Πράσινη ενέργεια: Πώς εξασφαλίζεται από την ΕΕ

Γιατί είναι σημαντική η στροφή προς την πράσινη ενέργεια;

Η παραγωγή και η κατανάλωση ενέργειας αποτελούν σημαντικό αίτιο της κλιματικής αλλαγής. Όταν τα ορυκτά καύσιμα —ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το αέριο— καίγονται, απελευθερώνουν διοξείδιο του άνθρακα στον αέρα, συμβάλλοντας στην υπερθέρμανση του πλανήτη.

Η χρήση και η παραγωγή ενέργειας αντιπροσωπεύουν το 75% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ. Η μείωση των εκπομπών αυτών είναι αναγκαία για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και την επίτευξη του στόχου της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.

Οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και σε καθαρότερες μορφές ενέργειας είναι επίσης καίριας σημασίας για την αύξηση της ενεργειακής ανεξαρτησίας. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η ηλιακή, η αιολική ή η υδροηλεκτρική ενέργεια, μπορούν να παράγονται στην ΕΕ, μειώνοντας την εξάρτηση από τις εισαγωγές και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας και επιχειρηματικές ευκαιρίες σε τοπικό επίπεδο.

Τι κάνει η ΕΕ για να εξασφαλίσει πράσινη ενέργεια;

Μέτρα για την εξασφάλιση πράσινης ενέργειας στην ΕΕ εφαρμόζονται εδώ και περισσότερα από 15 χρόνια.

Με την έναρξη της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας το 2019, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της ενίσχυσαν τη φιλοδοξία τους να αντιμετωπίσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη και να στραφούν προς καθαρότερες μορφές ενέργειας, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που είχαν αναληφθεί στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού.

Η Πράσινη Συμφωνία και η δέσμη Fit for 55 περιλαμβάνουν σειρά νομοθετικών πράξεων που αποσκοπούν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ, μεταξύ άλλων στον τομέα της ενέργειας. Ο γενικός στόχος συνίσταται στη μείωση των εκπομπών κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030.

Λόγω της στρατιωτικής επίθεσης της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι χώρες της ΕΕ χρειάστηκε να προχωρήσουν ταχύτερα στην ενεργειακή στροφή. Το σχέδιο REPowerEU, το οποίο δρομολογήθηκε ως επακόλουθο του πολέμου της Ρωσίας και στον απόηχο της πανδημίας COVID-19, καθορίζει δράσεις για την επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας, τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και την εξοικονόμηση ενέργειας.

Οι κύριοι στόχοι της ΕΕ για την ενεργειακή μετάβαση έχουν ως εξής:

• μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τις εισαγωγές στον τομέα της ενέργειας, ιδίως από τη Ρωσία
• μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων και στήριξη της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
• αύξηση της ενεργειακής απόδοσης
• βελτίωση των ενεργειακών υποδομών και της ενοποίησής τους σε όλες τις χώρες της ΕΕ

Ποια είναι τα κύρια μέτρα που λαμβάνει η ΕΕ για πιο πράσινη ενέργεια;

Ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές

Η οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποσκοπεί στην αύξηση του μεριδίου της ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές στην οικονομία της ΕΕ. Έως το 2030, το 42,5% της ενέργειας που καταναλώνεται στην ΕΕ θα προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές, σύμφωνα με τους στόχους που καθορίζονται στην οδηγία.

Για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο σύνολο της οικονομίας και την επίτευξη του στόχου της ΕΕ, έχουν τεθεί στόχοι ανά τομέα, όπως οι ακόλουθοι:

• κτίρια: το 42% της ενέργειας θα πρέπει να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές
• βιομηχανία: η χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα πρέπει να αυξηθεί κατά 1,6% ετησίως
• μεταφορές: τουλάχιστον το 29% της ενέργειας θα πρέπει να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ή η ένταση των εκπομπών των καυσίμων που χρησιμοποιούνται για τις μεταφορές θα πρέπει να μειωθεί κατά 14,5%

Επιπλέον, μια πρόσθετη ενδεικτική προσαύξηση κατά 2,5% θα μπορούσε να επιτρέψει την επίτευξη στόχου 45% στην ΕΕ.

Η ικανότητα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Για να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, έχουν εγκριθεί μέτρα για τη μείωση της γραφειοκρατίας και έχουν θεσπιστεί ταχείες διαδικασίες για τη χορήγηση αδειών για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

• Συμβούλιο: Τυπική έκδοση κανονισμού για την επιτάχυνση της αδειοδότησης έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (δελτίο Τύπου, 22 Δεκεμβρίου 2022)

Ενεργειακή απόδοση

Η εξοικονόμηση ενέργειας με τη μείωση της κατανάλωσης είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη της ενεργειακής μετάβασης. Χρήση λιγότερης ενέργειας σημαίνει:

• λιγότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου
• λιγότερη ρύπανση
• περισσότερο προσιτή οικονομικά ενέργεια για τους πολίτες
• μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές ορυκτών καυσίμων

Η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο τη μείωση της χρήσης ενέργειας κατά 11,7% έως το 2030 σε επίπεδο ΕΕ, σε σύγκριση με τις προβλέψεις για την κατανάλωση που πραγματοποιήθηκαν το 2020.

Οι βασικοί τομείς στους οποίους θα πρέπει να μειωθεί η κατανάλωση είναι οι εξής:

• κτίρια
• βιομηχανία
• μεταφορές

Υδρογόνο και απανθρακοποιημένο αέριο

Για τη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων και τη σταδιακή μετάβαση σε καθαρότερη ενέργεια, η ΕΕ έχει θεσπίσει μέτρα που στηρίζουν τη χρήση ανανεώσιμων αερίων και αερίων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών.

