Grecja: III program dostosowań gospodarczych

Kalendarium

20.3.2017

Eurogrupa zachęca do szybkiego zawarcia porozumienia roboczego.

20.2.2017

Eurogrupa zadowolona z postępów w sprawie Grecji

23.1.2017

EMS i EFSF zatwierdzają krótkoterminowe środki redukcji zadłużenia Grecji

7.11.2016

Posiedzenie Eurogrupy

25.10.2016

Rada dyrektorów zatwierdza wypłatę 2,8 mld EUR

19 sierpnia 2015 r. zaczął obowiązywać III program dostosowań gospodarczych w Grecji. Będzie trwać do 20 sierpnia 2018 r.

Przewidziane w programie 86 mld EUR pomocy finansowej będzie pochodzić z Europejskiego Mechanizmu Stabilności.

W zamian za pomoc Grecja zobowiązała się zrealizować szereg działań i reform, które mają zaradzić jej bieżącym problemom gospodarczym.

Program ma przede wszystkim skutkować powrotem trwałego wzrostu gospodarczego w tym kraju.

W skrócie

8 lipca 2015 r. Grecja złożyła oficjalny wniosek o pomoc stabilizacyjną w formie pożyczki rządowej z Europejskiego Mechanizmu Stabilności (EMS). Chciała za jej pomocą wywiązać się z obowiązków dłużnych i ustabilizować swój system finansowy.

8 lipca 2015 r. rada zarządzająca EMS zleciła Komisji Europejskiej, by oceniła stopień zagrożeń dla finansowej stabilności strefy euro, zdolność Grecji do obsługi zadłużenia oraz potencjalne potrzeby finansowe tego kraju. Od oceny zależało rozpoczęcie negocjacji w sprawie programu EMS.

10 lipca 2015 r. opublikowana została ocena przeprowadzona przez Komisję Europejską wraz z Europejskim Bankiem Centralnym (EBC). Następnie rada zarządzająca EMS zgodziła się na rozpoczęcie negocjacji z Grecją w sprawie programu pomocy finansowej.

Zdolność do obsługi zadłużenia

Komisja Europejska i EBC stwierdziły w ocenie, że Grecja jest zdolna do obsługi zadłużenia, ale jedynie pod warunkiem szeroko zakrojonych, wiarygodnych reform. Konieczne byłyby też dodatkowe działania okołozadłużeniowe bez nominalnej redukcji długu.

14 sierpnia 2015 r., kierując się oświadczeniem ze szczytu strefy euro z 12 lipca, Eurogrupa wyraziła gotowość rozważenia ewentualnych dodatkowych kroków, by potrzeby finansowe brutto Grecji utrzymać na realistycznym poziomie. Kroki te mogłyby polegać np. na ewentualnych dłuższych okresach karencji i spłaty, pod warunkiem że w pełni zrealizowane zostaną działania ustalone w programie.

24 maja 2016 r. Eurogrupa wskazała szereg działań mających zagwarantować zdolność Grecji do obsługi zadłużenia. Podzieliła je na krótko-, średnio- i długoterminowe. Część ma zostać wykonana jeszcze w trakcie programu, a pozostałe – już po jego zakończeniu. Szczegóły tych ostatnich będą zależeć od bieżącej zdolności Grecji do obsługi zadłużenia.

5 grudnia 2016 r. Eurogrupa zatwierdziła pełen zestaw krótkoterminowych środków redukcji zadłużenia Grecji. Będą one miały znaczny pozytywny wpływ na zdolność Grecji do obsługi zadłużenia. Są wśród nich:

  • rozciągnięcie greckiego planu spłat w ramach obecnego średniego ważonego terminu zapadalności pożyczek do 32,5 roku
  • ograniczenie ryzyka związanego z oprocentowaniem za pomocą strategii finansowej EFSF i EMS bez dodatkowych kosztów dla krajów wcześniej objętych programami
  • odstąpienie w 2017 r. od marży odsetkowej za transzę na wykup długu w ramach II programu greckiego.

23 stycznia 2017 r. środki te zostały formalnie przyjęte przez radę dyrektorów EMS i radę dyrektorów EFSF, dzięki czemu można było przystąpić do ich realizacji.

Zadania wstępne

Gdy gotowa była ocena zagrożeń, potrzeb finansowych i zdolności do obsługi zadłużenia, 13 lipca 2015 r. przywódcy państw strefy euro porozumieli się z Grecją co do wstępnych zadań, z których miałaby się ona wywiązać, aby można było przystąpić do negocjacji w sprawie protokołu ustaleń i jego wymogów.

