Mobiele burgers en hun kiesrechten

Wat zijn mobiele burgers?

Een mobiele EU-burger is iemand die in een andere lidstaat woont dan die waar hij of zij vandaan komt. Mobiele EU-burgers zijn volwaardige leden van het democratische weefsel van de EU. Om de inclusie en participatie in Europa te versterken, is het cruciaal dat zij hun kiesrecht ten volle kunnen uitoefenen.

Op 1 januari 2024 telde de EU 14 miljoen mobiele EU-burgers, goed voor meer dan 4% van de kiesgerechtigden in de EU (cijfers uit 2024).

Top 5 nationaliteiten van mobiele EU-burgers

Volgens de gegevens van Eurostat waren Roemenen, Italianen en Polen op 1 januari 2025 de 3 grootste groepen die in een ander EU-land woonden.

Waarom is de hervorming van het kiesrecht zo belangrijk?

EU-burgers verhuizen vaak voor werk, studie of om familiale redenen, maar die mobiliteit ging soms ten koste van de mogelijkheid om deel te nemen aan het democratische proces. De EU erkent deze kloof en versterkt de politieke rechten van mobiele burgers door ervoor te zorgen dat zij na een verhuizing naar een ander land hun stem in het democratische leven van de EU niet verliezen.

De opwaardering van het kiesrecht voor mobiele burgers is niet louter een technische aanpassing, maar getuigt van een bredere inzet voor het versterken van de Europese democratie. Door burgers die naar een ander EU-land verhuizen toe te staan in hun lidstaat van verblijf op voet van gelijkheid aan verkiezingen deel te nemen, wordt het gevoel van gedeelde Europese identiteit en verbondenheid aangewakkerd en wordt ervoor gezorgd dat mobiliteit binnen de EU niet ten koste gaat van democratische participatie.

Geen enkele burger mag zijn democratische stem verliezen doordat hij of zij naar een andere lidstaat verhuist. Door praktische belemmeringen en rechtsonzekerheid aan te pakken, willen we de deelname aan verkiezingen voor alle Europeanen, ongeacht hun woonplaats, gemakkelijker, transparanter en coherenter maken.

EU-regels voor Europese en lokale verkiezingen

EU-burgers genieten in de hele Europese Unie belangrijke actieve en passieve kiesrechten. De meeste van deze rechten betreffen verkiezingen in hun lidstaat van herkomst (die dus onder de verantwoordelijkheid van die lidstaten vallen), maar de EU-verdragen voorzien ook in specifieke rechten voor mobiele EU-burgers.

Conform artikel 22 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en de artikelen 39 en 40 van het EU-Handvest van de grondrechten hebben zij dezelfde rechten als onderdanen van de gastlidstaat:

• actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen in het land waar zij wonen
• actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in het land waar zij wonen

Deze erkenning zorgt er mee voor dat mobiele burgers niet alleen stemrecht hebben, maar ook ten volle kunnen deelnemen aan het politieke leven in hun gastgemeenschappen.

In november 2021 kwam de Commissie voor het eerst met een voorstel tot actualisering van de richtlijnen inzake het kiesrecht van mobiele burgers bij Europese en lokale verkiezingen. Dat voorstel werd vervolgens in de Raad besproken.

Op 24 juni 2025 nam de Raad de herziene richtlijn betreffende mobiele kiezers en kandidaten bij verkiezingen voor het Europees Parlement aan. Op 26 mei 2026 nam de Raad de richtlijn betreffende mobiele kiezers en kandidaten bij verkiezingen voor het Europees Parlement aan.

• Mobiele EU-burgers: Raad versterkt regels inzake het actief en passief kiesrecht bij Europese verkiezingen (persmededeling, 24 juni 2025)
• Raad neemt nieuwe regels aan ter versterking van actief en passief kiesrecht van EU-burgers bij lokale verkiezingen (persmededeling, 26 mei 2026)

De regels kort samengevat

De regels omvatten verschillende maatregelen.

Proactieve informatie

Lidstaten worden verplicht om burgers proactief te informeren over hun kiesrecht en de voorwaarden voor registratie, zowel voor als nadat zij zich als kiezer of kandidaat hebben geregistreerd.

Vereenvoudigde registratievoorwaarden

Er komen voorwaarden om de registratieprocedures in alle EU-lidstaten toegankelijker en begrijpelijker te maken.

Voor Europese verkiezingen worden gestandaardiseerde modellen gebruikt.

Waarborgen tegen uitschrijving

Er komen waarborgen om te vermijden dat burgers in hun land van herkomst automatisch van de kiezerslijsten worden geschrapt wanneer zij zich in het buitenland inschrijven, een probleem waardoor burgers in het verleden soms onterecht hun stemrecht werd ontnomen.

Voorkomen van dubbel stemmen en dubbele kandidaturen

Bij Europese verkiezingen wordt bovendien de verkiezingsintegriteit beter gewaarborgd dankzij maatregelen om dubbel stemmen of dubbele kandidaturen te voorkomen.

Zie ook: