Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych

Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) to trzon planu inwestycyjnego dla Europy – planu mającego stymulować długofalowy wzrost gospodarczy i konkurencyjność w Unii Europejskiej.

Fundusz pomaga uruchomić środki publiczne, także z budżetu unijnego, by pobudzić prywatne inwestycje w różnorodne projekty realizowane w UE. Są to projekty dotyczące m.in. infrastruktury, badań naukowych i innowacji, edukacji, zdrowia czy technologii informacyjno-komunikacyjnych.

EFIS jest samodzielnym, przejrzystym funduszem mającym formę specjalnego rachunku inwestycyjnego w Europejskim Banku Inwestycyjnym (EBI). Powstał w lipcu 2015 r. na mocy rozporządzenia o Europejskim Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, Europejskim Centrum Doradztwa Inwestycyjnego i Europejskim Portalu Projektów Inwestycyjnych.

Zmiana rozporządzenia o EFIS

Od września 2016 r. Rada pracuje nad propozycją zmiany rozporządzenia z 2015 r. o Europejskim Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych.

W grudniu 2016 r. ustaliła stanowisko na potrzeby negocjacji z Parlamentem Europejskim. Negocjacje rozpoczną się, gdy swoje stanowisko uzgodni Parlament.

Stanowisko Rady w sprawie zmiany rozporządzenia: główne punkty

Rada zgodziła się z większością zaproponowanych zmian i zaproponowała kilka dodatkowych.

Obowiązywanie funduszu i zasady finansowe

Rada chciałaby, aby:

  • fundusz działał dłużej – do 2020 r.
  • o 10 mld EUR (czyli do 26 mld EUR) wzrosła gwarancja z budżetu UE (z czego 16 mld EUR zostałoby udostępnionych do połowy 2018 r.)
  • wkład EBI wzrósł do 7,5 mld EUR (z obecnych 5 mld EUR)
  • cel inwestycyjny funduszu wzrósł do 500 mld EUR
  • wsparcie z EFIS można było w razie potrzeby łatwo łączyć ze wsparciem z innych funduszy UE, np. europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

Kwalifikujące się projekty i dziedziny

W podejściu ogólnym Rada proponuje, by z EFIS finansować także rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo, akwakulturę i inne dziedziny biogospodarki.

Proponuje też dopilnować, by żaden z projektów wspieranych z EFIS nie wykorzystywał systemów unikania podatków (np. agresywnego planowania podatkowego czy podobnych) ani nie miał z nimi związków.

Zmiana klimatu

Rada proponuje, by EFIS pomagał w realizacji unijnych celów klimatycznych. Co najmniej 40% finansowania z EFIS w połączonych celach w ramach obszarów infrastruktury i innowacji miałoby być przeznaczonych na działania klimatyczne. Rada proponuje, by w wyliczeniu tym nie uwzględniać środków funduszu przeznaczonych dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz spółek o średniej kapitalizacji.

Niedoskonałości rynkowe i zatory inwestycyjne

Fundusz zostałby wzmocniony, tak by mógł wspierać projekty, które wyraźnie pomagają zaradzić stwierdzonym niedoskonałościom rynkowym lub nieoptymalnym sytuacjom inwestycyjnym.

Rada proponuje też, by EBI informował Komisję Europejską o barierach inwestycyjnych, które odkryje, obsługując EFIS. Komisja zaś miałaby korzystać z tych informacji w pracach nad poprawą otoczenia regulacyjnego w celu pobudzania inwestycji (w ramach trzeciego filaru planu inwestycyjnego dla Europy).

Sprawozdania z funkcjonowania funduszu

Rada proponuje, by Komisja Europejska oceniała funkcjonowanie funduszu, korzystanie z unijnej gwarancji oraz działanie Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego i przedkładała jej sprawozdania.

Pierwsze sprawozdanie miałoby trafić do Rady do 30 czerwca 2018 r., a drugie – do 31 grudnia 2019 r. To drugie miałoby być podstawą do decyzji, czy po roku 2020 fundusz ma dalej działać czy zostać zlikwidowany.

Przejrzystość

Rada zgadza się, że decyzje o udzieleniu wsparcia z EFIS oraz uzasadnienia tych decyzji powinny być upubliczniane i łatwo dostępne. Proponuje, by publikacja decyzji następowała po zatwierdzeniu działań EFIS przez Radę Dyrektorów EBI.

W Radzie

15 grudnia 2016: Rada Europejska z zadowoleniem przyjmuje porozumienie Rady w sprawie przedłużenia EFIS.