Wśród wstępnych zadań znalazły się:

  • reforma VAT i emerytur
  • transpozycja dyrektywy o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków (przepisy o unii bankowej)
  • ochrona niezależności Greckiego Urzędu Statystycznego (ELSTAT)
  • przyjęcie kodeksu postępowania cywilnego.

Grecja zrealizowała zadania wstępne do 14 sierpnia 2015 r.

Eurogrupa ustaliła, że negocjacje w sprawie programu rozpoczną się 16 lipca 2015 r., a 17 lipca 2015 r. rada zarządzająca EMS zasadniczo zgodziła się na udzielenie Grecji pomocy stabilizacyjnej.

Protokół ustaleń

19 sierpnia 2015 r. rada zarządzająca EMS zatwierdziła protokół ustaleń, w którym znalazły się zalecone Grecji reformy. Wcześniej zatwierdziły go – zgodnie z procedurami krajowymi – państwa należące do EMS.

Tego samego dnia rada zarządzająca EMS zaaprobowała też umowę pożyczkową (umowa główna o pomocy finansowej).

W czerwcu 2016 r. – podczas pierwszej weryfikacji programowej – podpisano dodatkowy protokół ustaleń. Aktualizuje on wymogi do trzeciego kwartału 2017 r.: szczegółowo określa, co należy osiągnąć w dziedzinach objętych pierwotnym protokołem.

Program w pigułce

Reformy z protokołu ustaleń można podzielić na 4 grupy:

  • przywracanie stabilności fiskalnej
  • ochrona stabilności finansowej
  • reformy pobudzające wzrost i zatrudnienie
  • modernizacja sektora rządowego.

Grecja zobowiązała się też, że podczas opracowywania reform będzie w pełni korzystać z dostępnej unijnej pomocy technicznej. Pomocą tą zawiaduje nowa komisyjna Służba ds. Wspierania Reform Strukturalnych.

Przywracanie stabilności fiskalnej

Czym jest nadwyżka pierwotna?

Rząd uzyskuje nadwyżkę pierwotną, gdy jego bieżące dochody są wyższe niż bieżące wydatki (z pominięciem obsługi długu). Utrzymanie takiej nadwyżki w średnim terminie pozwala ograniczyć dług publiczny i przywrócić stabilność fiskalną, to zaś – przywrócić trwały wzrost.

Grecja ma wypracować średniookresową nadwyżkę pierwotną w wysokości 3,5% PKB. Posłużą temu:

  • reformy fiskalne, w tym reforma systemu VAT i systemu emerytalnego, którą wspomoże ambitny program usprawniający egzekwowanie przepisów podatkowych i zarządzanie finansami publicznymi
  • walka z unikaniem podatków, a równocześnie odpowiednia ochrona słabszych grup społecznych.

Docelowa nadwyżka ma zostać uzyskana stopniowo:

  • -0,25% w 2015 r.
  • 0,5% w 2016 r.
  • 1,75% w 2017 r.
  • 3,5% w 2018 r.

Ochrona stabilności finansowej

Grecja ma ustabilizować swój sektor finansowy.

Protokół ustaleń zaleca jej:

  • zająć się problemem kredytów zagrożonych w sektorze bankowym
  • dokapitalizować banki
  • usprawnić zarządzanie Greckim Funduszem Stabilności Finansowej (HFSF) oraz bankami.

Dokapitalizowanie banków

Jesienią 2015 r. Europejski Bank Centralny dokonał kompleksowej oceny głównych greckich banków i jakości ich aktywów. Po ocenie zagrożone banki dokapitalizowano zgodnie z ustaleniami Eurogrupy z 14 sierpnia 2015 r.

W tym celu – po niezbędnych decyzjach Komisji w sprawie pomocy państwa – do Greckiego Funduszu Stabilności Finansowej trafiło 5,4 mld EUR z Europejskiego Mechanizmu Stabilności jako uzupełnienie prywatnego kapitału zgromadzonego przez banki.

Wzrost, konkurencyjność i inwestycje

Grecja ma opracować i zrealizować szereg reform pobudzających wzrost, konkurencyjność i inwestycje. Reformy mają objąć zwłaszcza rynek pracy i rynki produktowe, w tym rynek energii. Powinny w pełni dostosować te rynki do wymogów UE i wzorować się na najlepszych europejskich rozwiązaniach.

Reformując rynek pracy, Grecja ma zweryfikować zasady negocjacji zbiorowych, ustalania wynagrodzeń, akcji protestacyjnych i zwolnień grupowych. W pierwszej kolejności powinna się też zająć pracą nierejestrowaną.

