Na czym polega prezydencja w Radzie UE?
⸺
To więcej niż można przypuszczać!
Prezydencja w Radzie UE to funkcja niezbędna dla stabilności i funkcjonowania UE. Prezydencję sprawuje cały kraj, a nie pojedyncza osoba.
System rotacyjnej prezydencji sięga początków integracji europejskiej. Przez pół roku jedno z 27 państw członkowskich staje w centrum politycznej uwagi i dba o sprawny przebieg większości prac UE.
Największy na świecie jednolity rynek, środowisko, bezpieczeństwo, podaż energii to tylko część z dziedzin, nad którymi pracuje prezydencja.
Sprawowanie prezydencji przypada zaledwie raz na trzynaście i pół roku – to wielkie wydarzenie!
Czym nie jest?
⸺
Na początek sprostujmy kilka mylnych wyobrażeń o prezydencji:
to nie zadanie pojedynczego polityka
to nie symboliczna rola
to nie przewodniczenie Radzie Europejskiej (robi to obecnie António Costa)
Czym jest?
Prezydencja to funkcja sprawowana przez państwo członkowskie.
Członek rządu państwa sprawującego prezydencję przewodniczy posiedzeniom Rady UE.
Ministrowie z 27 krajów spotykają się w Radzie UE, aby analizować i uzgadniać prawo, które będzie stosowane w całej UE. W dyskusjach uczestniczą ministrowie z właściwego resortu.
Jeśli przedmiotem rozmów są na przykład przepisy dotyczące środowiska, dyskutują ministrowie środowiska ze wszystkich państw. Krótko mówiąc, rotacyjna prezydencja przewodniczy pracom Rady UE.
Prezydencja pilnuje w Radzie UE czterech spraw:
- ciągłości działań UE
- należytego stanowienia prawa
- współpracy między państwami członkowskimi
- współpracy i koordynacji działań z pozostałymi instytucjami UE.
Rolę tę można porównać do roli gospodarza przyjęcia, który dba, aby wszyscy goście dobrze się czuli: mogli podczas posiłku wygłaszać odmienne opinie, ale opuszczali przyjęcie w dobrych stosunkach i z poczuciem wspólnej misji.
Aby być skuteczna, prezydencja staje się bezstronnym mediatorem, wznoszącym się ponad własne interesy. Rola prezydencji podobnie jak rola pozostałych instytucji jest istotna, ponieważ tylko razem UE może osiągać założone cele.
Więcej o prezydencji
⸺
Jak jest wybierana?
27 krajów UE sprawuje prezydencję na zmianę, co znaczy, że każdy z nich pełni tę funkcję co trzynaście i pół roku.
Co wnosi każdy z krajów?
Naprzemienna prezydencja zwiększa odpowiedzialność każdego z krajów i buduje zaufanie między nimi. Każdy kraj wie, że prędzej czy później będzie przewodniczyć Radzie UE. Prezydencja odzwierciedla europejskie motto „Zjednoczeni w różnorodności”: każdy z krajów zwraca uwagę na inne aspekty polityki i wnosi inną wiedzę fachową, w ten sposób się uzupełniają i mogą się przysłużyć całej UE.
Co można zrobić przez sześć miesięcy?
Sześć miesięcy szybko mija, więc kraje starają się wykorzystać ten czas, przewodnicząc posiedzeniom i kształtując program Rady UE, ale przede wszystkim współpracując we wszystkich dziedzinach, nawet jeśli ich krajowe stanowiska znacznie się różnią. Praca w trójkach –18-miesięcznych zespołach krajów kolejno sprawujących prezydencję – pomaga umieścić założenia prezydencji w szerszym kontekście i ułatwia planowanie długoterminowe.
Rola prezydencji
Prezydencja przewodniczy większości posiedzeń Rady UE, komitetów i grup roboczych. Jedynym wyjątkiem jest Rada do Spraw Zagranicznych, której posiedzenia prowadzi wybierany raz na pięć lat wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa.
Prezydencja planuje i prowadzi posiedzenia:
Prezydencja organizuje też formalne i nieformalne spotkania w Brukseli, Luksemburgu lub u siebie w kraju.
