Aby mogli Państwo jak najskuteczniej korzystać z naszej strony, zastosowaliśmy pliki cookie. Więcej informacji: jak stosujemy pliki cookie i jak zmienić swoje ustawienia.

Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne (WSiSW)

JAI meeting - 24.03.10Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne to dziedzina, która głęboko wpływa na życie obywateli UE i która została prawdopodobnie najsilniej przeobrażona traktatem lizbońskim:

  • dziedzina ta teraz praktycznie w całości podlega zwykłej procedurze ustawodawczej (Rada decyduje większością kwalifikowaną). Wyjątek stanowi prawo rodzinne, operacyjna współpraca policji i jeszcze kilka innych zagadnień (więcej w nocie informacyjnej).
  • ponadto kwestie zaliczane niegdyś do tzw. trzeciego filara (np. współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych czy współpraca policyjna) rządzą się teraz takimi samymi prawami co zagadnienia jednolitego rynku. Stąd akty przyjęte w tej dziedzinie czy to na szczeblu unijnym, czy krajowym będą podlegać kontroli sądowej ze strony Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu.

Za nami szmat drogi…
 

■ Nieformalna współpraca i powstanie strefy schengeńskiej

Początki współpracy w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych sięgają połowy lat siedemdziesiątych. Pierwotnie współpraca ta była nieformalna, toczyła się na płaszczyźnie międzyrządowej – zupełnie poza strukturami Wspólnoty Europejskiej. W roku 1985 Niemcy, Francja i państwa Beneluksu zawarły układ z Schengen, który okazał się milowym krokiem we współpracy państw członkowskich w tej dziedzinie. W kolejnych latach do układu z Schengen i do odnośnej konwencji wykonawczej przystępowały inne państwa członkowskie, jak również państwa nienależące do UE.

Obecnie strefa Schengen liczy 26 krajów (Belgia, Czechy, Dania, Niemcy, Estonia, Grecja, Hiszpania, Francja, Włochy, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Węgry, Malta, Holandia, Austria, Polska, Portugalia, Słowenia, Słowacja, Finlandia, Szwecja, Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Liechtenstein).

Celem układu z Schengen była prawdziwa swoboda przemieszczania się, i dlatego likwidował on kontrole na granicach wewnętrznych, ale za to przewidywał dodatkowe działania wspierające kontrole na granicach zewnętrznych, politykę wizową oraz współpracę policji i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych.
 

■ Pogłębianie integracji

Kolejny etap rozpoczął się w listopadzie 1993 roku, kiedy to wszedł w życie Traktat o Unii Europejskiej. Zinstytucjonalizował on dziedzinę wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, wzbogacając konstrukcję europejską o nowy wymiar.

W maju 1999 roku kolejny traktat – traktat amsterdamski – wprowadził w unijne ramy instytucjonalne prawny dorobek schengeński. Otóż jedno z najważniejszych założeń tego traktatu było takie, że Unia ma istnieć i rozwijać się jako przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, która zapewnia obywatelom swobodę przemieszczania się, a równocześnie dysponuje odpowiednimi rozwiązaniami pod względem kontroli granic zewnętrznych, azylu, imigracji oraz zapobiegania przestępczości i jej zwalczania. Traktat ten pozwolił również przyjmować – większością kwalifikowaną wspólnie z Parlamentem Europejskim – akty prawne dotyczące współpracy sądowej w sprawach cywilnych. Jedynie w kwestiach prawa rodzinnego nakazywał Radzie decydować jednomyślnie i konsultować się uprzednio z Parlamentem Europejskim.

Nowością traktatu lizbońskiego jest to, że Rada decyduje większością kwalifikowaną w zwykłej procedurze ustawodawczej – czyli wspólnie z Parlamentem Europejskim – również o większości zagadnień z zakresu prawa karnego.
 

Dania, Wielka Brytania i Irlandia nie w pełni uczestniczą w wykonywaniu niektórych aktów.
Posiedzenia Rady są przygotowywane przez grupy robocze i komitety.

■ Wyjątki

Należy pamiętać, że Dania, Wielka Brytania i Irlandia nie w pełni uczestniczą w wykonywaniu niektórych aktów z dziedziny wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, lub uczestniczą na określonych warunkach.

Jeżeli chodzi o Wielką Brytanię i Irlandię, to nie dotyczą ich postanowienia układu schengeńskiego regulujące swobodę przemieszczania się osób, kontrole na granicach zewnętrznych czy politykę wizową. Dlatego przedstawiciele tych krajów nie uczestniczą w głosowaniach Rady nad tymi kwestiami.


■ Struktury pomocnicze i organy specjalistyczne
 

Co trzy miesiące Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych gromadzi ministrów sprawiedliwości i ministrów spraw wewnętrznych, którzy omawiają wtedy prowadzenie i rozwijanie współpracy oraz wspólnej polityki w tej dziedzinie.

W ten sposób Rada pełni funkcję unijnego współlegislatora: przyjmuje teraz dyrektywy i rozporządzenia w całej dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Posiedzenia Rady są przygotowywane przez grupy robocze i komitety, np. komitet „CATS” (zajmujący się współpracą sądową i policyjną), Strategiczny Komitet ds. Imigracji, Granic i Azylu, komitet „COSI” (zajmujący się bezpieczeństwem wewnętrznym, utworzony po wejściu w życie traktatu lizbońskiego) czy Grupę Roboczą ds. Prawa Cywilnego.

Natomiast wykonywaniem działań dotyczących przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości zajmują się już państwa członkowskie i instytucje UE.
Instytucjom UE służą pomocą organy specjalistyczne, np.: