Besluitvorming in de Raad
Een belangrijke speler in de EU-besluitvorming
De Raad van de EU is een van de 3 belangrijkste EU-instellingen die betrokken zijn bij het wetgevingsproces van de EU.
Raad van de Europese Unie, die de regeringen van de EU-landen vertegenwoordigt
Rol: medewetgever
Europees Parlement, dat de EU-burgers vertegenwoordigt
Rol: medewetgever
Europese Commissie, die de algemene belangen van de EU vertegenwoordigt
Rol: initiatiefnemer van wetgeving en uitvoerend orgaan
De Europese Raad, waarin de staatshoofden en regeringsleiders van de EU bijeenkomen, houdt zich niet met wetgeving bezig. Hij bepaalt echter wel de algemene politieke koers en prioriteiten van de EU. Deze strategische sturing helpt gestalte te geven aan het werkprogramma van de Europese Commissie en de beleidsgebieden waarvoor zij nieuwe EU-wetgeving voorstelt.
Hoe worden EU-wetten aangenomen?
Over het grote merendeel van de EU-wetgeving, waar de meeste beleidsterreinen onder vallen, wordt door de Raad en het Europees Parlement gezamenlijk onderhandeld en besloten, op basis van voorstellen van de Europese Commissie. Dit wordt de "gewone wetgevingsprocedure" genoemd.
Naast deze gedeelde wetgevende rol is de Raad in sommige gevallen en voor sommige onderwerpen de belangrijkste besluitvormer.
De Raad is dus een belangrijke speler bij het vormgeven van het beleid en de wetgeving op EU-niveau.
Overzicht van de procedures
Wanneer besluit de Raad samen met het Europees Parlement?
- gewone wetgevingsprocedure
- Jaarlijkse EU-begroting
Wanneer is de Raad de belangrijkste besluitvormer?
- goedkeuringsprocedure, onder meer voor de meerjarenbegroting van de EU, ook bekend als het meerjarig financieel kader (MFK)
- raadplegingsprocedure
Voorbeelden van andere procedures:
- gedelegeerde handelingen
- uitvoeringshandelingen
- beleidscoördinatie
- politieke standpunten
- internationale overeenkomsten
Wanneer besluit de Raad samen met het Europees Parlement?
Gewone wetgevingsprocedure
In de gewone wetgevingsprocedure onderhandelen de Raad en het Europees Parlement over EU-wetgeving en nemen deze gezamenlijk aan. Zij zijn dus medewetgevers.
De meeste EU-wetten worden via deze procedure aangenomen.
De Europese Commissie dient een wetgevingsvoorstel in bij de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement. De Raad en het Parlement keuren de wetgeving gezamenlijk goed.
De procedure in een notendop
-
1
Voorstel
De Europese Commissie stelt nieuwe EU-wetgeving voor aan de Raad en het Europees Parlement.
-
2
Bespreking ("lezing")
De Raad en het Parlement bespreken elk het voorstel en kunnen het wijzigen. Die bespreking wordt een "lezing" genoemd.De procedure kan tot 3 lezingen omvatten.
-
3
Aanneming
Het wetsvoorstel wordt aangenomen als de Raad en het Parlement er in een van de lezingen overeenstemming over bereiken. Indien in de laatste fase geen overeenstemming wordt bereikt, wordt de wet niet aangenomen.
Daarbij kunnen de betrokken instellingen via informele bijeenkomsten ("trialogen") en voorlopige akkoorden hun standpunten dichter bij elkaar brengen en sneller tot overeenstemming komen.
Aanneming van de jaarlijkse EU-begroting
De aanneming van de jaarlijkse begroting van de EU volgt een specifieke procedure. De Europese Commissie stelt een ontwerpbegroting voor. De Raad en het Europees Parlement bespreken die dan en nemen op voet van gelijkheid een besluit. Ze moeten het eens worden over de tekst.
Lukt dat niet, dan moet de Commissie een nieuwe ontwerpbegroting indienen.
Wanneer is de Raad de belangrijkste besluitvormer?
Bijzondere wetgevingsprocedures
In sommige specifieke gevallen is de Raad de belangrijkste besluitvormer, doorgaans op basis van een voorstel van de Commissie. Het Parlement treedt dan niet op als medewetgever, maar moet worden geraadpleegd of zijn goedkeuring geven.
Voorbeelden zijn vrijstellingen voor de eengemaakte markt, het mededingingsrecht en maatregelen tegen discriminatie.
De Europese Commissie dient een wetgevingsvoorstel in. Alleen de Raad van de Europese Unie neemt de wetgeving aan. Het Europees Parlement moet worden geraadpleegd of zijn goedkeuring geven.
Er zijn twee soorten bijzondere wetgevingsprocedures: de goedkeuringsprocedure en de raadplegingsprocedure.
Goedkeuringsprocedure
De Raad kan een wet aannemen na goedkeuring door het Europees Parlement. Het Parlement kan de tekst niet wijzigen, enkel goedkeuren of verwerpen.
Raadplegingsprocedure
De Raad kan een wet aannemen na raadpleging van het Europees Parlement. De Raad moet het advies van het Parlement in overweging nemen, maar is niet verplicht het te volgen.
Aanneming van de meerjarenbegroting van de EU
De meerjarenbegroting van de EU, bekend als het meerjarig financieel kader (MFK), wordt aangenomen volgens bijzondere wetgevingsprocedures:
- de MFK-verordening, waarin is vastgelegd hoeveel de EU op de verschillende beleidsterreinen mag uitgeven, wordt door de Raad aangenomen na goedkeuring door het Europees Parlement
- het eigenmiddelenbesluit, waarin is bepaald hoe de EU-begroting wordt gefinancierd, wordt door de Raad aangenomen na raadpleging van het Europees Parlement
De Europese Raad is hier ook bij betrokken. Overeenkomstig zijn rol uit hoofde van de EU-Verdragen geeft hij politieke sturing voor de hoofdprioriteiten van de meerjarenbegroting, voordat de Raad van de EU deze afrondt.
De rol van de Raad bij uitvoerings- en gedelegeerde handelingen
EU-wetgeving moet soms worden aangevuld om in te spelen op ontwikkelingen. In andere gevallen zijn nadere regels nodig om te waarborgen dat de wet naar behoren wordt uitgevoerd. Daartoe kunnen de Raad en het Parlement de Commissie machtigen om gedelegeerde handelingen of uitvoeringshandelingen aan te nemen.
In specifieke gevallen is het de Raad, en niet de Commissie, die de uitvoeringshandelingen aanneemt.
Conclusies en resoluties van de Raad
De Raad neemt niet alleen wetgeving aan. Hij neemt ook documenten aan, zoals conclusies en resoluties, die niet juridisch bindend zijn. Deze worden gebruikt om een politiek standpunt in te nemen of richtsnoeren te verstrekken over kwesties die tot de beleidsterreinen van de EU behoren.
Zie ook
Wat doet de Raad?
Hoe worden de werkzaamheden van de Raad georganiseerd?
Hoe stemt de Raad?
Laatst bijgewerkt: 19 mei 2026