Grecja: III program dostosowań gospodarczych

Pomoc finansowa dla Grecji 2010–2018 (infografika)

19 sierpnia 2015 r. zaczął obowiązywać III program dostosowań gospodarczych w Grecji. Będzie trwać do 20 sierpnia 2018 r.

Przewidziane w programie 86 mld EUR pomocy finansowej będzie pochodzić z Europejskiego Mechanizmu Stabilności.

W zamian za pomoc Grecja zobowiązała się zrealizować szereg działań i reform, które mają zaradzić jej bieżącym problemom gospodarczym.

Program ma przede wszystkim skutkować powrotem trwałego wzrostu gospodarczego w tym kraju.

W skrócie

8 lipca 2015 r. Grecja złożyła oficjalny wniosek o pomoc stabilizacyjną w formie pożyczki rządowej z Europejskiego Mechanizmu Stabilności (EMS). Chciała za jej pomocą wywiązać się z obowiązków dłużnych i ustabilizować swój system finansowy.

8 lipca 2015 r. rada zarządzająca EMS zleciła Komisji Europejskiej, by oceniła zagrożenia dla finansowej stabilności strefy euro, zdolność Grecji do obsługi zadłużenia oraz potencjalne potrzeby finansowe tego kraju. Od oceny zależało rozpoczęcie negocjacji w sprawie programu EMS.

10 lipca 2015 r. opublikowana została ocena przeprowadzona przez Komisję Europejską wraz z Europejskim Bankiem Centralnym (EBC). Następnie rada zarządzająca EMS zgodziła się na rozpoczęcie negocjacji z Grecją w sprawie programu pomocy finansowej.

Zdolność do obsługi zadłużenia

Komisja Europejska i EBC stwierdziły w analizie, że Grecja byłaby w stanie obsługiwać zadłużenie, jeśli opracowane zostałyby szeroko zakrojone, wiarygodne reformy oraz dodatkowe działania okołozadłużeniowe bez nominalnej redukcji długu.

14 sierpnia 2015 r., kierując się oświadczeniem ze szczytu strefy euro z 12 lipca, Eurogrupa wyraziła gotowość rozważenia ewentualnych dodatkowych działań, by potrzeby finansowe brutto Grecji utrzymać na realistycznym poziomie. Działania te mogłyby polegać np. na ewentualnych dłuższych okresach karencji i spłaty, pod warunkiem że w pełni zrealizowane zostałyby działania ustalone w programie.

Analiza zdolności Grecji do obsługi zadłużenia (Komisja Europejska, lipiec 2015)

24 maja 2016 r. Eurogrupa uzgodniła szereg działań mających zagwarantować zdolność Grecji do obsługi zadłużenia. Podzieliła je na krótko-, średnio- i długoterminowe. Część ma zostać wdrożona przed upływem programu, a pozostałe – już po jego zakończeniu. Szczegóły tych ostatnich będą zależeć od wyników uaktualnionej analizy zdolności Grecji do obsługi zadłużenia.

Oświadczenie Eurogrupy w sprawie Grecji (24 maja 2016)

5 grudnia 2016 r. Eurogrupa zatwierdziła pełen zestaw krótkoterminowych ulg w obsłudze zadłużenia Grecji. Znacznie ułatwią one Grecji obsługę długu. Ulgi obejmują:

rozciągnięcie greckiego planu spłat w ramach obecnego średniego ważonego terminu zapadalności pożyczek do 32,5 roku
ograniczenie ryzyka związanego z oprocentowaniem za pomocą strategii finansowej EFSF i EMS bez dodatkowych kosztów dla krajów wcześniej objętych programami
odstąpienie w 2017 r. od marży odsetkowej za transzę na wykup długu w ramach II programu greckiego.

23 stycznia 2017 r. działania te zostały formalnie przyjęte przez radę dyrektorów EMS i radę dyrektorów EFSF, dzięki czemu można było przystąpić do ich wdrażania.

Oświadczenie Eurogrupy w sprawie Grecji (5 grudnia 2016)

Zadania wstępne

Gdy gotowa była ocena zagrożeń, potrzeb finansowych i zdolności do obsługi zadłużenia, 13 lipca 2015 r. przywódcy państw strefy euro porozumieli się z Grecją co do zadań wstępnych, z których miałaby się ona wywiązać, aby można było przystąpić do negocjacji w sprawie protokołu ustaleń i jego wymogów.

Wśród zadań wstępnych znalazły się:

reforma VAT i emerytur
transpozycja dyrektywy o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków (przepisy o unii bankowej)
ochrona niezależności Greckiego Urzędu Statystycznego (ELSTAT)
przyjęcie kodeksu postępowania cywilnego.

Grecja zrealizowała zadania wstępne do 14 sierpnia 2015 r.

Eurogrupa ustaliła, że negocjacje w sprawie programu rozpoczną się 16 lipca 2015 r., a 17 lipca 2015 r. rada zarządzająca EMS zasadniczo zgodziła się na udzielenie Grecji pomocy stabilizacyjnej.

Protokół ustaleń

19 sierpnia 2015 r. rada zarządzająca EMS zatwierdziła protokół ustaleń, w którym znalazły się zalecone Grecji reformy. Wcześniej zatwierdziły go – zgodnie z procedurami krajowymi – państwa należące do EMS.

Tego samego dnia rada zarządzająca EMS zaaprobowała też umowę pożyczkową (umowa główna o pomocy finansowej).

Protokół ustaleń (19 sierpnia 2015)

W czerwcu 2016 r. – podczas pierwszej weryfikacji programowej – podpisano dodatkowy protokół ustaleń. Aktualizuje on wymogi do trzeciego kwartału 2017 r.: szczegółowo określa, co należy osiągnąć w dziedzinach objętych pierwotnym protokołem.

Program w pigułce

Reformy z protokołu ustaleń można podzielić na 4 grupy:

przywracanie stabilności fiskalnej
ochrona stabilności finansowej
reformy pobudzające wzrost i zatrudnienie
modernizacja sektora rządowego.

Grecja zobowiązała się też, że podczas opracowywania reform będzie w pełni korzystać z dostępnej unijnej pomocy technicznej. Pomocą tą zawiaduje nowa komisyjna Służba ds. Wspierania Reform Strukturalnych.

Przywracanie stabilności fiskalnej

Czym jest nadwyżka pierwotna?

Rząd uzyskuje nadwyżkę pierwotną, gdy jego bieżące dochody są wyższe niż bieżące wydatki (z pominięciem obsługi długu). Utrzymanie takiej nadwyżki w średnim terminie pozwala ograniczyć dług publiczny i przywrócić stabilność fiskalną, to zaś – przywrócić trwały wzrost.

Grecja ma wypracować średniookresową nadwyżkę pierwotną w wysokości 3,5% PKB. Posłużą temu:

reformy fiskalne, w tym reforma systemu VAT i systemu emerytalnego, którą wspomoże ambitny program usprawniający egzekwowanie przepisów podatkowych i zarządzanie finansami publicznymi
walka z unikaniem podatków, a równocześnie odpowiednia ochrona słabszych grup społecznych.

Docelowa nadwyżka ma zostać uzyskana stopniowo:

-0,25% w 2015 r.
0,5% w 2016 r.
1,75% w 2017 r.
3,5% w 2018 r.

Ochrona stabilności finansowej

Grecja ma ustabilizować swój sektor finansowy.

Protokół ustaleń zaleca jej:

zająć się problemem kredytów zagrożonych w sektorze bankowym
dokapitalizować banki
usprawnić zarządzanie Greckim Funduszem Stabilności Finansowej (HFSF) oraz bankami.

Dokapitalizowanie banków

Jesienią 2015 r. Europejski Bank Centralny dokonał kompleksowej oceny głównych greckich banków i jakości ich aktywów. Po ocenie zagrożone banki dokapitalizowano zgodnie z ustaleniami Eurogrupy z 14 sierpnia 2015 r.

