Aby mogli Państwo jak najskuteczniej korzystać z naszej strony, zastosowaliśmy pliki cookie. Więcej informacji: jak stosujemy pliki cookie i jak zmienić swoje ustawienia.

Reakcja wobec zagranicznych bojowników i niedawnych zamachów terrorystycznych w Europie

Zagrożenie ze strony zradykalizowanych Europejczyków, z których wielu wyjeżdża za granicę walczyć, będzie się w najbliższych latach najprawdopodobniej utrzymywać. Skuteczna reakcja wymaga całościowego podejścia i długofalowych starań.

Walka z terroryzmem jest w pierwszej kolejności domeną państw członkowskich. Jednak UE może i powinna wesprzeć ich działania ze względu na transgraniczny charakter zagrożeń.

Rola Rady

Radykalizacja postaw i zagraniczni bojownicy uprawiający terroryzm to temat, który od początku 2013 r. regularnie powraca w dyskusjach Rady UE i Rady Europejskiej. Instytucje te opracowały całościową reakcję, obejmującą działania wewnętrzne i zewnętrzne.

Po paryskich zamachach ze stycznia 2015 r. Unia Europejska postanowiła reakcję zaostrzyć i szybciej wdrażać uzgodnione środki. 12 lutego unijni przywódcy omówili dalsze perspektywy i uzgodnili oświadczenie, którym w najbliższych miesiącach powinny się kierować UE i państwa członkowskie w swoich pracach. W oświadczeniu zaapelowali o konkretne kroki w 3 dziedzinach:

  • zapewnianie bezpieczeństwa obywatelom
  • zapobieganie radykalizacji postaw oraz ochrona wartości
  • współpraca z partnerami międzynarodowymi.

Oświadczenie jest wynikiem kilkumiesięcznych prac ministrów spraw wewnętrznych, sprawiedliwości, gospodarki i spraw zagranicznych.

W grudniu 2015 r. unijni przywódcy stwierdzili, że pełne wdrożenie działań wskazanych w oświadczeniu jest nadal priorytetem.

Działania wewnętrzne

W czerwcu 2013 r. Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych zatwierdziła szereg propozycji. Poprosiła też koordynatora ds. zwalczania terroryzmu, by na jej posiedzeniu w grudniu 2013 r. przedstawił sprawozdanie z ich realizacji.

W sprawozdaniu koordynator wskazał 4 dziedziny, w których działania UE będące wsparciem dla działań państw członkowskich byłyby szczególnie ważne:

  • prewencja
  • wymiana informacji oraz identyfikacja i wykrywanie podróży
  • reakcja prawnokarna
  • współpraca z państwami trzecimi.

W sierpniu 2014 r. Rada Europejska zaapelowała o szybszą realizację działań w tych 4 dziedzinach oraz o propozycje dodatkowych środków.

Problem zagranicznych bojowników jest dalej regularnie omawiany przez ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. W drugiej połowie 2014 r. uzgodnili oni, że trzeba:

  • pilnie uchwalić dyrektywę na temat danych o przelocie pasażera, dlatego zwrócili się do Parlamentu Europejskiego, by jak najszybciej przyjął stanowisko w sprawie jej projektu
  • ulepszyć kontrole na zewnętrznych granicach schengeńskich
  • zoptymalizować reakcję prawnokarną, a zwłaszcza znowelizować decyzję ramową o zwalczaniu terroryzmu
  • poprawić wymianę informacji, ze szczególnym uwzględnieniem Europolu i Eurojustu
  • przyspieszyć realizację już ustalonych działań.

Po paryskich zamachach ze stycznia 2015 r. ministrowie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych wydali wspólne oświadczenie.

Na jego podstawie własne oświadczenie wydali 12 lutego przywódcy UE. Zaapelowali w nim o konkretne działania wewnętrzne, w tym o:

  • przyjęcie unijnych przepisów co do danych o przelocie pasażera
  • optymalne wykorzystanie obecnych przepisów schengeńskich (w tym rutynowe kontrolowanie obywateli UE na granicach zewnętrznych)
  • lepszą wymianę informacji poprzez Europol i Eurojust
  • zwalczanie nielegalnego handlu bronią i finansowania terroryzmu
  • współpracę z dostawcami internetu, by eliminować treści ekstremistyczne
  • skuteczną popularyzację alternatywnych narracji, by zapobiegać radykalizacji.