Pozwala to wyeksponować istotne sprawy i może odegrać ważną rolę w kontaktach z obywatelami i reagowaniu na ich potrzeby.
Na przykład we wrześniu 2022 r. sprawujące prezydencję Czechy przygotowały specjalne spotkanie ministrów energii, aby pomóc rozwiązać problem gwałtownie rosnących rachunków za prąd i gaz.
Prezydencja reprezentuje Radę UE w kontaktach z pozostałymi instytucjami UE. Negocjuje akty prawne z Parlamentem Europejskim i współpracuje z Komisją Europejską.
Ścisła współpraca pomaga instytucjom poprzez nieformalne rozmowy i negocjacje dochodzić do porozumienia.
Prezydencja, opierając się na wskazówkach Rady Europejskiej, przekłada priorytety UE na konkretne, formalne decyzje.
Rada Europejska (przywódcy UE) regularnie się spotyka, aby wskazywać kierunek działań politycznych i priorytety UE.
Prezydencja współpracuje też z przewodniczącym Rady Europejskiej (która to instytucja – warto pamiętać – jest czymś innym niż Rada UE) i z wysokim przedstawicielem Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa.
Od czego zależy sukces prezydencji?
Prezydencja nie jest sama
Od wejścia w życie traktatu lizbońskiego w 2009 r. kraj sprawujący prezydencję nie musi radzić sobie z nią całkiem sam.
A to dlatego że traktat wprowadził regułę trójek: trzy kolejne prezydencje opracowują wspólnie 18-miesięczny program. Ponadto ten z krajów, który sprawował prezydencję jako poprzedni, i ten, który będzie sprawował prezydencję jako następny, pomagają bieżącej prezydencji, dzieląc się wiedzą i razem przygotowując swoje półroczne kadencje u steru UE.
Tym sposobem planowanie jest bardziej długofalowe i korzystne dla Europy.
Prezydencji pomaga sekretariat, który przez całe półrocze niemal dosłownie stoi u jej boku: na każdym z posiedzeń przedstawiciel sekretariatu siedzi po lewej stronie prezydencji. Sekretariat to pamięć i spoiwo instytucji. Zawsze jest gotowy pomóc zorganizować posiedzenie, doradzić w sprawie negocjacji i udzielić opinii prawnej w omawianej kwestii. Jest bezstronny, a jego porady wynikają z wiedzy zgromadzonej przez wiele lat.
Kto następny?
Istnieje ustalony harmonogram sprawowania prezydencji.
Kiedy w 1958 r. na mocy traktatów rzymskich powstała poprzedniczka UE, państw członkowskich było tylko sześć. A to oznaczało, że każde z nich sprawowało półroczną prezydencję co trzy lata.
Teraz UE liczy dwudziestu siedmiu członków: od największych Niemiec (ponad 80 milionów mieszkańców) do najmniejszej Malty (niewiele ponad pół miliona mieszkańców).
Ale zasada sprawowania prezydencji kolejno przez każde z państw pozostała ta sama. Prezydencję można uznać za szczególny okres, kiedy dane państwo pełni służbę na rzecz Rady UE.
Szczypta własnej specyfiki
Każdy z okresów sprawowania prezydencji to inwestycja w przyszłość, ponieważ w tym wyjątkowym momencie cały kraj (ludzie, administracja, rząd itd.) ma okazję przyjąć w myśleniu perspektywę ściśle europejską. Prezydencję można porównać z programem Erasmus dla krajów UE – to okazja, aby zostać zdeklarowanymi Europejczykami i łączyć interesy krajowe z interesami Europy.
Każdy z krajów co sześć miesięcy wnosi też do UE świeżą dynamikę i energię. Przedkłada pod obrady kwestie, na których dobrze się zna lub którymi szczególnie się interesuje, dzięki czemu z czasem na forum UE trafiają sprawy ważne dla wszystkich jej krajów.
Kraj sprawujący prezydencję może wybrać motto, którym – z uwzględnieniem nadrzędnych zasad UE – opisze swoją rolę.
Built with Shorthand