Veerkracht en bescherming van bossen

Bossen krijgen steeds vaker te maken met druk en risico's als plagen, vervuiling en bosbranden, die allemaal worden verergerd door de klimaatverandering.

Om de bossen veerkrachtiger te maken, moeten wij ze helpen aanpassen aan de klimaatverandering en beter bestand maken tegen bedreigingen als plagen, droogte en bosbranden.

Bossen moeten worden beschermd om de biodiversiteit te bewaren, productiviteit op lange termijn te waarborgen en natuurlijke habitats in stand te houden.

EU-regels voor bossen

Met verschillende initiatieven en wetten ondersteunt de EU bossen. Hierbij gaat het onder meer om:

bosmonitoring
regels voor bosbouwkundig teeltmateriaal
natuurherstel
regels voor ontbossingsvrije producten
emissiereductie door landgebruik en bosbouw
bosstrategie
bosfinanciering

Bosmonitoring

Hoogwaardige en vergelijkbare bosinformatie is essentieel om:

bedreigingen en stress voor bossen te monitoren
ze veerkrachtiger te maken tegen risico's
de vooruitgang bij de verwezenlijking van de EU-doelstellingen inzake biodiversiteit en klimaat te volgen
empirisch onderbouwde beleidsbeslissingen te nemen en de preventie van bosrampen te verbeteren

De huidige gegevens over de bossen in de EU zijn echter versnipperd, onvolledig en achterhaald, wat leidt tot een aanzienlijke kenniskloof.

Met een nieuwe bosmonitoringwet wil de EU werk maken van een hoogwaardig monitoringsysteem dat geharmoniseerde bosinformatie op EU-niveau verzamelt en deelt voor alle bossen en andere beboste gebieden.

Het systeem moet voortbouwen op nationale inventarissen en rapportageregelingen, waarbij gebruik wordt gemaakt van gemeenschappelijke indicatoren om te zorgen voor tijdige en vergelijkbare bosgegevens en actuele informatie over natuurverstoringen en bosrampen.

Op 24 juni 2025 bepaalde de Raad zijn standpunt voor onderhandelingen met het Europees Parlement over de nieuwe wetgeving (algemene oriëntatie). Beide wetgevers, Raad en Parlement, moeten tot een definitieve tekst komen voordat de nieuwe regels kunnen ingaan.

Een vergrootglas wordt voor een boom gehouden.

Bosbouwkundig teeltmateriaal

Zaden en planten van hoge kwaliteit of ander bosbouwkundig teeltmateriaal zijn van cruciaal belang voor om de bossen gezond te houden en veerkrachtiger te maken. Ze moeten traceerbaar, genetisch divers en geschikt zijn voor toekomstige klimaatomstandigheden.

De EU heeft een nieuwe verordening aangenomen ter vervanging van de Raadsrichtlijn van 1999 voor bosbouwkundig teeltmateriaal. Er komen nieuwe regels over de manier waarop het materiaal wordt geproduceerd, op de markt wordt gebracht en wordt gebruikt voor bebossing, herbebossing en andere aanplantingsdoeleinden van bomen, zoals het behoud van de biodiversiteit en aanpassing aan de klimaatverandering.

Gezien de lange levensduur hoge kosten van bossen, hebben bosbouwers betrouwbare informatie nodig over de oorsprong en de genetica van het materiaal om ervoor te zorgen dat het geschikt is voor de plaatselijke omstandigheden.

De verordening richt zich op 2 gebieden:

traceerbaarheid: bosbouwkundig teeltmateriaal moet afkomstig zijn van geregistreerde ouderbomen en tijdens de productie en het in de handel brengen apart worden gehouden.
kwaliteitsborging: de bevoegde autoriteiten moeten de duurzaamheid van de ouderbomen bekrachtigen en het teeltmateriaal certificeren

Op 21 april 2026 heeft de Raad de nieuwe regels aangenomen, gevolgd door het Europees Parlement op 19 mei 2026.

De datum van toepassing van de nieuwe verordening is verschoven naar 5 jaar na de inwerkingtreding ervan. Op die manier geeft de EU voldoende tijd voor de aanpassing van een meer dan 25 jaar gevestigde nationale praktijk en voor de invoering van het nieuwe controlesysteem.

Natuurherstel

Sinds 2024 is in de EU de allereerste natuurherstelwet van kracht, die moet zorgen voor betere biodiversiteit in bossen.

De EU-landen moeten de bossen in een betere toestand brengen op basis van specifieke indicatoren die de gezondheid van bosecosystemen meten. Belangrijk om te meten zijn bijvoorbeeld:

de hoeveelheid dood hout, dat een habitat vormt voor veel bosorganismen en bijdraagt tot de bodemvorming
het aantal vogelsoorten

Daarnaast moeten de lidstaten bijdragen aan de aanplant (op EU-niveau) van ten minste 3 miljard bomen in 2030.

De nieuwe wet maakt deel uit van de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030.

Ontbossingsvrije producten

De EU heeft regels ingevoerd om de toegang tot de EU-markt en de uitvoer uit de EU van goederen die bijdragen tot wereldwijde ontbossing en bosdegradatie te reguleren.

De regels zorgen ervoor dat deze producten en hun toeleveringsketens "ontbossingsvrij" zijn.

Ontbossingsvrije producten

Emissiereductie door landgebruik en bosbouw

Met de verordening inzake landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw wil de EU dat tussen nu en 2030 de sector meer CO₂ uit de lucht haalt dan ze uitstoot.

Bossen spelen een cruciale rol bij deze doelstelling, aangezien zij ongeveer 10% van de jaarlijkse broeikasgasemissies in de EU opvangen en veruit de grootste koolstofput in de EU zijn.

De wet moedigt daarom duurzame bosbeheerpraktijken aan, zoals: nieuwe bossen planten (herbebossing), beboste gebieden uitbreiden (bebossing) en het beheer van bestaande bossen verbeteren om de koolstofopslag te verbeteren.

De verordening maakt deel uit van het "Fit for 55"-pakket, een reeks wetten die de EU moeten helpen haar in de Europese klimaatwetgeving vastgelegde doelstelling te halen om de broeikasgasemissies tegen 2030 met ten minste 55% te verminderen, en de EU op weg te helpen naar klimaatneutraliteit tegen 2050.

Fit for 55: klimaatdoelen bij landgebruik en in de bosbouw

Bosfinanciering

In het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) ondersteunt de EU bossen via het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling. Ongeveer 90% van de EU-financiering voor bossen komt uit dat fonds. Het geld gaat naar investeringen in en het beheer van bossen, met inbegrip van acties zoals herbebossing, het vergroten van de weerbaarheid van bossen tegen klimaatverandering en het voorkomen van schade.

Voor de huidige periode 2023-2027 kunnen de EU-landen via hun strategische GLB-plannen financiering toewijzen aan bosgerelateerde maatregelen.

Bosstrategie

De EU-bosstrategie voor 2030 moet de omvang en de kwaliteit van Europa's bossen vergroten en ze tegelijkertijd veerkrachtiger maken tegen uitdagingen als de klimaatverandering. Ook is de strategie bedoeld om gemeenschappen te ondersteunen die afhankelijk zijn van de bosbouw.

De Europese Commissie heeft deze strategie in juli 2021 voorgesteld. In november 2021 keurden de EU-ministers van Landbouw en Visserij de strategie goed in Raadsconclusies en legden daarbij de nadruk op:

de vitale rol van bossen voor de gezondheid van mens en dier en voor het milieu
de rol van bossen bij de transitie naar een groene, klimaatneutrale en concurrerende circulaire bio-economie
het belang van een evenwicht tussen ecologische, sociale en economische aspecten in duurzaam bosbeheer

Zie ook

Bossen: feiten en cijfers

Twee handen houden de uitstoot uit twee fabrieksschoorstenen tegen.

Klimaatverandering: wat onderneemt de EU?

Waarom gezonde bodems zo belangrijk zijn