Κριτήρια για την κατάρτιση ενωσιακού κατάλογου μη συνεργάσιμων περιοχών φορολογικής δικαιοδοσίας

Κριτήρια φορολογικής διαφάνειας

Σκοπός των κριτηρίων φορολογικής διαφάνειας είναι να διασφαλιστεί ότι οι φορολογικές αρχές των κρατών μελών της ΕΕ έχουν πρόσβαση σε επαρκή δεδομένα σχετικά με τα περιουσιακά στοιχεία των πολιτών τους στο εξωτερικό, ώστε αυτά τα περιουσιακά στοιχεία να μην αποκρύπτονται για την αποφυγή της φορολογίας.

Αυτόματη ανταλλαγή φορολογικών πληροφοριών (κριτήριο 1.1)

Οι περιοχές δικαιοδοσίας θα πρέπει να ανταλλάσσουν δεδομένα χρηματοοικονομικών λογαριασμών με όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ μέσω αυτόματης ανταλλαγής φορολογικών πληροφοριών.

Αρχικά, το κριτήριο αυτό θεωρείτο ότι πληρούται όταν μια περιοχή δικαιοδοσίας είχε θεσπίσει ρυθμίσεις για την αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με χρηματοοικονομικούς λογαριασμούς με όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί είτε με την προσχώρηση στο κοινό πρότυπο αναφοράς (CRS) του ΟΟΣΑ είτε μέσω διμερών ρυθμίσεων.

Το 2022 το κριτήριο αυτό εξελίχθηκε: καθώς το Παγκόσμιο Φόρουμ για τη φορολογική διαφάνεια και την ανταλλαγή πληροφοριών άρχισε να δημοσιεύει αξιολογήσεις από ομοτίμους σχετικά με το νομικό πλαίσιο των περιοχών δικαιοδοσίας για την εφαρμογή της αυτόματης ανταλλαγής πληροφοριών, η Ομάδα «Κώδικας δεοντολογίας» αποφάσισε να λάβει υπόψη αυτές τις διαπιστώσεις κατά τη διαδικασία κατάρτισης του καταλόγου, ζητώντας από τις περιοχές δικαιοδοσίας να δεσμευτούν να αναλάβουν ενέργειες για αυτές τις διαπιστώσεις όταν ήταν αρνητικές («δεν έχει/έχουν τεθεί σε εφαρμογή»). Εάν οι περιοχές δικαιοδοσίας δεν αναλάβουν ή δεν εκπληρώσουν τη δέσμευση, προτείνεται να συμπεριληφθούν στον κατάλογο.

Στο μέλλον, η Ομάδα σχεδιάζει επίσης να λαμβάνει υπόψη τις βαθμολογίες από ομοτίμους που θα εκδίδει το Παγκόσμιο Φόρουμ σχετικά με την αποτελεσματικότητα των ανταλλαγών στο πλαίσιο του CRS.

Ανταλλαγή φορολογικών πληροφοριών κατόπιν αιτήματος (κριτήριο 1.2)

Οι περιοχές δικαιοδοσίας θα πρέπει να μπορούν να ανταλλάσσουν φορολογικές πληροφορίες κατόπιν αιτήματος.

Για την αξιολόγηση αυτού του κριτηρίου, η Ομάδα «Κώδικας δεοντολογίας» εξετάζει τις εκθέσεις αξιολόγησης από ομοτίμους που εκδίδει το Παγκόσμιο Φόρουμ, στις οποίες το Παγκόσμιο Φόρουμ αξιολογεί σε ποιον βαθμό οι περιοχές δικαιοδοσίας συμμορφώνονται με το πρότυπο του ΟΟΣΑ σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών κατόπιν αιτήματος.

Εάν μια έκθεση καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μια περιοχή δικαιοδοσίας συνολικά «δεν συμμορφώνεται», τότε η περιοχή δικαιοδοσίας αυτή προτείνεται να συμπεριληφθεί στον ενωσιακό κατάλογο μη συνεργάσιμων περιοχών φορολογικής δικαιοδοσίας. Εάν το Παγκόσμιο Φόρουμ κρίνει ότι μια περιοχή δικαιοδοσίας «συμμορφώνεται εν μέρει», τότε αυτή καλείται να δεσμευτεί ότι θα αντιμετωπίσει τις σχετικές ελλείψεις προκειμένου να υποβληθεί σε εμπεριστατωμένη αξιολόγηση από το Παγκόσμιο Φόρουμ (και κατόπιν συμπεριλαμβάνεται στο παράρτημα II εν αναμονή του αποτελέσματος της εν λόγω αξιολόγησης). Εάν οι περιοχές δικαιοδοσίας δεν αναλάβουν ή δεν εκπληρώσουν τη δέσμευση, προτείνεται να συμπεριληφθούν στον κατάλογο.

