Wat houdt het voorzitterschap van de Raad van de EU in?
⸺
Meer dan je denkt!
Het voorzitterschap van de Raad van de EU is cruciaal voor de stabiliteit en de werking van Europa. Het wordt niet door één persoon, maar door een heel land bekleed.
Het systeem van roulerende voorzitterschappen stamt uit het allereerste begin van de Europese integratie. Zes maanden lang staat een van de 27 lidstaten in het middelpunt van de politieke aandacht, en draagt dat land bij tot het soepel functioneren van de EU.
De grootste eengemaakte markt ter wereld, milieu, veiligheid, energievoorziening... er is nauwelijks iets in Europa wat niet met het werk van het voorzitterschap te maken heeft.
Een land is slechts eens in de 13,5 jaar voorzitter, dus het is een heel belangrijk moment!
Wat is het niet?
⸺
Laten we eerst even wat misvattingen over het voorzitterschap uit de wereld helpen:
het wordt niet door één politiek leider bekleed
het is geen puur symbolische functie
het is niet hetzelfde als het voorzitterschap van de Europese Raad – op dit moment bekleed door António Costa
Wat is het wel?
Het voorzitterschap wordt toegekend aan een lidstaat.
Het voorzitterschap – vertegenwoordigd door een regeringslid van het land dat op dat moment voorzitter is – leidt de zittingen van de Raad.
De ministers van de 27 lidstaten komen in de Raad bijeen om wetten die voor de hele EU zullen gelden te bespreken en overeen te komen. Welke ministers naar een Raadszitting komen, hangt af van hun portefeuille.
Gaat het bijvoorbeeld om een milieuwet, dan komen alle EU-ministers van Milieu samen. We kunnen dus zeggen dat het roulerende voorzitterschap de werkzaamheden van de Raad in goede banen leidt.
Het voorzitterschap zorgt bij de Raad voor 4 zaken:
- continuïteit van de EU-agenda
- degelijke wetgeving
- samenwerking tussen de lidstaten
- samenwerking en coördinatie met de andere EU-instellingen
Je kunt het vergelijken met iemand die een diner organiseert en voor een harmonieuze sfeer zorgt, waarbij de gasten tijdens de maaltijd hun verschillen kunnen uiten, maar als goede vrienden en met hetzelfde doel voor ogen weer uiteengaan.
Het werkt alleen als het voorzitterschap optreedt als "eerlijke bemiddelaar": het algemeen belang komt voor het eigen nationale belang. Het voorzitterschap speelt samen met de andere instellingen een essentiële rol: alleen door samen te werken krijg de EU zaken voor elkaar.
Meer vragen over het voorzitterschap
⸺
Hoe wordt de volgorde van de Raadsvoorzitterschappen bepaald?
Alle EU-landen komen bij toerbeurt aan bod. Met 27 lidstaten is dat dus eens in de 13,5 jaar.
Wat is de inbreng van elk land?
Het feit dat elk land met enige regelmaat het voorzitterschap bekleedt, vergroot de eigen verantwoordelijkheid van en het vertrouwen tussen de landen, omdat iedereen weet dat hun land de Raad vroeg of laat zal voorzitten. Dit weerspiegelt het motto van Europa "in verscheidenheid verenigd": de lidstaten brengen verschillende beleidsaspecten en expertise in, waar de hele EU uiteindelijk baat bij heeft.
Wat kan er in 6 maanden worden bereikt?
Zes maanden gaan snel voorbij. Landen gebruiken hun tijd om vergaderingen voor te zitten en de agenda van de Raad van de EU te bepalen, maar vooral om op allerlei gebieden samen te werken – ook als hun nationale standpunten ver uiteenliggen. Door in trio's te werken – dat wil zeggen dat 3 opeenvolgende voorzitterschappen 18 maanden samenwerken – kunnen de landen hun ambities in een bredere context plaatsen en is een langetermijnplanning mogelijk.