6 grudnia 2016: Rada ustala stanowisko negocjacyjne w sprawie przedłużenia EFIS.

20–21 października 2016: Rada Europejska wzywa Radę, aby – uwzględniając niezależną ocenę zewnętrzną, która ma zostać przedstawiona w listopadzie 2016 r. – ustaliła w grudniu 2016 r. stanowisko negocjacyjne w sprawie zmiany rozporządzenia o EFIS.

Wrzesień 2016: Rada rozpoczyna prace nad zmianą rozporządzenia z 2015 r. Chodzi o to, by przedłużyć działanie funduszu oraz wprowadzić usprawnienia techniczne dotyczące Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego.

25 czerwca 2015: Rada przyjmuje rozporządzenie o EFIS. Wcześniej – 24 czerwca 2015 r. – zatwierdza je Parlament Europejski. Rozporządzenie wchodzi w życie na początku lipca 2015 r.

28 maja 2015: Rada i Parlament Europejski osiągają wstępne porozumienie co do projektu rozporządzenia o EFIS.

23 kwietnia 2015: Rada i Parlament Europejski podejmują negocjacje nad ostateczną wersją rozporządzenia o EFIS.

10 marca 2015: Rada określa swoje stanowisko negocjacyjne (podejście ogólne) wobec projektu rozporządzenia.

Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych

Główne cele Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych:

  • zwiększyć zdolność EBI do ponoszenia ryzyka w działaniach inwestycyjnych
  • zaradzić lukom lub niedoborom inwestycyjnym na rynku
  • wygenerować w ciągu 3 lat ok. 315 mld EUR dodatkowych inwestycji.

Cel

EFIS ma przede wszystkim przejmować część ryzyka związanego z działaniami EBI i Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego.

W ten sposób EFIS zwiększa zdolność EBI do ponoszenia ryzyka, tak że bank ten może inwestować w projekty ryzykowniejsze niż zazwyczaj. Dzięki unijnej gwarancji inwestycje EBI miałyby przyciągnąć inwestorów prywatnych.

Jak się szacuje, fundusz – o łącznej wartości 21 mld EUR – przyciągnie środki o wartości 15-krotnie przekraczającej jego własne zasoby i tym samym wygeneruje inwestycje sięgające łącznie ok. 315 mld EUR.

Oznacza to, że zasoby funduszu – 21 mld EUR – pozwolą Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu skredytować w przybliżeniu 3-krotność tej kwoty, czyli około 63 mld EUR, z przeznaczeniem na inwestycje i finansowanie projektów.

Z kolei te 63 mld EUR na inwestycje mają przyciągnąć wkład inwestorów prywatnych sięgający łącznie około 315 mld EUR.

Powyższe kalkulacje wynikają z dotychczasowych doświadczeń Komisji i EBI w pracy z podobnymi projektami.

Struktura

EFIS jest samodzielnym, przejrzystym funduszem mającym formę specjalnego rachunku inwestycyjnego w EBI. Uzupełnia on zwykłe działania inwestycyjne tego banku.

Na EFIS składają się:

  • gwarancja na 16 mld EUR z budżetu UE (w budżecie UE zostanie zarezerwowane 8 mld EUR jako wsparcie tej gwarancji)
  • 5 mld EUR z Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

Zarządzanie

Zarządzanie EFIS jest 2-poziomowe:

  • rada kierownicza
  • komitet inwestycyjny.

Za bieżące zarządzanie funduszem odpowiada dyrektor zarządzający. Przewodniczy on też posiedzeniom komitetu inwestycyjnego i regularnie zdaje relację radzie kierowniczej.

Kandydata na stanowisko dyrektora zarządzającego wybiera rada kierownicza. Następnie musi go jeszcze zaaprobować – po wysłuchaniu – Parlament Europejski.

Rada kierownicza

Rada kierownicza ma 4 członków: trzech powołuje Komisja, a jednego EBI. Decyduje ona o:

  • całościowej strategii EFIS
  • profilu ryzyka EFIS
  • zasadach i procedurach operacyjnych EFIS
  • zasadach dotyczących platform inwestycyjnych i krajowych banków prorozwojowych.

Decyzje podejmuje na zasadzie konsensusu.

Komitet inwestycyjny

Komitet inwestycyjny ocenia projekty i decyduje, które mogą skorzystać z gwarancji UE. Podlega radzie kierowniczej.

W komitecie zasiada 8 niezależnych ekspertów ds. rynku i dyrektor zarządzający. Ekspertów mianuje rada kierownicza po powszechnej, przejrzystej procedurze rekrutacyjnej. Ich kadencja trwa 3 lata i może zostać jednokrotnie odnowiona.