Na posiedzeniu w marcu 2015 r. ministrowie dyskutowali na temat wdrażania środków przewidzianych we wcześniejszych oświadczeniach. Skupili się na:

  • bardziej rygorystyczne stosowanie przepisów schengeńskich – i postanowili, że najpóźniej w czerwcu 2015 r. rozpoczną się systematyczne kontrole bazujące na ocenie ryzyka
  • zwalczanie treści internetowych propagujących brutalny ekstremizm lub terroryzm – i poprosili Europol, by do lipca 2015 r. utworzył unijny zespół usuwający takie treści z internetu
  • zwalczanie przemytu broni – i wezwali Komisję i Europol, aby zaproponowały, jak lepiej zwalczać przemyt broni oraz jak poprawić wymianę informacji i współpracę operacyjną
  • projekt dyrektywy na temat danych o przelocie pasażera – i postanowili zintensyfikować rozmowy z Parlamentem Europejskim, by w najbliższych miesiącach osiągnąć zdecydowane postępy.

W maju 2015 r. Rada i Parlament Europejski przyjęły nowe zasady zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Mają one chronić obywateli i wewnętrzny rynek UE, uniemożliwiając wykorzystywanie unijnych systemów finansowych do celów terrorystycznych i do prania pieniędzy.

W czerwcu i październiku 2015 r. ministrowie spraw wewnętrznych omówili realizację postulatów z lutego i wymienili poglądy na temat dalszego działania. Oparli się przy tym na sprawozdaniu prezydencji i koordynatora ds. zwalczania terroryzmu.

W październiku 2015 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie skuteczniejszego wykorzystania narzędzi walki z nielegalnym handlem bronią palną.

Po zamachach, do których doszło 13 listopada 2015 r. w Paryżu, ministrowie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych spotkali się 20 listopada. Rozmawiali o tym, jak UE może skuteczniej reagować na terroryzm. W przyjętych konkluzjach wskazali, że należy:

  • do końca roku sfinalizować dyrektywę nad temat danych o przelocie pasażera
  • zwalczać nielegalny handel bronią palną
  • skuteczniej kontrolować zewnętrzne granice UE
  • odciąć terrorystów od źródeł finansowania
  • poprawić wymianę informację i współpracę wymiarów sprawiedliwości.

Ministrowie przyjęli, bez debaty, konkluzje o wzmocnieniu reakcji wymiaru sprawiedliwości na radykalizację skutkującą terroryzmem i brutalnym ekstremizmem.

Na grudniowym posiedzeniu ministrowie spraw wewnętrznych zatwierdzili kompromisowy tekst proponowanej dyrektywy w sprawie danych o przelocie pasażera uzgodniony z Parlamentem Europejskim.

Wysłuchali również informacji o wprowadzaniu w życie środków określonych w lutym i listopadzie.

15 grudnia 2015 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet wniosków legislacyjnych w sprawie zarządzania zewnętrznymi granicami UE i ochrony strefy Schengen. Projekty te mają zwiększyć bezpieczeństwo wewnętrzne UE, utrzymując równocześnie swobodę przemieszczania się.

Jeden z projektów przewiduje zmianę kodeksu granicznego Schengen, tak by zaostrzyć odprawy na zewnętrznych granicach UE. Państwa członkowskie miałyby rutynowo sprawdzać w różnych bazach danych wszystkich podróżnych – w tym obywateli UE i inne osoby mające prawo do swobodnego przemieszczania się po UE. W lutym 2016 r. Rada uzgodniła podejście ogólne względem projektu, tak by móc rozpocząć negocjacje z Parlamentem Europejskim.

18 grudnia 2015 r. Rada Europejska podkreśliła, że należy:

  • usprawnić wymianę informacji
  • zacieśniać współpracę między służbami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo
  • wprowadzić rutynowe, skoordynowane kontrole na granicach zewnętrznych
  • szybko przeanalizować przedstawione przez Komisję wnioski dotyczące broni palnej
  • kontynuować zwalczanie finansowania terroryzmu.