De rol van het voorzitterschap
Het voorzitterschap zit de meeste zittingen, comités en werkgroepen van de Raad voor. Een belangrijke uitzondering zijn de zittingen van de Raad Buitenlandse Zaken, die worden voorgezeten door de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Deze wordt voor 5 jaar gekozen.
Het voorzitterschap plant en leidt vergaderingen van:
Het voorzitterschap van de Raad organiseert ook formele en informele bijeenkomsten in Brussel, Luxemburg en het gastland zelf.
Zo kan het voorzitterschap extra aandacht vragen voor belangrijke actuele kwesties, en burgers een platform geven om hun zorgen te uiten.
Het voorzitterschap vertegenwoordigt de Raad ook bij andere EU-instellingen. Het onderhandelt met het Europees Parlement over wetgevingsteksten en overlegt met de Europese Commissie.
Door nauwe samenwerking, informele besprekingen en onderhandelingen weten de instellingen overeenstemming te bereiken over wetgeving.
Onder leiding van de Europese Raad vertaalt het voorzitterschap EU-prioriteiten in concrete en formele besluiten.
De Europese Raad (de EU-leiders) komt regelmatig bijeen om de algemene politieke lijn en de prioriteiten van de EU vast te stellen.
Het voorzitterschap werkt ook samen met de voorzitter van de Europese Raad (die dus niet dezelfde is als de Raad van de EU) en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid.
Wat is nodig voor een succesvol voorzitterschap?
De landen staan er niet alleen voor
Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon in 2009 draagt het land dat het voorzitterschap bekleedt de werklast niet in zijn eentje.
Het Verdrag van Lissabon heeft namelijk "voorzitterschapstrio's" in het leven geroepen, waarbij 3 voorzitterschappen samen aan een gemeenschappelijke 18-maandenagenda werken. Daarnaast helpen de vorige en de toekomstige houder van het voorzitterschap altijd de huidige houder. Ze wisselen ervaringen uit en helpen de volgende met de voorbereidingen.
Zo is planning op de langere termijn mogelijk en dat komt Europa ten goede.
Het voorzitterschap wordt terzijde gestaan door het secretariaat, zelfs in letterlijke zin: bij alle vergaderingen zitten de medewerkers van het secretariaat links van het voorzitterschap. Het secretariaat dient als het geheugen van de Raad, en soms als bindmiddel: het staat altijd klaar om te helpen bij het organiseren van vergaderingen, te adviseren bij onderhandelingen of juridisch advies te geven bij lastige kwesties. Het is altijd onpartijdig en de adviezen zijn gebaseerd op vele jaren ervaring.
Wie is de volgende?
Er is een vaste planning waarin is vastgelegd welk land wanneer het voorzitterschap bekleedt.
Toen de voorganger van de huidige EU in 1958 bij de Verdragen van Rome werd opgericht waren er nog maar 6 lidstaten. Dat betekende dat elk land om de 3 jaar het voorzitterschap op zich nam.
Nu telt de EU 27 lidstaten, in grootte variërend van Duitsland (met meer dan 80 miljoen inwoners) tot Malta (met iets meer dan een half miljoen inwoners).
Het principe dat elk land tijdelijk het voorzitterschap bekleedt is echter behouden. Het is een eervolle taak waarbij elk EU-land zich een halfjaar lang inspant voor de Raad.
Een eigen sausje
Elk voorzitterschap is een investering in de toekomst. Het is voor elk land (bevolking, bestuur, regering enzovoort) namelijk een unieke kans om op Europese schaal te denken. Het is een soort Erasmus-jaar voor EU-landen, de kans om een echt Europees land te worden, om nationale en Europese belangen één te laten worden.
Elke 6 maanden is er een nieuw land dat zijn eigen dynamiek en zijn eigen energie inbrengt. Het kan bovendien aandacht vragen voor een onderwerp dat het land na aan het hart ligt. In de loop der jaren komen zo alle relevante en belangrijke zaken voor de verschillende landen aan bod.
Meestal geven de landen een motto aan hun voorzitterschap om hun eigen stempel te drukken op hun taak, dit natuurlijk met inachtneming van de beginselen van de EU.
Built with Shorthand