Τι σημαίνει η ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από ένα κράτος μέλος;
⸺

προχώρησε πιο κάτω

Περισσότερα από όσα φαντάζεσαι!

Η ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από τα κράτη μέλη έχει ζωτική σημασία για τη σταθερότητα και τη λειτουργία της Ευρώπης. Και η Προεδρία ασκείται από μια ολόκληρη χώρα, όχι από ένα άτομο.

Το σύστημα της εκ περιτροπής Προεδρίας ανάγεται στις απαρχές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Μέσα από τον ρόλο αυτό, καθένα από τα 27 κράτη μέλη τοποθετείται στο επίκεντρο του πολιτικού γίγνεσθαι της Ευρώπης για διάστημα έξι μηνών, κατά τη διάρκεια του οποίου συμβάλλει στη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας μεγάλου μέρους της ΕΕ.

Η μεγαλύτερη ενιαία αγορά στον κόσμο, το περιβάλλον, η ασφάλεια, ο ενεργειακός εφοδιασμός... σχεδόν κανένας τομέας στην Ευρώπη δεν μένει ανεπηρέαστος από το έργο της.

Κάθε κράτος μέλος ασκεί την Προεδρία μόνο μία φορά κάθε δεκατριάμισι έτη, και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία!

Τι δεν ισχύει
⸺

Ας καταρρίψουμε ορισμένους κοινούς μύθους σχετικά με την Προεδρία του Συμβουλίου:

Απεικόνιση σε μπλε και κίτρινους τόνους ενός πολιτικού ηγέτη που στέκεται σε εξέδρα ομιλητή δίπλα σε μια κάλπη, πάνω από την οποία εμφανίζεται το εικονίδιο ενός δακτύλου σε κίνηση που υποδηλώνει άρνηση. Το κείμενο αναφέρει: «δεν ασκείται από έναν πολιτικό ηγέτη/μία πολιτική ηγέτιδα».

δεν ασκείται από έναν πολιτικό ηγέτη /μία πολιτική ηγέτιδα

Απεικόνιση σε μπλε και κίτρινους τόνους μιας κενής εξέδρας ομιλητή, πάνω από την οποία εμφανίζεται το εικονίδιο ενός δακτύλου σε κίνηση που υποδηλώνει άρνηση. Το κείμενο αναφέρει: «δεν πρόκειται, απλώς, για συμβολικό ρόλο».

δεν πρόκειται, απλώς, για συμβολικό ρόλο

Απεικόνιση σε μπλε και κίτρινους τόνους του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, António Costa. Εμφανίζεται το εικονίδιο ενός δακτύλου σε κίνηση που υποδηλώνει άρνηση. Το κείμενο αναφέρει: «δεν είναι το ίδιο με τη θέση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου —την οποία κατέχει, επί του παρόντος, ο António Costa».

δεν είναι το ίδιο με τη θέση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου — την οποία κατέχει, επί του παρόντος, ο António Costa

Τι ισχύει λοιπόν;

Η Προεδρία ανατίθεται σε ένα κράτος μέλος.

Η Προεδρία —εκπροσωπούμενη από ένα μέλος της κυβέρνησης της χώρας που την ασκεί— ηγείται των συνόδων του Συμβουλίου.

Υπουργοί από 27 χώρες συνεδριάζουν στο Συμβούλιο για να συζητήσουν και να συμφωνήσουν νόμους που θα ισχύουν σε ολόκληρη την ΕΕ. Οι υπουργοί συμμετέχουν στις συζητήσεις του Συμβουλίου που άπτονται των αρμοδιοτήτων τους.

Για παράδειγμα, εάν διεξάγεται συζήτηση για έναν περιβαλλοντικό νόμο, θα συνεδριάσουν οι υπουργοί Περιβάλλοντος από όλα τα κράτη. Ουσιαστικά, η εκ περιτροπής Προεδρία προεδρεύει των εργασιών του Συμβουλίου.

Η Προεδρία εξασφαλίζει τέσσερα πράγματα στο πλαίσιο του Συμβουλίου:

τήρηση της συνέχειας του θεματολογίου της ΕΕ
αδιάβλητες νομοθετικές δραστηριότητες
συνεργασία μεταξύ κρατών μελών
συνεργασία/συντονισμό με τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ

Ο ρόλος αυτός μοιάζει με τον ρόλο ενός οικοδεσπότη που παραθέτει δείπνο στο οποίο φροντίζει να διατηρείται ένα κλίμα αρμονίας, ώστε οι προσκεκλημένοι να μπορούν να εκφράζουν τις διαφορές τους κατά τη διάρκεια του γεύματος, αλλά και να αποχωρούν από αυτό διατηρώντας καλές σχέσεις και με κοινό σκοπό.

Προκειμένου να εξασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα, η Προεδρία ενεργεί ως «έντιμος διαμεσολαβητής», ανεπηρέαστος από εθνικά συμφέροντα. Ο ρόλος της Προεδρίας —μαζί με τα άλλα θεσμικά όργανα— είναι ουσιαστικός, διότι μόνο με τη συνεργασία μπορεί η ΕΕ να επιτύχει αποτελέσματα.

Απεικόνιση ενός τραπεζιού γύρω από το οποίο συνέρχονται οι υπουργοί για να συζητήσουν την πολιτική της ΕΕ, με τις 27 σημαίες της ΕΕ να περιστοιχίζουν το τραπέζι, ως σύμβολο των εκ περιτροπής Προεδριών. Χωρίζονται σε τριάδες Προεδριών που απεικονίζονται με διαφορετικά χρώματα ανά τριάδα, στα οποία αναγράφεται το έτος ανάληψης της εκάστοτε Προεδρίας.

Περισσότερες ερωτήσεις σχετικά με την Προεδρία
⸺

Απεικόνιση σε μπλε τόνους όπου εμφανίζεται ένα χέρι που επιλέγει ένα κουμπί, η οποία συμβολίζει τον τρόπο επιλογής της Προεδρίας.

Πώς επιλέγεται η Προεδρία του Συμβουλίου;

Κάθε χώρα της ΕΕ ασκεί την Προεδρία εκ περιτροπής, πράγμα που σημαίνει ότι, με 27 μέλη, η σειρά κάθε χώρας έρχεται ανά δεκατριάμισι έτη.

Απεικόνιση σε μπλε τόνους ενός ημερολογίου με τον αριθμό 6 και μιας κλεψύδρας που μετράει αντίστροφα, η οποία συμβολίζει τον προσωρινό χαρακτήρα κάθε Προεδρίας.

Τι προσδίδει κάθε χώρα στην Προεδρία;

Η ανά διαστήματα ανάληψη της Προεδρίας από κάθε χώρα αυξάνει το αίσθημα ευθύνης και την εμπιστοσύνη μεταξύ των χωρών· κάθε χώρα γνωρίζει ότι, αργά ή γρήγορα, θα ασκήσει την Προεδρία του Συμβουλίου. Ο θεσμός της Προεδρίας αντικατοπτρίζει πραγματικά το σύνθημα της Ευρώπης «Ενωμένοι στην πολυμορφία», δεδομένου ότι τα κράτη μέλη εισφέρουν στο σύνολο με διαφορετικές πτυχές πολιτικής ή με διαφορετική εμπειρογνωσία, ο συνδυασμός των οποίων θα ωφελήσει ολόκληρη την ΕΕ.

Απεικόνιση σε μπλε τόνους ενός βέλους που βρίσκει ακριβώς τον στόχο και ενός ημερολογίου με τον αριθμό 6, η οποία συμβολίζει τους στόχους που επιτυγχάνονται από κάθε Προεδρία σε διάστημα 6 μηνών.

Τι μπορεί να επιτευχθεί σε έξι μήνες;

Οι έξι μήνες περνούν πράγματι γρήγορα, οπότε οι χώρες αφιερώνουν τον χρόνο τους στην προεδρία συνεδριάσεων και στη διαμόρφωση του θεματολογίου του Συμβουλίου της ΕΕ, κυρίως δε στη συνεργασία σε όλους τους τομείς, ακόμη και αν οι εθνικές τους θέσεις είναι διαμετρικά αντίθετες. Οι εργασίες ανά τριάδα Προεδριών —ακολουθίες τριών διαδοχικών Προεδριών σε διάστημα 18 μηνών— συμβάλλουν ώστε οι φιλοδοξίες των χωρών για την Προεδρία να εξετάζονται σε ευρύτερο πλαίσιο και ώστε να διευκολύνεται ο πιο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός.

Ο ρόλος της Προεδρίας

Η Προεδρία προεδρεύει στις περισσότερες συνεδριάσεις, επιτροπές και ομάδες εργασίας του Συμβουλίου. Αξιοσημείωτη εξαίρεση αποτελεί η σύνοδος του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων όπου προεδρεύει ο ύπατος εκπρόσωπος της Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, ο οποίος εκλέγεται για πενταετή θητεία.

Αρμοδιότητα της Προεδρίας είναι ο προγραμματισμός και η προεδρία των συνεδριάσεων:

Απεικόνιση σε μπλε τόνους του Φανού (κτίριο του Συμβουλίου, χωρισμένο σε τρία επίπεδα): υπουργών (10 συνθέσεις) + προπαρασκευαστικών οργάνων (150 ομάδες εργασίας δημοσίων υπαλλήλων).

Η Προεδρία του Συμβουλίου διοργανώνει επίσης επίσημες και άτυπες συνεδριάσεις, οι οποίες πραγματοποιούνται στις Βρυξέλλες, στο Λουξεμβούργο και στη χώρα που ασκεί την Προεδρία.

Οι συνεδριάσεις αυτές προβάλλουν ακόμη περισσότερο καίρια ζητήματα και μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη σύνδεση με τους πολίτες και τα ζητήματά τους.

Η Προεδρία εκπροσωπεί το Συμβούλιο στις επαφές του με τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Διαπραγματεύεται νομοθετικά κείμενα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και συνομιλεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η στενή συνεργασία μέσω άτυπων συζητήσεων και διαπραγματεύσεων βοηθά τα θεσμικά όργανα να καταλήξουν σε συμφωνία για τη θέσπιση νομοθεσίας.

Πράγματι, η Προεδρία μετουσιώνει τις προτεραιότητες της ΕΕ σε συγκεκριμένες και επίσημες αποφάσεις υπό την καθοδήγηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (ηγέτες/ηγέτιδες της ΕΕ) συνεδριάζει τακτικά για να καθορίσει τους γενικούς πολιτικούς προσανατολισμούς και τις προτεραιότητες της ΕΕ.

Απεικόνιση σε μπλε τόνους του Φανού (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο) με την ένδειξη «27 ηγέτες/ηγέτιδες ΕΕ – καθορίζει τους πολιτικούς προσανατολισμούς» τοποθετημένη διαγώνια από άλλη όμοια απεικόνιση του Φανού (κτίριο του Συμβουλίου) με την ένδειξη «Συμβούλιο της ΕΕ – 27 υπουργοί», κάτω από την οποία εμφανίζεται ένα βέλος που δείχνει προς τα κάτω σε ένα κείμενο το οποίο αναφέρει: «η εκ περιτροπής Προεδρία εκπροσωπεί το Συμβούλιο στις επαφές του με τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ». Απεικονίσεις βελών που δείχνουν προς τα κάτω σε εικονίδια του κτιρίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του κτιρίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου συνοδευόμενα από το κείμενο: «Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο».

Η Προεδρία συνεργάζεται επίσης με τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (το οποίο —όπως αναφέρθηκε— διαφέρει από το Συμβούλιο της ΕΕ) και τον ύπατο εκπρόσωπο της Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας.

Ποιοι παράγοντες αποτελούν κλειδιά της επιτυχίας μιας Προεδρίας;

Οι χώρες δεν επωμίζονται όλο το βάρος

Από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας το 2009, οι χώρες που ασκούν την Προεδρία της ΕΕ δεν είναι αναγκασμένες να επωμίζονται όλο το βάρος.

Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι με τη Συνθήκη της Λισαβόνας θεσπίστηκε η λεγόμενη «τριάδα Προεδριών»: τρεις Προεδρίες που συνεργάζονται για ένα θεματολόγιο 18 μηνών. Εξάλλου, την τρέχουσα Προεδρία επικουρούν η προηγούμενη και η προσεχής, ανταλλάσσοντας εμπειρίες και προετοιμάζοντας από κοινού τη θητεία τους στο πηδάλιο της ΕΕ.

Αυτό σημαίνει ότι ο σχεδιασμός μπορεί να πραγματοποιείται σε πιο μακροπρόθεσμη βάση, προς όφελος της Ευρώπης.

Την Προεδρία υποστηρίζει η Γραμματεία, η οποία βρίσκεται στην κυριολεξία στο πλευρό της καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας της: οι εκπρόσωποί της κάθονται στα αριστερά της Προεδρίας σε όλες τις συνεδριάσεις. Η Γραμματεία λειτουργεί ως θεσμική μνήμη ή συνδετικός ιστός· είναι πάντα έτοιμη να συμβάλει στη διοργάνωση συνεδριάσεων, να παρέχει συμβουλές σχετικά με τις διαπραγματεύσεις και να γνωμοδοτεί επί των νομικών πτυχών των υπό συζήτηση θεμάτων. Είναι πάντα αμερόληπτη και οι συμβουλές της βασίζονται στην πολυετή πείρα της.

Ποια χώρα έχει σειρά;

Υπάρχει καθορισμένο πρόγραμμα για την ανάληψη της Προεδρίας.

Όταν ιδρύθηκε ο προκάτοχος της ΕΕ με τις Συνθήκες της Ρώμης το 1958, υπήρχαν μόνο έξι κράτη μέλη. Αυτό σήμαινε ότι οι χώρες αναλάμβαναν την εξάμηνη Προεδρία εκ περιτροπής κάθε τρία χρόνια.

Τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι πλέον 27· η Γερμανία έχει τον μεγαλύτερο πληθυσμό με 80 εκατομμύρια κατοίκους και η Μάλτα τον μικρότερο με λίγο περισσότερο από μισό εκατομμύριο κατοίκους.

Ωστόσο, η αρχή σύμφωνα με την οποία κάθε κράτος ασκεί την Προεδρία με τη σειρά του παραμένει. Μπορεί να θεωρηθεί ως η περίοδος κατά την οποία κάθε χώρα έχει το προνόμιο να υπηρετήσει το Συμβούλιο.

Κάθε χώρα, μια άλλη εμπειρία

Κάθε Προεδρία αποτελεί επένδυση για το μέλλον, δεδομένου ότι συνιστά μοναδική ευκαιρία για κάθε χώρα (για τον λαό, τη διοίκηση, την κυβέρνηση, κ.λπ.) να αναπτύξει γνήσια ευρωπαϊκή σκέψη. Θα μπορούσε να συγκριθεί με ένα πρόγραμμα ERASMUS για χώρες της ΕΕ —μια ευκαιρία για κάθε χώρα να γίνει πραγματικά ευρωπαϊκή μέσω του συγκερασμού των εθνικών και ευρωπαϊκών συμφερόντων.

Επιπλέον, κάθε χώρα προσδίδει νέο δυναμισμό και ενέργεια στην ΕΕ κάθε έξι μήνες. Θέτει επίσης στο προσκήνιο ένα ζήτημα για το οποίο διαθέτει ειδική εμπειρογνωσία ή το οποίο την ενδιαφέρει ιδιαίτερα —με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι, σε βάθος χρόνου, η ΕΕ εξετάζει όλα τα μείζονα ζητήματα που απασχολούν το σύνολο των χωρών της.

Οι χώρες που ασκούν την Προεδρία μπορούν να υιοθετήσουν δικά τους συνθήματα ώστε να βάλουν τη δική τους σφραγίδα στον ρόλο που αναλαμβάνουν, σεβόμενες παράλληλα τις αρχές της ΕΕ.

Τι δεν ισχύει⸺