Ontbossing

Waarom moeten bossen worden beschermd?

Bossen beslaan 30% van het landoppervlak van de aarde. Ze bieden een reeks diensten aan die van vitaal belang zijn voor de gezondheid en het welzijn van de mens en voor het milieu. Bossen zijn plekken vol biodiversiteit. De meeste landdieren, planten en schimmels hebben er hun thuis.

Andere functies van bossen:

ze zorgen voor schoon water
ze leveren hernieuwbare grondstoffen
ze stabiliseren de bodem en beschermen tegen natuurrampen
ze creëren banen, bijvoorbeeld in houtproductie, bosbeheer of recreatieve activiteiten

Bossen zijn ook belangrijk bij het beperken van de klimaatverandering. Het zijn namelijk koolstofputten, ze absorberen broeikasgassen.

Bossen staan in voor de afvang van 10% van de broeikasgasemissies van de EU.

Hoe staat het momenteel met de wereldwijde ontbossing?

Elke minuut gaat volgens het World Resources Institute wereldwijd een bosareaal ter grootte van 10 voetbalvelden verloren.

De belangrijkste oorzaak van ontbossing en bosdegradatie is de uitbreiding van landbouwgrond. Door bevolkingsgroei en de toenemende vraag naar voedsel worden bossen omgevormd tot akkerland en gaat er almaar meer aandacht naar de productiviteit van de landbouw. De productie van goederen zoals palmolie en soja eist van bossen en milieu een hoge tol.

Wereldwijd verlies aan bossen sinds 1990 (in miljoen hectare)

Tekstversie

Een lijndiagram met het wereldwijde verlies aan bossen sinds 1990. In 2000 bedroeg het verlies 78 miljoen hectare, in 2010 130 miljoen hectare en in 2020 178 miljoen hectare.

Wat doet de EU tegen ontbossing?

Verschillende EU-initiatieven en -wetten dragen bij tot het behoud en de bescherming van bossen.

Het EU-beleid en de EU-regels omvatten:

ontbossingsvrije producten
bosstrategie
biodiversiteitsstrategie en verordening natuurherstel
regels inzake landgebruik en bosbouw

Ontbossingsvrije producten

De EU heeft regels ingevoerd om de toegang tot de EU-markt en de uitvoer uit de EU van goederen die bijdragen tot wereldwijde ontbossing en bosdegradatie te reguleren. De regels zorgen ervoor dat deze producten en hun toeleveringsketens "ontbossingsvrij" zijn.

De wet is een wereldwijde primeur.

Op de lijst staan de volgende goederen:

rundvee
cacao
koffie
palmolie
rubber
soja
hout

De eisen zijn ook van toepassing op een aantal afgeleide producten, zoals chocolade, meubels, bedrukt papier en geselecteerde derivaten op basis van palmolie (die bijvoorbeeld worden gebruikt als bestanddeel in verzorgingsproducten).

Welke goederen veroorzaken de meeste ontbossing?

Tekstversie

Een taartdiagram dat aangeeft in welke mate elk van de 7 in de lijst opgenomen goederen wereldwijde ontbossing veroorzaakt wanneer deze goederen in de EU worden geconsumeerd. Palmolie is met een aandeel van 35% de grootste factor, gevolgd door soja (33%), dat vooral wordt gebruikt voor diervoeder. Hout is goed voor 9%, cacao 8%, koffie 7%, rundvlees 5% en rubber 3%.

Het doel van de EU-regels is het risico op ontbossing en bosdegradatie in verband met de consumptie van goederen die in de EU op de lijst staan tot een minimum te beperken. Zonder deze regels zou de EU meer dan 248 000 hectare ontbossing per jaar kunnen veroorzaken – een gebied bijna even groot als Luxemburg.

De nieuwe verordening legt zorgvuldigheidseisen op aan alle handelaren die de in de lijst opgenomen grondstoffen op de EU-markt brengen of aanbieden, dan wel uit de EU exporteren. Handelaren moeten de producten die zij verkopen, traceren tot aan het stuk land waar zij zijn geproduceerd (op basis van satellietbeelden en gps-coördinaten). Dit om ervoor te zorgen dat deze niet worden geproduceerd op ontbost of aangetast land. Een digitaal systeem geeft de autoriteiten informatie over de oorsprong van de producten.