Prywatyzacja

Grecja ma również przeprowadzić prywatyzację i wdrożyć politykę proinwestycyjną. Władze greckie zobowiązały się przyjąć prawo gwarantujące przejrzystość prywatyzacji.

Mają też ustanowić niezależny fundusz, którym będą zarządzać pod nadzorem stosownych instytucji UE. Fundusz ma sprywatyzować niezależnie wycenione greckie aktywa państwowe.

W myśl oświadczenia z 12 lipca 2015 r. ze szczytu strefy euro środki pozyskane z prywatyzacji posłużą na:

  • spłatę kosztów dokapitalizowania banków i innych aktywów
  • obniżenie wskaźnika długu względem PKB
  • inwestycje.

Modernizacja administracji państwowej i publicznej

Do priorytetów programu należy też modernizacja administracji państwowej i publicznej. Chodzi zwłaszcza o to, by sektor publiczny wydajniej zapewniał podstawowe dobra i usługi publiczne.

Program przewiduje działania mające zwiększyć wydajność sądownictwa i zaostrzyć walkę z korupcją. Wymaga też wzmocnienia instytucjonalnej i operacyjnej niezależności krajowych instytucji, takich jak organy skarbowe i urząd statystyczny (ELSTAT).

Pomoc finansowa z programu

Europejski Mechanizm Stabilności jest gotowy zapewnić pomoc finansową w wysokości do 86 mld EUR. Środki pozyskuje na rynkach finansowych, a następnie w postaci pożyczek przekazuje je rządowi Grecji.

Kwotę tę można by zmniejszyć dzięki ewentualnemu nowemu programowi Międzynarodowego Funduszu Walutowego dla Grecji.

Potrzeby mogą się też okazać mniejsze, jeśli w trakcie programu EMS Grecja odzyska możliwość zaciągania pożyczek na rynkach finansowych. Kwota pomocy będzie zależeć ponadto od powodzenia reform, w tym prywatyzacji aktywów państwowych.

Wsparcie z europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej (EFSM)

Jeszcze w trakcie negocjacji nad nowym programem w lipcu 2015 r. Grecja uzyskała 7 mld EUR pożyczki pomostowej z europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej.

Spłaciła ją, gdy zaczął obowiązywać program EMS. Pożyczka została uwzględniona w ogólnej kwocie 86 mld EUR zarezerwowanej na ten program.

Wypłata pomocy finansowej

Pomoc finansowa dla Grecji jest wypłacana w transzach, te zaś dzielą się na subtransze i raty.

Wypłata raty zależy od tego, czy zrealizowane zostały uzgodnione warunki.

Pierwsza transza z programu EMS wyniosła 26 mld EUR. Została udostępniona za zgodą rady zarządzającej EMS 19 sierpnia 2015 r. W sumie wypłacono Grecji kwotę 24,1 mld EUR.

24 maja 2016 r. Eurogrupa zatwierdziła porozumienie wypracowane na szczeblu negocjatorów w sprawie pierwszej weryfikacji programu. Pozwalało ono wypłacić z EMS w kilku ratach drugą transzę pomocy finansowej (10,3 mld EUR). Wcześniej jednak porozumienie musiały zatwierdzić EMS i państwa członkowskie strefy euro.

9 czerwca 2016 r. Komisja Europejska opublikowała sprawozdanie z wykonania protokołu ustaleń w kontekście pierwszej weryfikacji programowej. W sprawozdaniu zawarła aktualną analizę zdolności do obsługi zadłużenia. Ogólnie pozytywnie oceniła realizację programu i stwierdziła, że można będzie udostępnić kolejną partię pomocy finansowej przeznaczonej na obsługę długu i nadrabianie zaległości płatniczych.

TranszaKwotaStan
1. transza26 mld EURUdostępniona po zatwierdzeniu pomocy przez radę zarządzającą EMS 19 sierpnia 2015 r.
1. subtransza10 mld EURZarezerwowana na restrukturyzację i uporządkowaną likwidację banków. Była dostępna od 23 listopada 2015 r. W grudniu 2015 r. po stosownych decyzjach Komisji Europejskiej w sprawie pomocy państwa udostępniono 5,4 mld EUR ze specjalnego konta EMS Greckiemu Funduszowi Stabilności Finansowej (HFSF). Pozostała kwota nie została wykorzystana.
2. subtransza16 mld EURWypłacona w kilku ratach.
2. subtransza 1. rata13 mld EURUdostępniona 20 sierpnia 2015 r.
2. subtransza 2. rata2 mld EURUdostępniona 24 listopada 2015 r. po pomyślnej realizacji pierwszej serii wymaganych działań.
2. subtransza 3. rata1 mld EURUdostępniona 23 grudnia 2015 r. po pomyślnej realizacji drugiej serii wymaganych działań.
2. transza 10,3 mld EUR Zatwierdzona przez radę dyrektorów EMS 17 czerwca 2016 r.
2. transza 1. subtransza 7,5 mld EURZatwierdzona przez radę dyrektorów EMS 17 czerwca 2016 r.
2. transza 2. subtransza 1,1 mld EUR