Συμμετοχή στην πολυμερή σύμβαση του ΟΟΣΑ περί αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής σε φορολογικά θέματα (κριτήριο 1.3)

Οι περιοχές δικαιοδοσίας θα πρέπει να είναι συμβαλλόμενα μέρη της πολυμερούς σύμβασης του ΟΟΣΑ περί αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής σε φορολογικά θέματα ή να διαθέτουν πλέγμα ρυθμίσεων περί ανταλλαγής πληροφοριών που να καλύπτει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Οι περιοχές δικαιοδοσίας που δεν πληρούν αυτό το κριτήριο καλούνται να δεσμευτούν για την επίλυση του ζητήματος και εκείνες που δεν αναλαμβάνουν ή δεν εκπληρώνουν αυτή τη δέσμευση προτείνονται για προσθήκη στον ενωσιακό κατάλογο.

Πραγματικός δικαιούχος (κριτήριο 1.4)

Το 2016 το Συμβούλιο αποφάσισε ότι στο μέλλον, ενόψει της πρωτοβουλίας για την παγκόσμια ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους, θα θεσπιστεί σχετικό κριτήριο ελέγχου.

Το κριτήριο αυτό συζητείται επί του παρόντος στην Ομάδα «Κώδικας δεοντολογίας».

Κριτήρια δίκαιης φορολόγησης

Τα κριτήρια δίκαιης φορολόγησης αφορούν επιζήμιες φορολογικές πρακτικές, στο πλαίσιο των οποίων οι περιοχές δικαιοδοσίας προσελκύουν χρηματοοικονομικές ροές που δεν αντιστοιχούν σε πραγματική οικονομική δραστηριότητα.

Απουσία επιζήμιων προτιμησιακών φορολογικών μέτρων (κριτήριο 2.1)

Οι περιοχές δικαιοδοσίας δεν θα πρέπει να εφαρμόζουν επιζήμια προτιμησιακά φορολογικά μέτρα.

Με αυτό το κριτήριο του ενωσιακού καταλόγου εφαρμόζονται τα κριτήρια του κώδικα δεοντολογίας για τη φορολογία των επιχειρήσεων (στον οποίο υπόκεινται τα κράτη μέλη της ΕΕ) στις τρίτες χώρες. Βάσει αυτού του κώδικα δεοντολογίας, τα δυνητικά επιζήμια προτιμησιακά καθεστώτα και τα φορολογικά χαρακτηριστικά γενικής εφαρμογής των κρατών μελών της ΕΕ εξετάζονται με βάσει σειρά κριτηρίων, κυρίως για να εξακριβωθεί κατά πόσον οδηγούν σε αθέμιτο φορολογικό ανταγωνισμό που επηρεάζει την επιχειρησιακή τοποθεσία των εταιρειών.

Ο έλεγχος των προτιμησιακών φορολογικών καθεστώτων των περιοχών δικαιοδοσίας διενεργείται σε συντονισμό με το φόρουμ του ΟΟΣΑ για τις επιζήμιες φορολογικές πρακτικές (FHTP), το οποίο εκτελεί παρόμοια διαδικασία. Σε αντίθεση με το FHTP, η Ομάδα «Κώδικας δεοντολογίας» υποβάλλει επίσης σε έλεγχο καθεστώτα που καλύπτουν τις μεταποιητικές δραστηριότητες, καθεστώτα που απαλλάσσουν τα εισοδήματα από αλλοδαπή πηγή από τη φορολογία και καθεστώτα που προβλέπουν μειώσεις πλασματικών τόκων, προκειμένου να προσδιοριστεί κατά πόσον τα εν λόγω καθεστώτα έχουν επιζήμια χαρακτηριστικά.

Εάν είτε η Ομάδα του Κώδικα Δεοντολογίας είτε το FHTP διαπιστώσει ότι το καθεστώς μιας περιοχής δικαιοδοσίας είναι επιζήμιο, τότε ζητείται από την εν λόγω περιοχή δικαιοδοσίας να δεσμευτεί να τροποποιήσει τις επιζήμιες πτυχές του καθεστώτος ή να το καταργήσει. Εάν οι περιοχές δικαιοδοσίας δεν αναλάβουν ή δεν εκπληρώσουν τη δέσμευση, προτείνεται να συμπεριληφθούν στον ενωσιακό κατάλογο.

Μη διευκόλυνση υπεράκτιων δομών (κριτήριο 2.2)

Οι περιοχές δικαιοδοσίας δεν θα πρέπει να διευκολύνουν υπεράκτιες δομές ή ρυθμίσεις που επιδιώκουν την προσέλκυση κερδών χωρίς πραγματική οικονομική δραστηριότητα.