W lutym 2016 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie planu działania na rzecz skuteczniejszej walki z finansowaniem terroryzmu. Postuluje w nich, aby sprawniej:

  • walczyć z wykorzystywaniem walut wirtualnych do finansowania terroryzmu
  • zwiększać dostęp jednostek analityki finansowej do informacji bankowych
  • zająć się kartami przedpłaconymi
  • zapobiegać nielegalnym przepływom gotówkowym.

Rada wezwała też do utworzenia unijnej platformy z informacjami o osobach i organizacjach, które są powiązane z terroryzmem i których aktywa zostały zamrożone przez państwa członkowskie.

W marcu 2016 r. ministrowie sprawiedliwości przyjęli stanowisko negocjacyjne Rady w sprawie proponowanej dyrektywy o zwalczaniu terroryzmu. Dyrektywa ma wzmocnić unijne przepisy pod kątem zapobiegania zamachom terrorystycznym, w szczególności poprzez kryminalizację przygotowań polegających np. na odbywaniu szkoleń czy podróżowaniu za granicę w celach terrorystycznych. W ten sposób dyrektywa przyczyni się do zwalczania zjawiska zagranicznych bojowników. Wzmocni także przepisy o prawach ofiar terroryzmu.

Rada przeprowadziła też debatę orientacyjną nad proponowaną dyrektywą o kontroli nabywania i posiadania broni. Projekt ten ma zrewidować i uzupełnić obecną dyrektywę 91/477/EWG w świetle niedawnych zamachów.

Brukselskie zamachy spowodowały, że 24 marca 2016 r. spotkali się ministrowie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz przedstawiciele instytucji EU. Przyjęli wspólne oświadczenie, w którym zaapelowali o to, by:

  • Parlament Europejski pilnie – już w kwietniu 2016 r. – przyjął dyrektywę na temat danych o przelocie pasażera
  • szybko sfinalizować prace nad nowymi przepisami i w pełni wdrożyć uzgodnione środki, zwłaszcza względem broni palnej i prekursorów chemicznych do produkcji materiałów wybuchowych
  • intensywniej zasilać i stosować europejskie i międzynarodowe bazy danych z dziedziny bezpieczeństwa, podróżowania i migracji
  • opracować sposoby zabezpieczania i szybszego pozyskiwania dowodów cyfrowych
  • poprawić wczesne wykrywanie oznak radykalizacji.

Podczas kwietniowego posiedzenia ministrowie spraw wewnętrznych skupili się na wykorzystaniu i interoperacyjności baz danych oraz na przedstawionych niedawno przez Komisję wnioskach należących do pakietu w sprawie inteligentnych granic. Przyjęli także dyrektywę o wykorzystywaniu danych o przelocie pasażera (danych PNR) do zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie oraz ich ścigania.

10 czerwca ministrowie uzgodnili stanowisko negocjacyjne Rady w sprawie proponowanej dyrektywy o kontroli nabywania i posiadania broni. Zmieniona dyrektywa ma zaradzić niedociągnięciom w obecnym ustawodawstwie, które stwierdzono zwłaszcza po najnowszych zamachach terrorystycznych w Europie.

Ministrowie zatwierdzili też plan intensywniejszej wymiany informacji i lepszego zarządzania nimi (w tym rozwiązań interoperacyjnych) w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Plan przewiduje bardziej zintegrowaną strukturę wymiany informacji w UE oraz konkretne, praktyczne krótko- i średnioterminowe działania oraz długoterminowe wytyczne.

W lipcu ministrowie gospodarki wstępnie przedyskutowali wniosek Komisji służący zaostrzeniu przepisów UE o zapobieganiu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Działania zewnętrzne

20 października 2014 r. ministrowie spraw zagranicznych przyjęli unijną strategię walki z terroryzmem / zagranicznymi bojownikami, koncentrującą się na Syrii i Iraku. Strategia przewiduje kompleksowe działanie: wyznacza szereg priorytetów i obejmuje wiele instrumentów. Priorytety to:

  • działania polityczne: wspieranie władz Iraku i umiarkowanej opozycji w Syrii
  • prewencja: współpraca z państwami trzecimi, z których pochodzą zagraniczni bojownicy, budowanie potencjału łączności strategicznej
  • ściganie: lepsza współpraca z państwami trzecimi w celu wykrywania sieci werbunkowych i identyfikowania zagranicznych bojowników, lepsza ochrona granic państw sąsiadujących z Syrią i Irakiem
  • ochrona: budowa regionalnego potencjału ochrony lotnictwa, zapobieganie wyciekowi broni z Syrii i Iraku
  • reagowanie: budowa regionalnego potencjału reagowania na zamachy terrorystyczne
  • współpraca z ważnymi partnerami: nawiązywanie kontaktów z ważnymi partnerami w regionie i poza nim, wspieranie wdrażania rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ przez wszystkie państwa.

