De Schumanverklaring
De geboorte van de EU
Op 9 mei 1950 werd het fundament van de Europese Unie gelegd in een opmerkelijke verklaring, die stoelde op 2 kernprincipes:
vrede en solidariteit.
Europa na de oorlog
In 1950 begon Europa langzaam te herstellen van de menselijke en economische verwoestingen die de Tweede Wereldoorlog had aangericht, terwijl de Koude Oorlog een nieuwe schaduw over de wereld wierp.
Een kind tussen de ruïnes van de Sint-Casimirkerk in Warschau, 1945.
Een kind tussen de ruïnes van de Sint-Casimirkerk in Warschau, 1945.
Een groepje Europese politici, van wie het merendeel de ravages van
2 wereldoorlogen had meegemaakt, koesterde een gedeelde visie van een verenigd Europa dat een eind zou maken aan alle interne conflicten. Deze politici kwamen later bekend te staan als de grondleggers van de Europese Unie.
In hun visie moesten Europese landen hun strategische middelen samenvoegen om oorlog tussen historische rivalen als Frankrijk en Duitsland voortaan "niet alleen ondenkbaar, maar materieel onmogelijk" te maken.
"Door de samenvoeging van de kolen- en staalproductie ... zal er een wending optreden in het lot van deze gewesten welke lange tijd oorlogswapens hebben moeten vervaardigen waarvan zij zelf regelmatig het slachtoffer zijn geweest."
Vrede en solidariteit
De unie van kolen en staal stond centraal in deze visie van een verenigd Europa. De zware industrie op basis van kolen en staal was tot dan toe het alleenrecht van soevereine staten en was cruciaal voor oorlogvoering.
In de overtuiging dat het samenvoegen van hun economische belangen kartels en monopolies zou voorkomen en de levensstandaard zou verhogen, namen de regeringen van Frankrijk, West‑Duitsland, Italië, Nederland, België en Luxemburg een historische stap in de richting van een verenigd Europa.
De EU-pioniers, van verzetsstrijders tot advocaten en parlementariërs, waren een diverse groep mensen met een gemeenschappelijk ideaal: een vreedzaam, verenigd en welvarend Europa.
Het monument "Eerbetoon aan de stichters van Europa" voor het huis van Robert Schuman. De beelden vertegenwoordigen 4grondleggers van Europa: v.l.n.r. Alcide de Gasperi, Robert Schuman, Jean Monnet en Konrad Adenauer.
Het monument "Eerbetoon aan de stichters van Europa" voor het huis van Robert Schuman. De beelden vertegenwoordigen 4 grondleggers van Europa: v.l.n.r. Alcide de Gasperi, Robert Schuman, Jean Monnet en Konrad Adenauer.
Op 9 mei 1950 legde de Franse minister van Buitenlandse Zaken Robert Schuman een verklaring af die later de Schumanverklaring werd genoemd, waarmee hij de oprichting van een Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal onder toezicht van een gemeenschappelijke Hoge Autoriteit voorstelde.
"De wereldvrede kan slechts worden bewaard door de inspanning van alle positieve krachten welke hem tegen de dreigende gevaren kunnen beschermen."
Een verenigd Europa
Na de Schumanverklaring werd op 18 april 1951 in Parijs het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal ondertekend. Na bekrachtiging door België, de Bondsrepubliek Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Nederland (de Zes) trad het verdrag op 23 juli 1952 in werking.
Hiermee kwam de eerste supranationale Europese organisatie tot stand: de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Het directe doel van dit eerste verdrag was de creatie van een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal, maar het was ook bedoeld als basis voor een economische gemeenschap die geleidelijk een politieke unie zou worden.
Met het verdrag werden een Hoge Autoriteit, een Gemeenschappelijke Vergadering, een Bijzondere Raad van Ministers en een Hof van Justitie opgericht, die later de instellingen van de Europese Unie zouden worden:
de Commissie, het Parlement, de Raad en het Hof.
De Conferentie van Messina, bijgewoond door de ministers van Buitenlandse Zaken van de 6 lidstaten van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.
De Conferentie van Messina, bijgewoond door de ministers van Buitenlandse Zaken van de 6 lidstaten van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.
Tijdens een conferentie in Messina (Italië) op 1 en 2 juni 1955 werd het concept van een Europese gemeenschappelijke markt nader uitgewerkt.
Twee jaar later zou dit concept worden opgenomen in de Verdragen van Rome, vernoemd naar de stad waar de Zes de Verdragen op 25 maart 1957 ondertekenden. Ze traden op 1 januari 1958 in werking.
De plechtige ondertekening van de Verdragen in het Palazzo dei Conservatori, op het Capitool in Rome.
De plechtige ondertekening van de Verdragen in het Palazzo dei Conservatori, op het Capitool in Rome.
"Daar Europa niet tot stand is gekomen, hebben wij oorlog gekend. De vereniging van Europa kan niet ineens worden verwezenlijkt noch door een allesomvattende schepping tot stand worden gebracht: het verenigd Europa zal moeten worden opgebouwd door middel van concrete verwezenlijkingen, waarbij een feitelijke solidariteit als uitgangspunt zal moeten worden genomen."
Robert Schuman: de vader van Europa
De man achter de verklaring, Robert Schuman, was Duitser van geboorte, maar werd in 1919 Frans staatsburger, toen de streek Elzas-Lotharingen werd teruggegeven aan Frankrijk.
Op het moment dat de Tweede Wereldoorlog begon, was Schuman staatssecretaris in de Franse regering.
Hij ging bij het Franse verzet tijdens de oorlog, en werd gevangengenomen. Nadat hij ternauwernood aan deportatie naar concentratiekamp Dachau was ontkomen, dook hij onder in Frankrijk en hield zich 3 jaar schuil.
Na de oorlog keerde hij terug naar de nationale politiek en bekleedde een aantal topfuncties: eerst als minister van Financiën, in 1947 als premier, van 1948-1952 als minister van Buitenlandse Zaken, en van 1955-56 als minister van Justitie.
Als Franse minister van Buitenlandse Zaken zag hij toe op het voorbereiden van de verklaring in zijn ministerie. De tekst werd geschreven door Paul Reuter, Bernard Clappier, Jean Monnet, Pierre Uri en Etienne Hirsch.
De inspanningen van Robert Schuman voor een verenigd Europa kwamen niet ten einde bij de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.
In 1958 werd hij de eerste voorzitter van de voorloper van het Europees Parlement.
Toen hij zijn functie neerlegde, kende het Parlement hem de titel “vader van Europa” toe.
Europadag
Vanwege het belang van de Schumanverklaring van 9 mei 1950, wordt die dag van het jaar "Europadag" genoemd.
Ter ere van Schumans pionierswerk voor een verenigd Europa is het gebied in Brussel waar de hoofdkantoren van meerdere instellingen van de Europese Unie staan, naar hem vernoemd.
Bronvermelding foto's
Duitse stad, WO II: onbekende fotograaf
Kind tussen de ruïnes van de Sint-Casimirkerk: via Wikimedia, onbekende fotograaf, publiek domein
Overige foto's: copyright Europese Unie
Laatst bijgewerkt: 24 april 2025
Built with Shorthand