Το κριτήριο αυτό αφορά δικαιοδοσίες με μηδενικό ή πολύ χαμηλό φόρο εισοδήματος εταιρειών. Υπάρχει ανησυχία ότι αυτές οι περιοχές δικαιοδοσίας θα μπορούσαν να προσελκύσουν χρηματοοικονομικές ροές που δεν αντιστοιχούν σε πραγματική οικονομική δραστηριότητα, αποκλειστικά για τους σκοπούς της φοροαποφυγής. Για να αποφευχθεί αυτό, ο μηδενικός ή πολύ χαμηλός συντελεστής θα πρέπει να συνοδεύεται από απαιτήσεις σχετικά με την οικονομική υπόσταση —όπως ο ελάχιστος αριθμός εργαζομένων και άλλοι πραγματικοί οικονομικοί δεσμοί (λειτουργικές δαπάνες, εγκαταστάσεις κ.λπ.) με τη συγκεκριμένη περιοχή δικαιοδοσίας— και με την ανταλλαγή πληροφοριών.

Το FHTP και η Ομάδα «Κώδικας δεοντολογίας» ελέγχουν, ως εκ τούτου, τη σχετική νομοθεσία αυτών των περιοχών δικαιοδοσίας και την επιβολή της. Εάν εντοπιστούν σημαντικές ελλείψεις στη νομοθεσία ή στο πλαίσιο εφαρμογής και δεν αντιμετωπιστούν, προτείνεται η συμπερίληψη των συγκεκριμένων περιοχών δικαιοδοσίας στον ενωσιακό κατάλογο.

Κριτήρια σχετικά με τα μέτρα κατά της BEPS

Τα μέτρα κατά της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης των κερδών (BEPS) θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι περιοχές δικαιοδοσίας συμμορφώνονται με τα ελάχιστα πρότυπα του ΟΟΣΑ για την BEPS, τα οποία αφορούν τα επιζήμια φορολογικά μέτρα (5η δράση BEPS), την αναζήτηση της ευνοϊκότερης φορολογικής σύμβασης (6η δράση BEPS), την υποβολή εκθέσεων ανά χώρα (13η δράση BEPS) και την επίλυση διαφορών (14η δράση ΒΕPS).

• Δράσεις του ΟΟΣΑ για την BEPS

Δέσμευση για τα ελάχιστα πρότυπα του ΟΟΣΑ κατά της BEPS (κριτήριο 3.1)

Οι περιοχές δικαιοδοσίας θα πρέπει να δεσμευτούν ότι θα εφαρμόσουν τα ελάχιστα πρότυπα του ΟΟΣΑ κατά της BEPS, τα οποία αφορούν τα επιζήμια φορολογικά μέτρα, την αναζήτηση της ευνοϊκότερης φορολογικής σύμβασης, την υποβολή εκθέσεων ανά χώρα και την επίλυση διαφορών.

Το αρχικό αυτό κριτήριο, που θεσπίστηκε το 2016, αποσκοπούσε στη διασφάλιση της τήρησης των ελάχιστων προτύπων για την BEPS. Οι περιοχές δικαιοδοσίας οφείλουν είτε να γίνουν μέλη του πλαισίου χωρίς αποκλεισμούς για την BEPS είτε να εφαρμόσουν τα ελάχιστα πρότυπα, κατά περίπτωση.

Εφαρμογή των ελάχιστων προτύπων κατά της BEPS (κριτήριο 3.2)

Οι περιοχές δικαιοδοσίας θα πρέπει να συμμορφώνονται όσον αφορά την εφαρμογή των ελάχιστων προτύπων κατά της BEPS.

Το κριτήριο αυτό σχεδιάστηκε έτσι ώστε να συμβαδίζει με τις διεθνείς εξελίξεις όσον αφορά την BEPS. Ειδικότερα, το πλαίσιο χωρίς αποκλεισμούς του ΟΟΣΑ για την BEPS δίνει συνέχεια στις δράσεις του σχεδίου BEPS του 2015 παρέχοντας αξιολογήσεις της εφαρμογής τους. Καθώς ωριμάζουν αυτές οι αξιολογήσεις, λαμβάνονται υπόψη κατά τη διαδικασία κατάρτισης του ενωσιακού καταλόγου.

Ως πρώτο βήμα, οι περιοχές δικαιοδοσίας θα πρέπει να διαθέτουν ρυθμίσεις για την ανταλλαγή εκθέσεων ανά χώρα (εκθέσεις πολυεθνικών που περιλαμβάνουν συγκεντρωτικά δεδομένα σχετικά με τη συνολική κατανομή εισοδήματος, κερδών, καταβληθέντων φόρων κ.λπ.) με όλα τα κράτη μέλη. Επιπλέον, θα πρέπει να λαμβάνουν θετικές εκτιμήσεις στις αξιολογήσεις από ομοτίμους σχετικά με την εφαρμογή του προτύπου, οι οποίες εκδίδονται σε ετήσια βάση από το πλαίσιο χωρίς αποκλεισμούς. Εάν οι περιοχές δικαιοδοσίας λάβουν γενικές συστάσεις, καλούνται να δεσμευτούν για την εφαρμογή τους εντός ορισμένης προθεσμίας.

Εάν οι περιοχές δικαιοδοσίας δεν αναλάβουν ή δεν εκπληρώσουν τη δέσμευση, προτείνεται να συμπεριληφθούν στον κατάλογο.