Zaaprobowana politycznie przez Eurogrupę 10 października 2016 r. Wypłata zatwierdzona przez radę zarządzającą EMS 25 października. Kwota ta ma zostać przeznaczona na obsługę zadłużenia.

2. transza 3. subtransza 1,7 mld EUR Wypłata zatwierdzona przez radę dyrektorów EMS 25 października, po tym jak pozytywnie oceniono wywiązywanie się przez Grecję z zaległości płatniczych netto. Kwota ta zostanie wpłacona na specjalne konto przeznaczone na spłatę zaległości płatniczych.

 

Wymagane działania („milestones”)

Wymagane działania to przewidziane w programie warunki, od których spełnienia zależy wypłata uzgodnionej raty. Na przykład wypłata dwóch rat pierwszej transzy była uzależniona od dwóch serii wymaganych działań.

Podczas pierwszej weryfikacji programowej instytucje szczegółowo uzgodniły z władzami Grecji 15 wymaganych działań do realizacji przed końcem września 2016 r. Uzgodnione działania dotyczyły następujących punktów programowych:

  • reforma emerytalna
  • zarządzanie bankami
  • reformy sektora energetycznego
  • dokończenie tworzenia funduszu prywatyzacyjnego
  • utworzenie agencji ds. dochodów.

(Szczegółowa lista tych działań widnieje w sprawozdaniu z wykonania protokołu ustaleń z 2016 r., rozdział 5).

10 października Eurogrupa z zadowoleniem odnotowała, że Grecja zrealizowała wspomnianych 15 wymaganych działań. Uznała więc, że o ile zgodzi się na to rada zarządzająca EMS, można wypłacić Grecji kolejną subtranszę (1,1 mld EUR) – na obsługę zadłużenia.

Udział Międzynarodowego Funduszu Walutowego

W myśl porozumienia ustanawiającego EMS, ubiegając się o program EMS, zwykle należy też wystąpić o program MFW. W przypadku III programu dla Grecji decyzja MFW o dodatkowym finansowym wsparciu dla tego kraju będzie zależeć od tego, czy:

  • przeprowadzone zostaną wszystkie reformy fiskalne, strukturalne i finansowe objęte 1. weryfikacją wdrażania programu EMS
  • rozważona zostanie potrzeba dodatkowych działań
  • nastąpi porozumienie co do ewentualnej restrukturyzacji zadłużenia, by jego ciężar pozostał do udźwignięcia.

24 maja 2016 r. MFW oświadczył, że zamierza zalecić swojej Radzie Wykonawczej, by do końca 2016 r. zatwierdziła umowę finansową, która pomoże wdrażać w Grecji uzgodnione reformy.

Monitorowanie

Stan realizacji programu monitoruje Komisja Europejska wspólnie z EBC, EMS i w miarę możliwości MFW. Kontrole w Atenach mają się odbywać co 3 miesiące lub ewentualnie częściej.

Przy okazji kontroli, w miarę jak władze greckie wypełniają warunki programu, warunki te są uaktualniane wraz z założeniami makroekonomicznymi.

Poprzednie programy

W latach 2010–2015 Grecja realizowała dwa programy dostosowań gospodarczych.

I program

Pomoc finansowa podczas pierwszego programu miała formę pożyczek dwustronnych od państw strefy euro dla Grecji za pomocą Instrumentu pożyczkowego na rzecz Grecji. Eurogrupa ustanowiła go 2 maja 2010.

Grecja otrzymała wówczas łącznie 52,9 mld EUR. Około 20 mld EUR udostępnił dodatkowo MFW.

II program

Pierwszy program został zastąpiony drugim, który Eurogrupa zatwierdziła 9 marca 2015 r. Trwał on do czerwca 2015 r.

Środki od państw członkowskich strefy euro były udostępniane poprzez Europejski Instrument Stabilności Finansowej (EFSF). W tym okresie EFSF wypłacił 141,8 mld EUR, a MFW ok. 12 mld EUR.