Strategiczne wytyczne w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych

Traktat z Lizbony stwierdza, że Unia Europejska musi ustanowić przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w której w pełni respektowane będą prawa podstawowe. Powierza zatem Radzie Europejskiej zadanie określenia wytycznych strategicznych w zakresie planowania ustawodawczego i operacyjnego w tej dziedzinie. Wytyczne te miałyby obejmować m.in. kontrolę granic, politykę migracyjną i azylową oraz współpracę policyjną i sądową.

W czerwcu 2014 r. Rada Europejska określiła strategiczne wytyczne na najbliższe lata w dziedzinie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Są one zgodne z priorytetami ustanowionymi w strategicznym programie UE, który również wtedy przyjęto. Opierają się na postępach poczynionych dzięki programowi sztokholmskiemu, czyli wieloletniemu programowi w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych na lata 2010–2014.

Śródokresowy przegląd wytycznych zaplanowano na 2017 r.

Szczegóły

Po przyjęciu traktatu z Lizbony UE skupiła się na tworzeniu ustawodawstwa, które zapewniłoby mocne ramy prawne w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Wraz z przyjętymi w czerwcu 2014 r. wytycznymi strategicznymi akcent przesunął się na wdrażanie i konsolidowanie obowiązujących instrumentów prawnych i działań politycznych. W związku z tym w wytycznych strategicznych stwierdzono, że należy:

  • spójnie i skutecznie wdrażać istniejące środki
  • zintensyfikować współpracę
  • zwiększyć rolę unijnych agencji
  • zbadać potencjał nowych technologii.

Rada Europejska stwierdziła także, że należy zacieśnić związki między wewnętrzną a zewnętrzną polityką UE. Dziedzinami takimi jak migracja i azyl, walka z terroryzmem czy ochrona danych osobowych – które mają aspekt globalny – należy się zająć zarówno w samej UE, jak i w ramach stosunków z państwami trzecimi.

Poza aspektami ogólnymi w wytycznych wyszczególniono priorytety poddziedzin wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.

1. Ochrona i propagowanie praw podstawowych

UE musi dbać o ochronę i propagowanie praw podstawowych, zarówno na własnym obszarze, jak i poza nim. Wśród praw tych szczególne miejsce zajmowała ochrona danych. Jednym z celów wyznaczonych w wytycznych strategicznych w tej dziedzinie było przyjęcie ogólnych ram ochrony danych. Te nowe ramy weszły w życie w maju 2016 r.

2. Migracja, azyl i granice

Główne cele w tej dziedzinie to:

  • zoptymalizować korzyści UE z legalnej migracji
  • zapewnić ochronę potrzebującym
  • zaradzić nielegalnej migracji, nie dopuszczając do śmierci migrantów, którzy próbują dostać się do Europy.

Należy to czynić z uwzględnieniem zasady solidarności i sprawiedliwego podziału zadań.

Legalna migracja

Aby poradzić sobie z wyzwaniem, którym jest starzenie się społeczeństwa, Europa musi pozostać miejscem przyciągającym talenty i w jak największym stopniu wykorzystać możliwości, które daje legalna migracja. W wytycznych strategicznych zaapelowano o dyskusje ze światem biznesu i z innymi partnerami społecznymi oraz o przyjęcie spójnych i skutecznych przepisów, a także o aktywne polityki integracyjne ze strony państw członkowskich.

Azyl

UE, będąc przekonana o wartości ochrony międzynarodowej, potrzebuje zdecydowanej europejskiej polityki azylowej. Jednym z głównych priorytetów ustanowionych w wytycznych strategicznych jest transpozycja i wdrożenie wspólnego europejskiego systemu azylowego. Docelowo pozwoli to osobom ubiegającym się o azyl cieszyć się takimi samymi gwarancjami proceduralnymi i taką samą ochroną we wszystkich państwach UE.

Rada Europejska zaapelowała też, by zwiększyć rolę Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu – unijnej agencji, która zajmuje się zacieśnianiem współpracy i wspieraniem państw członkowskich w kwestiach azylowych.

Nielegalna migracja

W tej dziedzinie w wytycznych strategicznych zaapelowano o zaradzenie pierwotnym przyczynom tego zjawiska i zajęcie się przepływami migracyjnymi. W obu tych sprawach zasadniczą rolę odgrywa współpraca z krajami pochodzenia migrantów i z krajami tranzytu. Ta współpraca została zdefiniowana w globalnym podejściu do kwestii migracji i mobilności, czyli unijnych ramach dialogu i współpracy z pozaunijnymi krajami pochodzenia, krajami tranzytu i przeznaczenia.

Według Rady Europejskiej główne cele względem nielegalnej migracji to:

  • wzmocnić i rozszerzyć regionalne programy ochrony
  • stanowczo zająć się problemem przemytu ludzi i handlu ludźmi
  • ustanowić skuteczną wspólną politykę powrotową.

Granice i wizy

Brak kontroli na granicach wewnętrznych oraz rosnąca liczba podróżnych przybywających do UE powodują, że należy w sprawny i nowoczesny sposób zarządzać wspólnymi zewnętrznymi granicami UE. Rada Europejska zaapelowała o:

  • racjonalną pod względem kosztów modernizację zarządzania granicami
  • zwiększenie pomocy ze strony Fronteksu i nowego europejskiego systemu nadzorowania granic (Eurosur)
  • zweryfikowanie możliwości utworzenia europejskiego systemu straży granicznej
  • unowocześnienie wspólnej polityki wizowej.

3. Bezpieczeństwo: walka z przestępczością i terroryzmem

Co do walki z terroryzmem oraz przestępczością poważną i zorganizowaną w wytycznych apeluje się o:

  • zmobilizowanie wszystkich instrumentów współpracy sądowej i policyjnej
  • zwiększenie roli Europolu i Eurojustu.

Pomocne ma tu być:

  • dokonanie przeglądu strategii bezpieczeństwa wewnętrznego
  • wypracowanie kompleksowego podejścia do cyberbezpieczeństwa i cyberprzestępczości
  • zapobieganie radykalizacji i ekstremizmowi oraz reakcja na problem zagranicznych bojowników.

4. Współpraca sądowa

Rada Europejska zwróciła uwagę, że potrzebna jest prawdziwa europejska przestrzeń sprawiedliwości, w której respektowane będą różne systemy prawne i w której rosło będzie wzajemne zaufanie systemów wymiaru sprawiedliwości. Najważniejsze cele to m.in.:

  • promować spójność i przejrzystość prawa UE
  • uprościć dostęp do wymiaru sprawiedliwości
  • wzmocnić prawa osób oskarżonych oraz ochronę ofiar
  • upowszechnić wzajemne uznawanie orzeczeń i wyroków
  • przyspieszyć negocjacje w sprawie Prokuratury Europejskiej
  • ułatwić transgraniczne czynności, współpracę operacyjną i szkolenia.

5. Swoboda przemieszczania się

Rada Europejska powtórzyła, że należy chronić prawo obywateli UE do swobodnego przemieszczania się oraz zamieszkiwania i podejmowania pracy w innych państwach członkowskich, a jednocześnie przeciwdziałać ewentualnym nadużyciom czy nieuczciwym roszczeniom.