia zdeponowania aktów ratyfikacyjnych przez sygnatariuszy reprezentujacych w mechanizmie nadzorczym/mechanizmie restrukturyzacji i uporzadkowanej likwidacji co najmniej 90% lacznej wagi wszystkich glosów.