Η δέσμη μέτρων για το υδρογόνο και την απαλλαγή από ανθρακούχες εκπομπές, που εγκρίθηκε τον Μάιο του 2024, έχει ως στόχο:

• τη δημιουργία αγοράς υδρογόνου και την επίτευξη παραγωγικής ικανότητας 40 γιγαβάτ ηλεκτρολυτικών κυψελών ανανεώσιμου υδρογόνου έως το 2030
• τη βελτίωση της ενσωμάτωσης των ανανεώσιμων αερίων και των αερίων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών στο δίκτυο αερίου
• τη βελτίωση της προστασίας των καταναλωτών στις ενεργειακές συμβάσεις
• την αύξηση της ασφάλειας του εφοδιασμού και της συνεργασίας μεταξύ των χωρών της ΕΕ

Οι κανόνες περιλαμβάνουν επίσης περιορισμούς για τον εφοδιασμό με αέριο από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Γεωθερμική ενέργεια

Σήμερα η γεωθερμική ενέργεια καλύπτει λιγότερο από το 1% της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας. Το 2024 μόνο το 2,5% των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή πρωτογενούς ενέργειας στην ΕΕ προήλθε από γεωθερμικές πηγές.

Στα συμπεράσματά του που εγκρίθηκαν τον Δεκέμβριο του 2024, το Συμβούλιο ζήτησε ταχύτερη ανάπτυξη της γεωθερμικής ενέργειας.

Η συγκεκριμένη πηγή ενέργειας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οικονομικά προσιτή και ασφαλή θέρμανση και ψύξη και μπορεί να εξασφαλίσει σταθερή παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, συμβάλλοντας στην απανθρακοποίηση κτιρίων και κάνοντας τις βιομηχανίες πιο ανταγωνιστικές και βιώσιμες.

• Γεωθερμική ενέργεια: Το Συμβούλιο ζητεί ταχύτερη ανάπτυξη (δελτίο Τύπου, 16 Δεκεμβρίου 2024)

Κτίρια

Πάνω από το ένα τρίτο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ προέρχεται από τα κτίρια.

Με την οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων επιδιώκεται να γίνουν τα κτίρια στην ΕΕ ενεργειακά αποδοτικότερα έως το 2030 και μετέπειτα.

Απώτερος σκοπός είναι, έως το 2050, όλα τα κτίρια στην ΕΕ να είναι κτίρια μηδενικών εκπομπών.

Για την επίτευξη αυτών των επιδιώξεων, η οδηγία καθορίζει στόχο μείωσης της μέσης χρήσης ενέργειας των οικιστικών κτιρίων κατά:

• τουλάχιστον 16% έως το 2030
• τουλάχιστον 20-22% έως το 2035

Επιπλέον, θα πρέπει να αναπτυχθούν περισσότερες υποδομές για ποδήλατα και ηλεκτρικά αυτοκίνητα σε κτίρια.

Δίκτυα και ενοποίηση συστήματος

Για να επιτύχει κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 και ενεργειακή κυριαρχία, η ΕΕ πρέπει να μετασχηματίσει ριζικά το ενεργειακό της σύστημα σε ένα διασυνδεδεμένο ενεργειακό σύστημα.

Στο μέλλον, το ενεργειακό σύστημα θα πρέπει:

• να είναι πιο κυκλικό και να έχει στον πυρήνα του την ενεργειακή απόδοση
• να παρέχει περισσότερη και πιο πράσινη ηλεκτρική ενέργεια σε τομείς όπως οι μεταφορές και η βιομηχανία
• να προωθεί καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, συμπεριλαμβανομένου του υδρογόνου, για τομείς στους οποίους είναι δυσκολότερη η απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές

Το Μάιο του 2024 το Συμβούλιο εξέδωσε συμπεράσματα σχετικά με τις υποδομές δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας. Στα συμπεράσματα τονίζεται η ανάγκη προώθησης της δημιουργίας ενός καλύτερα διασυνδεδεμένου και ενοποιημένου δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ.

Τον Ιούνιο του 2026 το Συμβούλιο κατέληξε σε γενική προσέγγιση σχετικά με τη δέσμη μέτρων για τα ευρωπαϊκά δίκτυα, η οποία περιλαμβάνει έναν αναθεωρημένο κανονισμό για τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας (κανονισμός ΔΕΔ-Ε) και μία οδηγία για την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης.

Η πολιτική για τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας, η οποία δρομολογήθηκε το 2013, στηρίζει διασυνοριακά έργα για τη σύνδεση των ενεργειακών δικτύων των κρατών μελών και την προώθηση της ενσωμάτωσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ο αναθεωρημένος κανονισμός ΔΕΔ-Ε θα συμβάλει στον εκσυγχρονισμό, την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και τη διασύνδεση των διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών της ΕΕ, προκειμένου να μπορέσει η ΕΕ να επιτύχει τους στόχους της για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.

• Δέσμη για τα ευρωπαϊκά δίκτυα: Το Συμβούλιο στηρίζει τον εκσυγχρονισμό του ενεργειακού δικτύου χάριν της απανθρακοποίησης (δελτίο Τύπου, 26 Ιουνίου 2026)
• Βιώσιμα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας: Έγκριση συμπερασμάτων από το Συμβούλιο (δελτίο Τύπου, 30 Μαΐου 2024)

Βλ. επίσης