Een benchmarkingsysteem schaalt zowel EU- als niet-EU-landen in volgens het risico op ontbossing en bosdegradatie. Het risiconiveau bepaalt welke controles marktdeelnemers en nationale instanties moeten uitvoeren.

Aan ontbossing zitten ook aspecten in verband met de mensenrechten. De regels houden hier rekening mee. Ook zijn er bepalingen over sancties voor handelaren die zich niet aan de regels houden, en wordt nauwere samenwerking met partnerlanden bevorderd.

De regels zullen:

de wereldwijde ontbossing en bosdegradatie verminderen
illegale houtkap tegengaan
de biodiversiteit en het vermogen van bossen om CO₂ af te vangen in stand houden

De Raad nam de verordening formeel aan in mei 2023, nadat hij in december 2022 al een voorlopig akkoord met het Europees Parlement had bereikt.

In december 2024 heeft de Raad de toepassing van de EU-ontbossingswet met 1 jaar uitgesteld.

Nadat de lidstaten en belanghebbenden hun bezorgdheid hadden geuit over de gereedheid van bedrijven en overheden en over technische problemen met het nieuwe informatiesysteem, heeft de Europese Commissie in oktober 2025 een voorstel ingediend voor een gerichte herziening van de verordening om de situatie aan te pakken.

In november 2025 heeft de Raad zijn onderhandelingsmandaat voor de herziening goedgekeurd.

Op 4 december 2025 bereikten het voorzitterschap van de Raad en het Europees Parlement een voorlopig akkoord over de herziening van de ontbossingsverordening om de uitvoering ervan te vereenvoudigen en de toepassing uit te stellen, waardoor marktdeelnemers en autoriteiten meer tijd krijgen om zich voor te bereiden.

Op 18 december nam de Raad de gerichte herziening formeel aan, waarbij de zorgvuldigheidseisen worden gestroomlijnd en de toepassing van de verordening voor alle marktdeelnemers wordt uitgesteld tot 30 december 2026, met een extra verlenging van zes maanden voor micro- en kleine marktdeelnemers.

Met de herziening wordt tegemoetgekomen aan de bezorgdheid van de lidstaten en belanghebbenden over de administratieve lasten en de gereedheid van de IT-systemen. Tegelijkertijd wordt volledig vastgehouden aan de doelstellingen van de verordening, namelijk het voorkomen van ontbossing en bosdegradatie in verband met producten die in de EU in de handel worden gebracht.

EU-bosstrategie

In juli 2021 publiceerde de Europese Commissie in het kader van de Europese Green Deal de EU-bosstrategie voor 2030. Doel is de netto-uitstoot van broeikasgassen in de EU tegen 2030 met ten minste 55% te verminderen ten opzichte van het niveau van 1990.

De strategie is erop gericht de omvang en de kwaliteit van de Europese bossen te vergroten en ze beter bestand maken tegen uitdagingen zoals de klimaatverandering. Tegelijkertijd is het de bedoeling de gemeenschappen te ondersteunen die afhankelijk zijn van de bosbouw.

In de conclusies van de Raad over de bosstrategie (november 2021) benadrukten de EU-ministers van Landbouw en Visserij:

de essentiële rol van bossen voor de gezondheid van mens en dier en voor het milieu
de rol van bossen bij de transitie naar een groene, klimaatneutrale en concurrerende circulaire bio-economie
het belang van evenwicht tussen de ecologische, sociale en economische aspecten van duurzaam bosbeheer

Raad neemt conclusies aan over nieuwe EU-bosstrategie voor 2030 (persmededeling, 15 november 2021)

EU-biodiversiteitsstrategie en verordening natuurherstel

De EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030, die in mei 2020 door de Commissie werd gepresenteerd en in oktober 2020 door de Raad werd bekrachtigd, bevat maatregelen voor het behoud van bossen en hun biodiversiteit.

De natuurherstelwet, die in juni 2024 door de Raad is aangenomen en nu van kracht is, heeft tot doel de bosbiodiversiteit te vergroten.

Regels inzake landgebruik en bosbouw

Met het Fit for 55-pakket en de herziening van de EU-verordening inzake landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF) heeft de EU zich een nieuw doel voor koolstofverwijdering voor 2030 gesteld. Hierdoor zullen de natuurlijke koolstofputten van de EU, waaronder bomen en planten, in omvang toenemen.

Fit for 55: klimaatdoelen bij landgebruik en in de bosbouw (infographic)