W tym celu – po niezbędnych decyzjach Komisji w sprawie pomocy państwa – do Greckiego Funduszu Stabilności Finansowej trafiło 5,4 mld EUR z Europejskiego Mechanizmu Stabilności jako uzupełnienie prywatnego kapitału zgromadzonego przez banki.

Wzrost, konkurencyjność i inwestycje

Grecja ma za zadanie opracować i zrealizować szereg reform pobudzających wzrost, konkurencyjność i inwestycje. Reformy mają objąć zwłaszcza rynek pracy i rynki produktowe, w tym rynek energii. Powinny w pełni dostosować te rynki do wymogów UE i wzorować się na najlepszych europejskich rozwiązaniach.

Reformując rynek pracy, Grecja ma zweryfikować zasady negocjacji zbiorowych, ustalania wynagrodzeń, akcji protestacyjnych i zwolnień grupowych. W pierwszej kolejności powinna się też zająć pracą nierejestrowaną.

Prywatyzacja

Grecja ma również przeprowadzić prywatyzację i wdrożyć politykę proinwestycyjną. Władze greckie zobowiązały się przyjąć prawo gwarantujące przejrzystość prywatyzacji.

Mają też ustanowić niezależny fundusz, którym będą zarządzać pod nadzorem stosownych instytucji UE. Fundusz ma sprywatyzować niezależnie wycenione greckie aktywa państwowe.

W myśl oświadczenia z 12 lipca 2015 r. ze szczytu strefy euro środki pozyskane z prywatyzacji posłużą na:

spłatę kosztów dokapitalizowania banków i innych aktywów
obniżenie wskaźnika długu względem PKB
inwestycje.

Oświadczenie ze szczytu strefy euro (12 lipca 2015)

Modernizacja administracji państwowej i publicznej

Do priorytetów programu należy też modernizacja administracji państwowej i publicznej. Chodzi zwłaszcza o to, by sektor publiczny wydajniej zapewniał podstawowe dobra i usługi publiczne.

Program przewiduje działania mające zwiększyć wydajność sądownictwa i zaostrzyć walkę z korupcją. Wymaga też wzmocnienia instytucjonalnej i operacyjnej niezależności krajowych instytucji, takich jak organy skarbowe i urząd statystyczny (ELSTAT).

Pomoc finansowa z programu

Europejski Mechanizm Stabilności jest gotowy zapewnić pomoc finansową w wysokości do 86 mld EUR. Środki pozyskuje na rynkach finansowych, a następnie w postaci pożyczek przekazuje je rządowi Grecji.

Kwotę tę można by zmniejszyć dzięki ewentualnemu nowemu programowi Międzynarodowego Funduszu Walutowego dla Grecji.

Potrzeby mogą się też okazać mniejsze, jeśli w trakcie programu EMS Grecja odzyska możliwość zaciągania pożyczek na rynkach finansowych. Kwota pomocy będzie zależeć ponadto od powodzenia reform, w tym prywatyzacji aktywów państwowych.

Pomoc finansowa dla Grecji z Europejskiego Mechanizmu Stabilności

Wsparcie z europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej (EFSM)

Jeszcze w trakcie negocjacji nad programem w lipcu 2015 r. Grecja uzyskała 7 mld EUR pożyczki pomostowej z europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej.

Spłaciła ją, gdy zaczął obowiązywać program EMS. Pożyczka została uwzględniona w ogólnej puli 86 mld EUR zarezerwowanej na ten program.

Wypłata pomocy finansowej

Pomoc finansowa dla Grecji jest wypłacana w transzach, te zaś dzielą się na subtransze i raty.

Udostępnienie raty zależy od tego, czy zrealizowane zostały uzgodnione warunki.

Pierwsza transza z programu EMS wyniosła 26 mld EUR. Została udostępniona za zgodą rady zarządzającej EMS 19 sierpnia 2015 r. W sumie wypłacono Grecji kwotę 24,1 mld EUR.

