Unijna współpraca w zakresie bezpieczeństwa i obrony

Rada UE

UE zacieśnia współpracę w zakresie bezpieczeństwa i obrony

Na szczycie w Bratysławie we wrześniu 2016 r. przywódcy UE postanowili nadać nowy impet działaniom z zakresu europejskiego bezpieczeństwa zewnętrznego i obrony poprzez zacieśnienie unijnej współpracy w tych dziedzinach.

Z myślą o tym zobowiązaniu przywódcy UE przyjęli w grudniu 2016 r. konkluzje, w których:

  • zatwierdzają plan wdrażania działań z zakresu bezpieczeństwa i obrony
  • z zadowoleniem przyjmują zaproponowany przez Komisję Europejską europejski plan działań w sektorze obrony
  • wzywają do szybkiego działania na rzecz zacieśnienia współpracy między UE a NATO.

Kalendarium: unijna współpraca w zakresie bezpieczeństwa i obrony

22.6.2017

Rada Europejska wzywa do rozpoczęcia stałej współpracy strukturalnej

19.6.2017

Rada zadowolona z postępów we współpracy UE–NATO

8.6.2017

Powstaje Komórka Planowania i Prowadzenia Operacji Wojskowych

18.5.2017

Globalna strategia UE: konkluzje Rady w sprawie bezpieczeństwa i obrony

18.5.2017

Rada rozmawia o współpracy UE–NATO z sekretarzem generalnym Sojuszu Jensem Stoltenbergiem

Konkretne działania w celu zwiększenia współpracy w zakresie bezpieczeństwa i obrony

W grudniu 2016 r. Rada Europejska zatwierdziła plan wdrażania działań w zakresie bezpieczeństwa i obrony. W planie tym określono kierunki rozwoju unijnej polityki bezpieczeństwa i obrony.

Plan bazuje na globalnej strategii UE i skupia się na trzech priorytetach strategicznych:

  • reagowanie na konflikty i kryzysy zewnętrzne
  • budowanie zdolności partnerów
  • ochrona UE i jej obywateli.

Konkretne działania zmierzające do osiągnięcia tych celów obejmują:

  • uruchomienie skoordynowanego rocznego przeglądu w zakresie obronności (CARD), czego celem jest zacieśnienie współpracy obronnej między państwami członkowskimi
  • ustanowienie stałej współpracy strukturalnej (PESCO) w celu wzmocnienia współpracy obronnej między państwami członkowskimi, które chcą ją pogłębić
  • powołanie Komórki Planowania i Prowadzenia Operacji Wojskowych (MPCC) w celu poprawy struktury zarządzania kryzysowego
  • wzmacnianie unijnych instrumentów szybkiego reagowania, w tym grup bojowych i zdolności cywilnych.

1. Skoordynowany roczny przegląd w zakresie obronności

Skoordynowany roczny przegląd w zakresie obronności (CARD) pozwoli lepiej orientować się na szczeblu UE co do wydatków, krajowych inwestycji i badań naukowych w tej dziedzinie.

Przegląd zwiększy przejrzystość i wyeksponuje politycznie europejskie zdolności obronne. Korzyści obejmują:

  • możliwość lepszej identyfikacji niedoborów
  • głębszą współpracę obronną
  • lepsze i spójniejsze podejście do planowania wydatków na obronę.

2. W kierunku stałej współpracy strukturalnej

Traktat lizboński przewiduje, że grupa państw członkowskich może zacieśnić współpracę w kwestiach obrony poprzez ustanowienie stałej współpracy strukturalnej (PESCO).

22 czerwca 2017 r. przywódcy UE postanowili zainicjować stałą współpracę strukturalną w celu wzmocnienia bezpieczeństwa i obronności Europy.

By zapoczątkować tę współpracę, państwa członkowskie uzgodnią wspólny wykaz kryteriów i zobowiązań wraz z konkretnymi projektami zdolnościowymi.

