Kalendarium: Historia

Francuski minister spraw zagranicznych Robert Schuman ogłasza utworzenie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, której organem zarządzającym ma być wspólna Wysoka Władza. Tak powstają fundamenty Unii Europejskiej opierającej się na dwóch naczelnych zasadach: pokoju i solidarności.

• Deklaracja Schumana (interaktywny artykuł)

Traktat paryski Traktat paryski ustanawia Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS) – powstaje wspólny rynek węgla i stali, dzięki czemu maleją nieufność i napięcia między sąsiednimi państwami europejskimi po II wojnie światowej. Traktat wygasa w 2002 r. Stanowi pierwszy traktat założycielski Wspólnoty Europejskiej.

W Luksemburgu odbywa się pierwsze posiedzenie Specjalnej Rady Ministrów Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (dalekiej poprzedniczki Rady UE).

Traktaty rzymskie ustanawiają Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) i Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Euratom). Pierwsze posiedzenie Rady EWG odbywa się 25 stycznia 1958 r. Przewodniczy mu belgijski minister spraw zagranicznych Victor Larock.

Francja odmawia dalszego udziału w spotkaniach Rady. Powodem jest brak zgody w negocjacjach nad finansowaniem wspólnej polityki rolnej. Rozwiązaniem staje się dopiero kompromis luksemburski z 1966 r. – odtąd, gdy stawką jest poważny interes krajowy, decyzje muszą zapadać jednomyślnie.

Traktaty te – pierwszy z 1967, drugi z 1971 r. – ustanawiają dla wszystkich trzech wspólnot (EWWiS, EWG i Euratom) wspólną Radę, wspólną Komisję i wspólny budżet. Coreper zostaje formalnie umocowany jako organ przygotowawczy Rady.

• Coreper (część I)
• Coreper (część II)

Do Wspólnot Europejskich dołączają Dania, Irlandia i Wielka Brytania. Liczba państw członkowskich rośnie do dziewięciu.

Rada Europejska spotyka się po raz pierwszy w marcu 1975 r. w Dublinie.

• Rada Europejska (Dublin, 10–11 marca 1975)

Dołącza Grecja – liczba państw członkowskich przekracza próg dwucyfrowy.

Belgia, Niemcy, Francja, Luksemburg i Holandia podpisują w luksemburskiej miejscowości Schengen układ o zniesieniu kontroli granicznych.

Z czasem pozwoli on obywatelom podróżować bez odprawy paszportowej na granicach wewnętrznych. Oficjalnie układ wchodzi w życie dopiero w 1995 r.

Do Wspólnot Europejskich dołączają Hiszpania i Portugalia – liczba państw członkowskich rośnie do 12.

Dzięki aktowi powstaje rynek wewnętrzny, gwarantujący swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału. Akt inauguruje też współpracę na płaszczyźnie polityki zagranicznej oraz rozszerza stosowanie większości kwalifikowanej w głosowaniach Rady.

• Proces decyzyjny w Radzie

Rada Europejska zyskuje podstawę prawną i tym samym spotkania szefów państw i rządów nabierają oficjalnego charakteru.

Podczas szczytu w Edynburgu Rada Europejska inicjuje „debaty jawne”. Z czasem ich stosowanie znacznie się rozszerzy – ostatnio dzięki traktatowi z Lizbony.

Obecnie debaty jawne Rady i jej obrady otwarte dla publiczności można oglądać na stronie internetowej.

• Debaty i obrady na żywo

Wejście w życie traktatu z Maastricht oznacza utworzenie Unii Europejskiej z poszerzonym filarem „wspólnotowym”. Traktat powołuje unię gospodarczą i walutową. Ponadto ustanawia 2 nowe filary: wspólną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa (WPZiB) oraz współpracę w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych (WSiSW).

Formalny status uzyskuje Rada Europejska. Ma ona nadawać Unii impulsy do dalszego rozwoju i określać jego ogólne kierunki polityczne.

Traktat toruje też drogę ku euro i otwiera wspólną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa (WPZiB).

• Jak traktat z Maastricht zmienił Europę (artykuł multimedialny)

Do UE wstępują Austria, Finlandia i Szwecja. Unia obejmuje już 15 państw członkowskich – niemal całą Europę Zachodnią.

Rada Europejska zatwierdza utworzenie Eurogrupy – nieformalnego gremium gromadzącego ministrów finansów z państw stosujących euro jako walutę. Pierwsze posiedzenie odbywa się 4 czerwca 1998 r. w zamku Senningen w Luksemburgu.

• Eurogrupa

Dzięki traktatowi amsterdamskiemu powstaje przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, a układ z Schengen staje się częścią prawa UE. Traktat zwiększa też rolę Sekretarza Generalnego Rady – staje się on Wysokim Przedstawicielem do spraw Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa.

1 stycznia 2002 r. do obiegu wchodzą banknoty i monety euro, zastępując waluty krajowe.

Traktat nicejski reformuje unijne instytucje przed rozszerzeniem UE do 27 państw członkowskich. Rozszerza stosowanie większości kwalifikowanej w Radzie i wprowadza możliwość ściślejszej współpracy zainteresowanych państw członkowskich.

Do UE wchodzi grupa 10 nowych państw: Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia i Węgry. Pod względem liczby ludności i państw jest to największe rozszerzenie w historii UE.

Teraz UE liczy 25 członków.

Bułgaria i Rumunia stają się członkami UE – liczba państw członkowskich rośnie do 27.

Wchodzi w życie traktat lizboński.

Reformuje strukturę i sposób działania UE:

Rada Europejska staje się pełnoprawną instytucją z własnym przewodniczącym. Wcześniej stanowisko to było nieformalne, ponieważ sama Rada Europejska też miała taki charakter. Przewodniczył jej szef państwa lub rządu państwa członkowskiego, które sprawowało rotacyjną prezydencję w Radzie UE.

• Rola przewodniczącego Rady Europejskiej
• Traktat lizboński: kształtowanie UE, jaką znamy (artykuł multimedialny)

UE otrzymuje Pokojową Nagrodę Nobla za upowszechnianie idei pokoju, pojednania, demokracji i praw człowieka w Europie.

Swoją decyzję norweski komitet noblowski motywuje stabilizującym wpływem, jaki UE miała na Europę, przekształcając jej sporą część z kontynentu targanego wojnami w kontynent pokoju.

Chorwacja jest drugim po Słowenii państwem byłej Jugosławii, które dołącza do UE.

UE liczy 28 państw członkowskich.

Po wewnętrznym referendum z 23 czerwca 2016 r. oraz ratyfikowaniu przez obie strony w styczniu 2020 r. umowy o wystąpieniu Wielka Brytania opuszcza Unię Europejską.