Po paryskich zamachach ministrowie spraw zagranicznych rozmawiali 19 stycznia 2015 r. o dalszym przeciwdziałaniu terroryzmowi. Uzgodnili, że należy:

  • usprawnić wymianę informacji na temat bezpieczeństwa z krajami partnerskimi
  • zacieśnić współpracę z państwami arabskimi i śródziemnomorskimi
  • lepiej reagować na otwarte konflikty i kryzysy.

Debatę kontynuowali 9 lutego 2015 r. Przyjęli wtedy konkluzje o zwalczaniu terroryzmu.

Oświadczenie G-20 w sprawie walki z terroryzmem

W związku z niedawnymi zamachami w Paryżu i Ankarze przywódcy, którzy 16 listopada 2015 zebrali się na szczycie G-20, przyjęli oświadczenie w sprawie walki z terroryzmem. Stwierdzili, że należy:

  • odciąć źródła finansowania terroryzmu
  • przeciwdziałać czynnikom stymulującym terroryzm, w tym radykalizacji postaw i werbowaniu terrorystów
  • stawić czoła zagrożeniu związanemu z rosnącym napływem obcokrajowców do grup terrorystycznych.

UE reprezentowali przewodniczący Rady Europejskiej Donald Tusk i przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker.

Konkluzje posłużyły następnie przywódcom UE za podstawę do dyskusji podczas nieformalnego szczytu 12 lutego. Przywódcy ustalili, że trzeba prowadzić działania zewnętrzne, w tym:

  • ściślej współpracować z państwami trzecimi w kwestiach bezpieczeństwa
  • propagować współpracę z ONZ oraz innymi organizacjami światowymi i regionalnymi
  • reagować na trwające kryzysy i konflikty.

16 marca 2015 r. Rada do Spraw Zagranicznych przyjęła regionalną strategię dotyczącą Syrii i Iraku oraz zagrożenia ze strony Daiszu.

23 maja 2016 r. Rada przyjrzała się dotychczasowej realizacji strategii i przyjęła konkluzje.

Po paryskich zamachach z 13 listopada 2015 r. Francja poprosiła państwa członkowskie o pomoc dwustronną na podstawie art. 42 ust. 7 Traktatu o Unii Europejskiej. Na posiedzeniu 17 listopada unijni ministrowie obrony poparli tę prośbę jednogłośnie i wyrazili gotowość do pomocy. Artykuł 42 ust. 7 głosi, że państwa członkowskie UE mają „obowiązek udzielenia pomocy i wsparcia przy zastosowaniu wszelkich dostępnych im środków” każdemu państwu, które stanie się „ofiarą napaści zbrojnej na swoim terytorium”. Postanowienie to nie wpływa na „szczególny charakter polityki bezpieczeństwa i obrony niektórych państw członkowskich”. Na artykuł 42 ust. 7 nie powoływało się dotąd żadne państwo.

14 grudnia 2015 ministrowie spraw zagranicznych omówili także zewnętrzny wymiar unijnej walki z terroryzmem. Ocenili zwłaszcza współpracę z krajami Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, z Turcją i z krajami Bałkanów Zachodnich. Omówili priorytety geograficzne i tematyczne, w tym działania przeciwko zagranicznym bojownikom terrorystycznym, zwiększanie bezpieczeństwa granic i bezpieczeństwa lotniczego, zapobieganie finansowaniu terroryzmu oraz przeciwdziałanie radykalizacji i brutalnemu ekstremizmowi.

Podczas szczytu 18 grudnia 2015 unijni przywódcy podkreślili również, że należy zacieśnić współpracę antyterrorystyczną z tymi krajami.