24 maja 2016 r. Eurogrupa zatwierdziła porozumienie wypracowane na szczeblu negocjatorów w sprawie pierwszej weryfikacji programu. Pozwalało ono wypłacić z EMS w kilku ratach drugą transzę pomocy finansowej (10,3 mld EUR). Wcześniej jednak porozumienie musiały zatwierdzić EMS i państwa członkowskie strefy euro.

9 czerwca 2016 r. Komisja Europejska opublikowała w ramach pierwszej weryfikacji programowej sprawozdanie z wykonania protokołu ustaleń. W sprawozdaniu zawarła aktualną analizę zdolności Grecji do obsługi zadłużenia. Ogólnie pozytywnie oceniła realizację programu i stwierdziła, że można będzie udostępnić kolejną partię pomocy finansowej przeznaczonej na obsługę długu i nadrabianie zaległości płatniczych.

15 czerwca 2017 r. Eurogrupa i instytucje sfinalizowały dyskusje nad drugą weryfikacją programową, co pozwala udostępnić trzecią transzę pomocy wynoszącą 8,5 mld EUR.

Transza	Wysokość	Udostępnienie
Pierwsza transza	26 mld EUR	Udostępniona po zatwierdzeniu pomocy przez radę zarządzającą EMS 19 sierpnia 2015 r.
Pierwsza subtransza	10 mld EUR	Przeznaczona na dokapitalizowanie oraz restrukturyzację i uporządkowaną likwidację banków. Była dostępna od 23 listopada 2015 r. W grudniu 2015 r. po stosownych decyzjach Komisji Europejskiej w sprawie pomocy państwa udostępniono Greckiemu Funduszowi Stabilności Finansowej (HFSF) 5,4 mld EUR ze specjalnego konta EMS . Pozostała kwota nie została wykorzystana.
Druga subtransza	16 mld EUR	Wypłacona w kilku ratach.
Druga subtransza, pierwsza rata	13 mld EUR	Udostępniona 20 sierpnia 2015 r.
Druga subtransza, druga rata	2 mld EUR	Udostępniona 24 listopada 2015 r. po udanym wdrożeniu pierwszego zestawu działań.
Druga subtransza, trzecia rata	1 mld EUR	Udostępniona 23 grudnia 2015 r. po udanym wdrożeniu drugiego zestawu działań.
Druga transza	10.3 mld EUR	Udostępniona za zgodą rady dyrektorów EMS 17 czerwca 2016 r.
Druga transza, pierwsza subtransza	7.5 mld EUR	Udostępniona za zgodą rady dyrektorów EMS 17 czerwca 2016 r.
Druga transza, Druga subtransza	1.1 mld EUR	Eurogrupa udzieliła zgody politycznej 10 października 2016 r. Wypłata zatwierdzona przez radę zarządzającą EMS 25 października. Kwota ta miała zostać przeznaczona na obsługę zadłużenia.
Druga transza, trzecia subtransza	1.7 mld EUR	Rada dyrektorów EMS zatwierdziła wypłatę 25 października po uzyskaniu pozytywnej opinii o nadrobieniu przez Grecję zaległości płatniczych netto. Kwota ta została wpłacona na specjalne konto przeznaczone na spłatę zaległości płatniczych.
Trzecia transza	8.5 mld EUR	Eurogrupa udzieliła zgody politycznej na trzecią transzę 15 czerwca 2017 r.
Trzecia transza, pierwsza subtransza	7.7 mld EUR	Wypłata z ESM nastąpiła 10 lipca 2017 r. 6,9 mld EUR zostanie przeznaczone na obsługę zadłużenia, a 0,8 mld EUR na spłatę zaległości płatniczych. Przed podjęciem decyzji o wypłacie rada dyrektorów EMS zatwierdziła 7 lipca 2017 r. całą trzecią transzę (8,5 mld EUR).
Trzecia transza, druga subtransza	0.8 mld EUR	26 października 2017 r. rada dyrektorów EMS zgodziła się na udostępnienie Grecji pozostałych 0,8 mld EUR na spłatę zaległości płatniczych.
Czwarta transza	6.7 mld EUR	Udostępniona za zgodą rady dyrektorów EMS 27 marca 2018 r.
Czwarta transza, pierwsza subtransza	5.7 mld EUR	Wypłata z ESM nastąpiła 28 marca 2018 r.
Czwarta transza, druga subtransza	1 mld EUR	14 czerwca 2018 r. rada dyrektorów EMS zgodziła się na udostępnienie Grecji 1 mld EUR na spłatę zaległości płatniczych.
Piąta transza	15 mld EUR	6 sierpnia 2018 r. EMS wypłacił piątą, a zarazem ostatnią transzę w wysokości 15 mld EUR. 9,5 mld EUR posłuży na zwiększenie rezerwy gotówkowej, a 5,5 mld EUR – na obsługę zadłużenia.

