Χρησιμοποιούμε cookies για να διασφαλίσουμε ότι σας παρέχουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης στον ιστότοπό μας. Περισσότερες πληροφορίες για το πώς χρησιμοποιούμε cookies και πώς μπορείτε να αλλάξετε τις ρυθμίσεις στον υπολογιστή σας.

Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις (ΔΕΥ)

JAI meeting - 24.03.10Ο τομέας της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων (ΔΕΥ) ο οποίος επηρεάζει σημαντικά τη ζωή των ευρωπαίων πολιτών αποτελεί ενδεχομένως το πολιτικό πεδίο στο οποίο η συνθήκη της Λισσαβώνας έχει τις μεγαλύτερες επιπτώσεις:

  • Σχεδόν ολόκληρος ο τομέας ΔΕΥ υπόκειται στη συνήθη νομοθετική διαδικασία (με ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία στο Συμβούλιο) πλην του οικογενειακού δικαίου, της επιχειρησιακής αστυνομικής συνεργασίας και ελάχιστων άλλων τομέων (βλ. ενημερωτικό σημείωμα).
  • Εξάλλου, τα θέματα που προηγουμένως ανήκαν στον τρίτο πυλώνα, όπως η δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις και η αστυνομική συνεργασία, διέπονται από τους κανόνες που αφορούν την ενιαία αγορά. Συνεπώς, τα μέτρα που λαμβάνονται σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο στους τομείς αυτούς θα υπόκεινται στο δικαστικό έλεγχο του Δικαστηρίου στο Λουξεμβούργο.


Η ιστορία υποδηλώνει μια μακρά πορεία…

■ Άτυπη συνεργασία και δημιουργία του χώρου Σένγκεν

Τα κράτη μέλη άρχισαν να συνεργάζονται στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων στα μέσα της δεκαετίας του 70, σε άτυπη διακυβερνητική βάση, εκτός πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Το 1985 η Δυτική Γερμανία, η Γαλλία και οι χώρες της Οικονομικής Ένωσης Μπενελούξ συνήψαν τη συμφωνία του Σένγκεν η οποία αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα προς τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα αυτόν. Τα έτη που ακολούθησαν προσχώρησαν στη συμφωνία Σένγκεν και τη Σύμβαση περί εφαρμογής της και άλλα κράτη μέλη, καθώς και τρίτες χώρες.

Ο χώρος Σένγκεν απαριθμεί σήμερα 26 χώρες (Βέλγιο, Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Γερμανία, Εσθονία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ουγγαρία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σλοβακία, Φινλανδία, Σουηδία, Ισλανδία, Νορβηγία, Ελβετία και Λιχτενστάιν).

Στόχος της συμφωνίας ήταν να εφαρμοστεί πραγματική ελευθερία της κυκλοφορίας των προσώπων με την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, προβλέποντας παράλληλα συνοδευτικά μέτρα όσον αφορά τους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, την πολιτική θεωρήσεων και τη δικαστική και αστυνομική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις.

■ Προς μια ενισχυμένη ολοκλήρωση

Ένα νέο βήμα πραγματοποιήθηκε με τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία τέθηκε σε ισχύ το Νοέμβριο του 1993 και η οποία ενσωμάτωσε τους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων στο θεσμικό της πλαίσιο, παρέχοντας με τον τρόπο αυτό μια νέα διάσταση στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Με την έναρξη ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ τον Μάιο του 1999, το κεκτημένο του Σένγκεν ενσωματώθηκε στο θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένας από τους κύριους στόχους της συνθήκης είναι να διατηρήσει και να αναπτύξει την Ένωση ως χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων σε συνδυασμό με κατάλληλα μέτρα όσον αφορά τους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, το άσυλο, τη μετανάστευση, και την πρόληψη και καταστολή της εγκληματικότητας. Με τη συνθήκη αυτή καθιερώνεται επίσης η δυνατότητα να θεσπίζονται μέτρα σχετικά με τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις με ειδική πλειοψηφία, σε συναπόφαση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πλην των μέτρων που άπτονται του οικογενειακού δικαίου ή των αποφάσεων που λαμβάνονται ομόφωνα από το Συμβούλιο μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Από την έναρξη εφαρμογής της συνθήκης της Λισσαβώνας, το Συμβούλιο αποφασίζει επίσης με ειδική πλειοψηφία, σε συναπόφαση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, για τα περισσότερα ζητήματα που εμπίπτουν στο ποινικό δίκαιο.

 

Η Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία δεν συμμετέχουν πλήρως στην εφαρμογή ορισμένων μέτρων
Τις συνόδους του Συμβουλίου προετοιμάζουν ομάδες και επιτροπές


■ Οι εξαιρέσεις

Σημειώνεται ότι η Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία δεν συμμετέχουν πλήρως στην εφαρμογή ορισμένων μέτρων που αφορούν τον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, ή η συμμετοχή τους υπόκειται σε ορισμένες προϋποθέσεις.
Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία ειδικότερα δεν συμμετέχουν στην εφαρμογή των διατάξεων της συμφωνίας του Σένγκεν που αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, τους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα και την πολιτική περί θεωρήσεων. Συνεπώς, οι αντιπρόσωποι των εν λόγω κρατών δεν συμμετέχουν στις σχετικές ψηφοφορίες στο Συμβούλιο.


■ Οι δομές εργασίας και τα εξειδικευμένα όργανα

Το Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (ΔΕΥ) συνέρχεται κάθε τρεις μήνες με τη συμμετοχή των υπουργών δικαιοσύνης και εσωτερικών προκειμένου να εξετάζονται οι εξελίξεις και η εφαρμογή των δράσεων συνεργασίας καθώς και οι σχετικές κοινές πολιτικές.

Το Συμβούλιο ασκεί επίσης τα καθήκοντα του συννομοθέτη της ΕΕ, θεσπίζοντας εφεξής οδηγίες και κανονισμούς στο σύνολο του πεδίου της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Οι σύνοδοι του Συμβουλίου προετοιμάζονται από ομάδες και επιτροπές, με κυριότερες την CATS (δικαστική και αστυνομική συνεργασία), τη Στρατηγική επιτροπή για τη μετανάστευση και το άσυλο, την COSI (ΕΕΑ - Επιτροπή εσωτερικής ασφάλειας) που συνεστήθη μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισσαβώνας και την ομάδα θεμάτων αστικού δικαίου.

Οι πολιτικές που αφορούν το χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης τίθενται σε εφαρμογή από τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.
Βασίζονται σε εξειδικευμένα όργανα, ήτοι: