Διακήρυξη Σουμάν
Η γέννηση της ΕΕ
Στις 9 Μαΐου 1950, μια άνευ προηγουμένου διακήρυξη έθετε τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως την ξέρουμε σήμερα, εδραζόμενη σε δύο βασικές αρχές: ειρήνη και αλληλεγγύη.
Η Ευρώπη μετά τον πόλεμο
Το 1950 οι ευρωπαϊκές χώρες ανέκαμπταν αργά από την ανθρώπινη και οικονομική καταστροφή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στη σκιά των νέων παγκόσμιων εντάσεων που πυροδοτούσε ο Ψυχρός Πόλεμος.
Παιδί στα ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Καζιμίρ στη Βαρσοβία, 1945.
Παιδί στα ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Καζιμίρ στη Βαρσοβία, 1945.
Μια ομάδα ευρωπαίων πολιτικών, οι περισσότεροι από τους οποίους είχαν ζήσει τους δύο καταστροφικούς παγκόσμιους πολέμους, είχαν ένα κοινό όραμα για μια ενωμένη Ευρώπη, χωρίς μελλοντικές συγκρούσεις ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες. Στη συνέχεια οι πολιτικοί αυτοί έμειναν γνωστοί ως οι πατέρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το όραμά τους ήταν οι χώρες της Ευρώπης να διαχειρίζονται από κοινού τους στρατηγικούς πόρους για να κάνουν τον πόλεμο μεταξύ ιστορικών αντιπάλων, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, «όχι μόνο αδιανόητο, αλλά και υλικά αδύνατο».
«Η από κοινού διαχείριση της παραγωγής άνθρακα και χάλυβα… θα αλλάξει το πεπρωμένο αυτών των περιοχών που επί πολλά χρόνια αφιερώθηκαν στην κατασκευή όπλων για πολέμους των οποίων υπήρξαν πάντα τα πρώτα θύματα.»
Ειρήνη και αλληλεγγύη
Η ένωση άνθρακα και χάλυβα βρισκόταν στο επίκεντρο αυτού του οράματος για μια ενωμένη Ευρώπη. Η βαριά βιομηχανία που στηρίζεται στον άνθρακα και τον χάλυβα αποτελούσε μέχρι τότε προνόμιο των κυρίαρχων κρατών και είχε καθοριστική σημασία στον πόλεμο.
Οι κυβερνήσεις της Γαλλίας, της Δυτικής Γερμανίας, της Ιταλίας, των Κάτω Χωρών, του Βελγίου και του Λουξεμβούργου, πεπεισμένες ότι η συγχώνευση των οικονομικών συμφερόντων τους θα απέτρεπε τα καρτέλ και τα μονοπώλια και θα βελτίωνε το βιοτικό επίπεδο, έκαναν ένα ιστορικό βήμα προς μια ενωμένη Ευρώπη.
Οι πρωτοπόροι της ΕΕ ήταν μια ετερόκλητη ομάδα ανθρώπων που περιλάμβανε από αντιστασιακούς μέχρι δικηγόρους και βουλευτές, με τα ίδια όμως ιδεώδη: μια ειρηνική, ενωμένη και ευημερούσα Ευρώπη.
Το μνημείο «Hommage aux Pères fondateurs de l’Europe» μπροστά από το σπίτι του Ρομπέρ Σουμάν αναπαριστά τους τέσσερις πατέρες της Ευρώπης: Αλτσίντε ντε Γκάσπερι, Ρομπέρ Σουμάν, Ζαν Μονέ και Κόνραντ Αντενάουερ.
Το μνημείο «Hommage aux Pères fondateurs de l’Europe» μπροστά από το σπίτι του Ρομπέρ Σουμάν αναπαριστά τους τέσσερις πατέρες της Ευρώπης: Αλτσίντε ντε Γκάσπερι, Ρομπέρ Σουμάν, Ζαν Μονέ και Κόνραντ Αντενάουερ.
Στις 9 Μαΐου 1950, με ένα κείμενο που έμεινε στην ιστορία ως Διακήρυξη Σουμάν, ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, ο Ρομπέρ Σουμάν, εξήγγειλε την ίδρυση μιας Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα, υπό τον έλεγχο μιας κοινής Ανώτατης Αρχής.
«Η παγκόσμια ειρήνη δεν μπορεί να διαφυλαχθεί αν δεν αναληφθούν δημιουργικές προσπάθειες ανάλογες των κινδύνων που την απειλούν.»
Μια ενωμένη Ευρώπη
Το 1951, τη Διακήρυξη Σουμάν ακολούθησε η υπογραφή της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα στις 18 Απριλίου, στο Παρίσι. Η συνθήκη επικυρώθηκε από το Βέλγιο, την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, τη Γαλλία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο και τις Κάτω Χώρες (την Ομάδα των «Έξι») και τέθηκε σε ισχύ στις 23 Ιουλίου 1952.
Προέβλεπε τη σύσταση του πρώτου υπερεθνικού ευρωπαϊκού οργανισμού, της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα. Ο άμεσος στόχος αυτής της πρώτης συνθήκης ήταν μεν η δημιουργία μιας κοινής αγοράς άνθρακα και χάλυβα, όμως επεδίωκε επίσης να θέσει τα θεμέλια μιας οικονομικής κοινότητας που σταδιακά θα συγκροτούσε μια πολιτική ένωση.
Η Συνθήκη συνέστηνε μια Ανώτατη Αρχή, μια Κοινή Συνέλευση, ένα Ειδικό Συμβούλιο Υπουργών και ένα Δικαστήριο, τα οποία μετεξελίχθηκαν στα σημερινά θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: την Επιτροπή, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και το Δικαστήριο.
Η Διάσκεψη της Μεσσήνης, στην οποία παρέστησαν οι υπουργοί Εξωτερικών των έξι κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα.
Η Διάσκεψη της Μεσσήνης, στην οποία παρέστησαν οι υπουργοί Εξωτερικών των έξι κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα.
Την 1η και τη 2α Ιουνίου 1955 πραγματοποιήθηκε μια διάσκεψη στη Μεσσήνη (Ιταλία) και εκεί αναπτύχθηκε η ιδέα για μία ευρωπαϊκή κοινή αγορά.
Δύο χρόνια αργότερα, η ιδέα αυτή ενσωματώθηκε στις Συνθήκες της Ρώμης, οι οποίες πήραν το όνομά τους από την πόλη στην οποία η Ομάδα των Έξι υπέγραψε τις Συνθήκες στις 25 Μαρτίου 1957. Οι Συνθήκες τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1958.
Η τελετή υπογραφής των Συνθηκών στη Ρώμη, στο Palazzo dei Conservatori στον Καπιτωλίνο Λόφο.
Η τελετή υπογραφής των Συνθηκών στη Ρώμη, στο Palazzo dei Conservatori στον Καπιτωλίνο Λόφο.
«Επειδή δεν επιτεύχθηκε η Ευρώπη, είχαμε πόλεμο. Η Ευρώπη δεν θα δημιουργηθεί διαμιάς, ούτε σε ένα συνολικό σχέδιο: θα οικοδομηθεί μέσα από συγκεκριμένα επιτεύγματα που κατ’ αρχάς θα δημιουργήσουν μια πραγματική αλληλεγγύη.»
Ρομπέρ Σουμάν: Πατέρας της Ευρώπης
Ο άνθρωπος πίσω από τη Διακήρυξη, ο Ρομπέρ Σουμάν, γεννήθηκε Γερμανός αλλά έγινε Γάλλος πολίτης το 1919, όταν η περιοχή της Αλσατίας-Λοραίνης επεστράφη στη Γαλλία.
Όταν ξεκίνησε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Σουμάν ήταν υφυπουργός στη γαλλική κυβέρνηση.
Έλαβε μέρος στη γαλλική αντίσταση κατά τη διάρκεια του πολέμου και φυλακίστηκε. Απέφυγε την τελευταία στιγμή τη μεταφορά του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου και για τα επόμενα τρία χρόνια κρυβόταν στη Γαλλία.
Μετά τον πόλεμο επέστρεψε στην πολιτική ζωή της χώρας και κατέλαβε πλήθος ανώτερων αξιωμάτων: αρχικά υπουργός Οικονομικών, πρωθυπουργός το 1947, υπουργός Εξωτερικών από το 1948 ως το 1952 και στη συνέχεια υπουργός Δικαιοσύνης τα έτη 1955-56.
Ως υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας επέβλεψε την εκπόνηση της διακήρυξης στο υπουργείο του, την οποία είχαν συντάξει οι Πωλ Ρόιτερ, Μπερνάρ Κλαπιέ, Ζαν Μονέ, Πιερ Υρί και Ετιέν Χιρς.
Οι προσπάθειες του Ρομπέρ Σουμάν για τη δημιουργία μιας ενωμένης Ευρώπης δεν σταμάτησαν με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα.
Το 1958 έγινε ο πρώτος πρόεδρος του οργάνου που μετεξελίχθηκε στο σημερινό Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Όταν αποχώρησε από την πολιτική ζωή, το Κοινοβούλιο του απένειμε τον τίτλο του «Πατέρα της Ευρώπης».
Ημέρα της Ευρώπης
Λόγω της σημασίας της Διακήρυξης Σουμάν της 9ης Μαΐου 1950, η ημέρα αυτή ανακηρύχθηκε «Ημέρα της Ευρώπης».
Για να τιμηθεί το πρωτοποριακό του έργο για μια ενωμένη Ευρώπη, η περιοχή που στεγάζει τις έδρες πολλών θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες φέρει το όνομά του.
Πηγές
Γερμανική πόλη, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Αγνώστου
Παιδί στα ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Καζιμίρ: από το wikimedia, αγνώστου, ελευθέρας χρήσεως
Λοιπές φωτογραφίες: Copyright Ευρωπαϊκή Ένωση
Τελευταία ενημέρωση 24 Απριλίου 2025
Built with Shorthand