Monitorowanie

Stan realizacji programu monitoruje Komisja Europejska wspólnie z EBC, EMS i MFW. Kontrole weryfikacyjne w Atenach odbywają w regularnych odstępach czasu (zwykle co 3 miesiące), mogą też być uzupełniane kontrolami śródokresowymi.

Przy okazji weryfikacji, w miarę jak władze greckie wypełniają warunki programu, warunki te są uaktualniane wraz z założeniami makroekonomicznymi.

Pierwsza weryfikacja

Pierwsza weryfikacja programowa zakończyła się w czerwcu 2016 r. i pozwoliła udostępnić drugą transzę pomocy finansowej, wynoszącą 10,3 mld EUR.

Druga weryfikacja

Druga weryfikacja programowa zakończyła się w czerwcu 2017 r. i pozwoliła wypłacić trzecią transzę pomocy finansowej. Transza ta wynosi 8,5 mld EUR. Grecja wykorzystała ją, by pokryć bieżące potrzeby finansowe, nadrobić zaległości płatnicze oraz stworzyć warunki do rozpoczęcia gromadzenia rezerwy gotówkowej.

Trzecia weryfikacja

Trzecia weryfikacja programowa zakończyła się w styczniu 2018 r. Pozwala wypłacić czwartą transzę pomocy finansowej, wynoszącą 6,7 mld EUR.

Czwarta weryfikacja

Czwarta weryfikacja programowa zakończyła się w czerwcu 2018 r. i pozwoliła wypłacić 5. transzę pomocy wynoszącą 15 mld EUR.

Udział Międzynarodowego Funduszu Walutowego

W myśl porozumienia ustanawiającego EMS państwo ubiegające się o program EMS zwykle występuje też o program MFW. W przypadku III programu dla Grecji decyzja MFW o dalszym finansowym wspieraniu tego kraju będzie zależeć od tego, jak fundusz oceni reformy polityczne podejmowane przez Grecję oraz zdolność Grecji do obsługi zadłużenia.

Podczas posiedzenia Eurogrupy 15 czerwca 2017 r. MFW poinformował, że planuje zalecić swojej radzie wykonawczej, by zatwierdziła co do zasady wniosek Grecji o 14-miesięczną promesę kredytową.

Dyrektor zarządzająca MFW Christine Lagarde proponuje zatwierdzenie co do zasady nowej promesy kredytowej dla Grecji (komunikat prasowy z 15 czerwca 2017)

Poprzednie programy

W latach 2010–2015 Grecja realizowała dwa programy dostosowań gospodarczych.

I program

Pomoc finansowa podczas pierwszego programu miała formę pożyczek dwustronnych od państw strefy euro dla Grecji za pomocą Instrumentu pożyczkowego na rzecz Grecji. Eurogrupa ustanowiła go 2 maja 2010 r.

Grecja otrzymała wówczas łącznie 52,9 mld EUR. Około 20 mld EUR udostępnił dodatkowo MFW.

II program

Pierwszy program został zastąpiony drugim, który Eurogrupa zatwierdziła 9 marca 2012 r. Trwał on do czerwca 2015 r.

Środki od państw członkowskich strefy euro były udostępniane poprzez Europejski Instrument Stabilności Finansowej (EFSF). W tym okresie EFSF wypłacił 141,8 mld EUR, a MFW ok. 12 mld EUR.