Terroryzm nie jest w Europie zjawiskiem nowym. Zagraża on naszemu bezpieczeństwu, wartościom wyznawanym przez demokratyczne społeczeństwa oraz prawom i wolnościom Europejczyków. W latach 2009–2013 w państwach członkowskich UE odnotowano 1010 nieudanych, udaremnionych lub skutecznych zamachów, w których zginęło 38 osób. Wielu Europejczyków zostało porwanych lub zabitych przez grupy terrorystyczne na całym świecie. Bojownicy z Europy udający się do różnych miejsc, by brać udział w dżihadzie, oraz zagrożenie, które mogą stanowić po powrocie do UE, to zjawisko, które prawdopodobnie będzie się utrzymywać w najbliższych latach.

Ponieważ zagrożenia te są niezależne od granic państwowych, należy stawić im czoła zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym.

Strategia UE

Unijna strategia w dziedzinie walki z terroryzmem ma służyć zwalczaniu terroryzmu w świecie – z poszanowaniem praw człowieka – oraz uczynić Europę bezpieczniejszą, tak by obywatele mogli żyć w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.

Państwa członkowskie Unii Europejskiej chcą wspólnie walczyć z terroryzmem i zapewnić jak największą ochronę swoim obywatelom. W tym celu w 2005 r. Rada przyjęła unijną strategię w dziedzinie walki z terroryzmem. 

Strategia ta opiera się na 4 filarach: zapobieganiu, ochronie, ściganiu i reagowaniu. W każdym z nich ważna jest też współpraca z państwami trzecimi i z instytucjami międzynarodowymi.

Zapobieganie

Jednym z priorytetów UE w walce z terroryzmem jest rozpoznawanie i zwalczanie czynników radykalizacyjnych oraz werbunku do działań terrorystycznych. W tym celu Rada przyjęła unijną strategię walki z radykalizacją postaw i werbowaniem terrorystów. W obliczu nowych zjawisk, takich jak samotni zamachowcy, zagraniczni bojownicy czy rosnący potencjał mobilizacyjny i komunikacyjny mediów społecznościowych, w czerwcu 2014 r. Rada zrewidowała tę strategię.

W grudniu 2014 r. ministrowie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych przyjęli wytyczne do zrewidowanej unijnej strategii walki z radykalizacją postaw i werbowaniem terrorystów. Wytyczne wskazują, co powinny robić UE i państwa członkowskie.

Ochrona

Drugim priorytetem unijnej strategii walki z terroryzmem jest ochrona obywateli i infrastruktury oraz zmniejszanie podatności na atak. Chodzi o ochronę granic zewnętrznych, zwiększanie bezpieczeństwa transportu, ochronę celów strategicznych oraz ograniczanie podatności infrastruktury. W tej dziedzinie UE obecnie pracuje nad prawem regulującym korzystanie z danych o przelocie pasażera do celów egzekwowania prawa.

Ściganie

UE chce uniemożliwić terrorystom planowanie i organizację zamachów oraz stawiać ich przed sądem. Aby to osiągnąć, skupiła się na zwiększaniu potencjału krajowego, usprawnianiu praktycznej współpracy i wymiany informacji między policją a organami sądowymi (zwłaszcza za pośrednictwem Europolu i Eurojustu), przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu oraz na odcinaniu terrorystów od środków pozwalających organizować zamachy i się komunikować.

W maju 2015 r. Rada i Parlament Europejski przyjęły nowe zasady zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Reagowanie

Czwartym celem unijnej strategii walki z terroryzmem jest przygotowanie się – w duchu solidarności – do reagowania na skutki zamachów terrorystycznych i do ich minimalizowania. Służy temu zwiększanie umiejętności radzenia sobie z następstwami zamachów, z koordynacją reakcji i z potrzebami ofiar. Wśród priorytetów są: ustalenie unijnej koordynacji kryzysowej, rewizja mechanizmu ochrony ludności, tworzenie oceny ryzyka oraz dzielenie się sprawdzonymi rozwiązaniami w dziedzinie pomocy ofiarom terroryzmu.

Niektóre priorytety ostatnich lat:

  • uzgodnienie, w jaki sposób UE ma stosować klauzulę solidarności – Rada przyjęła odnośną decyzję w czerwcu 2014 r.
  • rewizja unijnej koordynacji działań w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych – w czerwcu 2013 r. wprowadzono zintegrowane uzgodnienia UE dotyczące reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR)
  • zmiana pod koniec 2013 r. przepisów unijnych w zakresie ochrony ludności.

Współpraca z partnerami międzynarodowymi

Bezpieczeństwo Unii Europejskiej ściśle wiąże się z wydarzeniami w innych krajach, zwłaszcza w krajach sąsiedzkich, dlatego unijna strategia walki z terroryzmem musi mieć charakter globalny.

 W strategicznych wytycznych w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych z czerwca 2014 r. Rada Europejska zaapelowała o skuteczną politykę antyterrorystyczną uwzględniającą aspekty wewnętrzne i zewnętrzne. 12 lutego 2015 r. szefowie państw i rządów podkreślili, że kwestie bezpieczeństwa i zwalczanie terroryzmu powinny być przedmiotem głębszej współpracy z państwami trzecimi.

W stosunkach UE z państwami trzecimi temat walki z terroryzmem powraca wielokrotnie: w dialogu politycznym na wysokim szczeblu, w klauzulach i porozumieniach o współpracy oraz w konkretnych projektach pomocy państwom strategicznym. UE przeciwdziała terroryzmowi wspólnie z państwami Bałkanów Zachodnich, Sahelu, Afryki Północnej, Bliskiego Wschodu, Rogu Afryki, Ameryki Północnej i Azji.

Jednym z fundamentów unijnej strategii jest współpraca z USA. W ostatnich latach osiągnięto porozumienie w takich dziedzinach, jak walka z finansowaniem terroryzmu, transport i granice, wzajemna pomoc prawna czy ekstradycja. Organy USA coraz ściślej współpracują z Europolem i Eurojustem.

Innym ważnym aspektem zewnętrznej walki z terroryzmem jest ścisła współpraca z organizacjami międzynarodowymi i regionalnymi, która ma służyć wypracowywaniu międzynarodowego konsensusu oraz upowszechnianiu międzynarodowych standardów walki z terroryzmem. Unia Europejska pozostaje w kontakcie z takimi organizacjami międzynarodowymi, jak ONZ i Światowe Forum na rzecz Zwalczania Terroryzmu. Wśród organizacji regionalnych współpracujących z UE są: Rada Europy, OBWE, Liga Państw Arabskich i Organizacja Współpracy Islamskiej.

W ramach współpracy z ONZ i w związku z rezolucjami wydanymi przez Radę Bezpieczeństwa UE przyjęła sankcje przeciwko osobom i podmiotom powiązanym z Al-Kaidą.