Struktura EFIS daje komitetowi inwestycyjnemu operacyjną niezależność.

Komitet podejmuje decyzje zwykłą większością głosów.

Finansowane projekty

EFIS finansuje projekty w wielu dziedzinach, takich jak:

  • infrastruktura
  • badania naukowe, rozwój i innowacje
  • kształcenie i szkolenie, zdrowie, technologie informacyjno-komunikacyjne
  • energetyka.

Mniej więcej jedna czwarta funduszu jest przeznaczona na projekty wspierające małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) oraz spółki o średniej kapitalizacji. Spółka o średniej kapitalizacji to firma zatrudniająca do 3 000 osób, niebędąca MŚP.

EFIS nie udziela subwencji ani dotacji.

Kryteria selekcji projektów

Aby się kwalifikować do finansowania, projekt musi:

  • być ekonomicznie rentowny i technicznie wykonalny
  • służyć realizacji celów UE
  • mieć potencjał przyciągnięcia środków z innych źródeł
  • faktycznie potrzebować wsparcia ze strony EFIS, gdyż nie da się go zrealizować samymi środkami z innych instrumentów UE i EBI.

Projekty mogą być realizowane w dowolnym miejscu UE i w dowolnym z kwalifikujących się sektorów: nie ma kontyngentów geograficznych ani sektorowych. EBI nie może bowiem wystawiać się na nadmierne ryzyko w jakimś szczególnym sektorze czy miejscu.

Wytyczne inwestycyjne

Wytyczne inwestycyjne figurują w załączniku do rozporządzenia o EFIS i wskazują szczegółowe kryteria selekcji projektów.

Wytyczne pomagają komitetowi inwestycyjnemu decydować o wykorzystaniu unijnej gwarancji do finansowania projektów.

Ich zmiana może nastąpić w drodze aktu delegowanego.

Gwarancja

Jak przewiduje rozporządzenie o EFIS, UE zapewnia gwarancję o wartości 16 mld EUR, by wesprzeć działania inwestycyjno-finansowe EBI. W tym celu powstanie fundusz gwarancyjny w kwocie 8 mld EUR, który będzie chronić budżet UE przed ewentualnymi stratami wynikającymi z działań EFIS.

Fundusz gwarancyjny będzie stopniowo zasilany środkami z budżetu ogólnego UE, aż osiągnie docelową kwotę 8 mld EUR. Będzie to 50% całkowitej unijnej gwarancji przewidzianej w rozporządzeniu o EFIS.

Środki na gwarancję są przenoszone z następujących źródeł:

  • z instrumentu „Łącząc Europę” – 2,8 mld EUR
  • z programu „Horyzont 2020” – 2,2 mld EUR
  • z niewykorzystanej rezerwy budżetowej – 3 mld EUR.

Czas istnienia EFIS

Według rozporządzenia ustanawiającego fundusz jego działanie miała ocenić Komisja Europejska. Komisja miała też sprawdzić, czy osiągnął on cele założone w rozporządzeniu. Zależnie od wyniku oceny Komisja mogła zaproponować, by działanie funduszu zostało przedłużone.

Po przeprowadzeniu oceny na początku 2016 r. Komisja Europejska zaproponowała zmianę rozporządzenia o EFIS, by przedłużyć fundusz do 31 grudnia 2020 r.

Pakt stabilności i wzrostu a inwestycje

Komisja Europejska proponuje, by wkładu państw członkowskich w działania EFIS nie rozpatrywać w świetle ani profilaktycznej, ani korygującej funkcji paktu stabilności i wzrostu.

Kto może się przyłączyć do działań EFIS?

Państwa członkowskie UE

Mogą wesprzeć EFIS gwarancjami lub gotówką.

Mogą też angażować się w „platformy inwestycyjne” służące do wspierania grup projektów. Ponadto mogą dofinansowywać pojedyncze projekty.

Mogą też wnosić wkład za pośrednictwem krajowych banków prorozwojowych – instytucji publicznych, których działalność finansowa ma wspierać publiczną działalność rozwojową w państwach członkowskich.

Inni inwestorzy

Inni inwestorzy – zarówno publiczni, jak i prywatni – mogą dofinansowywać konkretne projekty lub „platformy inwestycyjne”. Mimo wkładu w działania EFIS nie mogą oni wpływać na zarządzanie funduszem.

Co dalej?

Rada rozpocznie negocjacje z Parlamentem Europejskim w sprawie zmiany rozporządzenia, gdy tylko przyjmie on swoje stanowisko negocjacyjne.