3. Poprawa struktur zarządzania kryzysowego

8 czerwca 2017 r. Rada uzgodniła ustanowienie Komórki Planowania i Prowadzenia Operacji Wojskowych (MPCC) w ramach Sztabu Wojskowego UE.

MPCC zwiększa zdolność UE do reagowania w sposób szybszy, skuteczniejszy i bardziej spójny.

Komórka jest odpowiedzialna na poziomie strategicznym za planowanie operacyjne i prowadzenie misji wojskowych WPBiO bez mandatu wykonawczego.

4. Wzmocnione unijne instrumenty szybkiego reagowania

Unijne grupy bojowe to jeden z instrumentów, którymi dysponuje UE i który może wykorzystać do szybkiego reagowania na kryzysy i konflikty. Chodzi o siły zbrojne, które można szybko rozmieścić w terenie.

Grupy bojowe zostały stworzone w 2005 r., ale nigdy jeszcze nie rozmieszczono ich w terenie ze względu na przeszkody natury politycznej, technicznej i finansowej.

W celu wzmocnienia zdolności UE w zakresie szybkiego reagowania przywódcy UE uzgodnili 22 czerwca 2017 r., że państwa członkowskie będą wspólnie finansować wykorzystanie grup bojowych. Finansowanie to będzie stale zarządzane na szczeblu UE za pośrednictwem mechanizmu Athena.

UE pracuje też nad rozwijaniem zdolności cywilnych i zwiększeniem zdolności reagowania w ramach cywilnego zarządzania kryzysowego, w tym nad ewentualnym utworzeniem podstawowych zdolności reagowania.

Współpraca UE–NATO

Wspólna deklaracja UE–NATO: realizacja – diagram

Wspólna deklaracja UE–NATO: diagram

8 lipca 2016 r. UE i NATO podpisały wspólną deklarację z myślą o dalszym zacieśnianiu współpracy w siedmiu obszarach strategicznych, a mianowicie:

  • zagrożenia hybrydowe
  • współpraca operacyjna obejmująca kwestie morskie
  • cyberbezpieczeństwo
  • zdolności obronne
  • przemysł i badania
  • skoordynowane ćwiczenia
  • budowa zdolności.

Następnie 6 grudnia 2016 r. Rada zatwierdziła wspólny zestaw 42 propozycji, który został również zatwierdzony przez NATO.

W czerwcu 2017 r. ministrowie spraw zagranicznych z zadowoleniem przyjęli postępy we wdrażaniu wspólnego zestawu propozycji i wezwali do dalszych działań w tym kierunku.

Europejski plan działań w sektorze obrony

Z 203 mld EUR wydanymi na obronę w 2015 r. państwa członkowskie UE plasują się na drugim – po Stanach Zjednoczonych – miejscu na świecie pod względem wydatków na te cele.

Jednakże środki z budżetu na obronność są często wydawane nieefektywnie ze względu na:

  • rozdrobnienie europejskiego rynku obronności
  • kosztowne powielanie zdolności wojskowych
  • niewystarczającą współpracę przemysłową i brak interoperacyjności.

Aby rozwiązać te problemy, 30 listopada 2016 r. Komisja Europejska przedstawiła europejski plan działań w sektorze obrony. Ma on na celu:

  • zwiększenie efektywności wydatków na obronę
  • zacieśnienie unijnej współpracy obronnej
  • budowanie silniejszej bazy przemysłowej.

W planie przewidziano trzy kluczowe działania:

  • utworzenie Europejskiego Funduszu Obronnego
  • zachęcanie do inwestycji w przemysł obronny
  • wzmocnienie jednolitego rynku obronnego.

22 czerwca 2017 r. Rada Europejska z zadowoleniem przyjęła komunikat Komisji w sprawie Europejskiego Funduszu Obrony. Przywódcy zaapelowali również o szybkie porozumienie w sprawie wniosku dotyczącego europejskiego programu rozwoju przemysłu obronnego.