Πώς βοηθά η ΕΕ τους πρόσφυγες από την Ουκρανία
Μετά την ολομέτωπη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ΕΕ έχει προβεί σε μια σειρά ενεργειών για να βοηθήσει τους πρόσφυγες που προσπαθούν να γλυτώσουν από τον πόλεμο, μεταξύ άλλων μέσω του μηχανισμού προσωρινής προστασίας της ΕΕ.
Στήριξη της ΕΕ στους ουκρανούς πρόσφυγες
Μετά την ολομέτωπη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τις εμπόλεμες περιοχές, αναζητώντας καταφύγιο στις χώρες της ΕΕ και στη Δημοκρατία της Μολδαβίας.
Η ΕΕ στέκεται αλληλέγγυα στο πλευρό της Ουκρανίας και του ουκρανικού λαού. Ως απάντηση στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας, η ΕΕ έχει επιδείξει ενότητα και πυγμή παρέχοντας συντονισμένη πολιτική, χρηματοδοτική, οικονομική, ανθρωπιστική, στρατιωτική και διπλωματική στήριξη στην Ουκρανία.
Η ΕΕ έχει προβεί σε συγκεκριμένες ενέργειες για να βοηθήσει τους πρόσφυγες από την Ουκρανία, στις οποίες περιλαμβάνονται:
- ο μηχανισμός προσωρινής προστασίας για Ουκρανούς και Ουκρανές στην ΕΕ
- ανθρωπιστική βοήθεια για εκτοπισθέντα άτομα στο εσωτερικό της Ουκρανίας
- στήριξη πολιτικής προστασίας προς την Ουκρανία, τις χώρες που φιλοξενούν πρόσφυγες και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες
- οικονομική και τεχνική στήριξη στα κράτη μέλη που φιλοξενούν πρόσφυγες
- στήριξη στη διαχείριση των συνόρων για τις χώρες της ΕΕ που φιλοξενούν πρόσφυγες και για τη Μολδαβία
Μηχανισμός προσωρινής προστασίας
Η οδηγία της ΕΕ για την προσωρινή προστασία εκδόθηκε το 2001, εν συνεχεία των τεράστιων αριθμών εκτοπισμένων ατόμων που καταγράφηκαν στην Ευρώπη λόγω των ενόπλων συγκρούσεων στα Δυτικά Βαλκάνια, προερχόμενων ιδίως από τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και το Κόσοβο.
Η προσωρινή προστασία αποτελεί μηχανισμό της ΕΕ που ενεργοποιείται σε εξαιρετικές περιστάσεις μαζικών εισροών:
- για την παροχή συλλογικής προστασίας σε εκτοπισθέντες
- για τη μείωση της πίεσης στα εθνικά συστήματα χορήγησης ασύλου των χωρών της ΕΕ
Η ΕΕ ενεργοποίησε τον μηχανισμό προσωρινής προστασίας για τους πρόσφυγες από την Ουκρανία τον Μάρτιο του 2022. Ο μηχανισμός παρατάθηκε τελευταία φορά έως τις 4 Μαρτίου 2027. Με βάση τα στοιχεία έως τις 30 Απριλίου 2026, ο αριθμός των ανθρώπων που έχουν εγκαταλείψει την Ουκρανία και απολαύουν προσωρινής προστασίας στην ΕΕ ανέρχεται σε 4,37 εκατομμύρια.
Δικαιούχοι προσωρινής προστασίας
Το σύστημα προσωρινής προστασίας ισχύει για τα εξής πρόσωπα, εφόσον κατοικούσαν στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022 ή νωρίτερα:
- ουκρανούς υπηκόους και μέλη των οικογενειών τους
- μη ουκρανούς υπηκόους και ανιθαγενείς που υπάγονται σε καθεστώς διεθνούς προστασίας στην Ουκρανία (π.χ. πρόσφυγες και δικαιούχους επικουρικής προστασίας) και μέλη των οικογενειών τους
- μη ουκρανούς υπηκόους με μόνιμη άδεια διαμονής που δεν μπορούν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους υπό ασφαλείς και σταθερές συνθήκες (μπορεί επίσης να ισχύει επαρκής εθνική προστασία)
Μπορεί επίσης να ισχύει και για άλλα πρόσωπα, όπως:
- ουκρανούς υπηκόους που διέφυγαν από την Ουκρανία λίγο πριν από τις 24 Φεβρουαρίου
- ουκρανούς υπηκόους που βρίσκονταν σε έδαφος της ΕΕ ακριβώς πριν από τις 24 Φεβρουαρίου (π.χ. για διακοπές ή επαγγελματικούς λόγους)
- μη ουκρανούς υπηκόους με μη μόνιμη άδεια διαμονής που δεν μπορούν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους υπό ασφαλείς και σταθερές συνθήκες
Σε όλους όσοι εγκαταλείπουν την Ουκρανία, ανεξαρτήτως της κατηγορίας στην οποία εμπίπτουν, επιτρέπεται πρόσβαση στην ΕΕ πριν από την επιστροφή στη χώρα καταγωγής τους.
Οι δικαιούχοι προσωρινής προστασίας έχουν τα ακόλουθα δικαιώματα:
διαμονή και στέγαση
πρόσβαση στην αγορά εργασίας
ιατρική αρωγή
κοινωνική πρόνοια
επιτροπεία ανηλίκων
εκπαίδευση των παιδιών
Οι υπήκοοι Ουκρανίας απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης για τα ταξίδια. Άπαξ και γίνουν δεκτοί σε έδαφος της ΕΕ μπορούν:
- να μετακινούνται ελεύθερα για περίοδο 90 ημερών
- να επιλέξουν τη χώρα της ΕΕ στην οποία θέλουν να απολαμβάνουν δικαιώματα προσωρινής προστασίας
Το δικαίωμα προσωρινής προστασίας δεν αποκλείει τη δυνατότητα υποβολής αίτησης για υπαγωγή σε καθεστώς πρόσφυγα ή άλλες μορφές προστασίας που διαθέτουν οι χώρες της ΕΕ.
Η προσωρινή προστασία είναι αυτόματη, αλλά οι δικαιούχοι θα πρέπει να υποβάλουν αίτηση για άδεια διαμονής στη χώρα της ΕΕ στην οποία αποφασίζουν να μείνουν.
Έξοδος από το καθεστώς προσωρινής προστασίας
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2025 το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση σχετικά με τη σταδιακή έξοδο από το καθεστώς προσωρινής προστασίας των εκτοπισθέντων ατόμων από την Ουκρανία. Η σύσταση καθορίζει κοινό πλαίσιο για τη διασφάλιση της βιώσιμης επιστροφής και επανένταξης των εκτοπισθέντων Ουκρανών στη χώρα τους, όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες, καθώς και για τη σταδιακή μετάβαση σε άλλα καθεστώτα διαμονής για όσους είναι επιλέξιμοι.
Με τη σύσταση αυτή, η ΕΕ προετοιμάζεται για μια συντονισμένη προσέγγιση όταν οι συνθήκες στην Ουκρανία επιτρέψουν τη σταδιακή κατάργηση του καθεστώτος προσωρινής προστασίας.
Εκπαίδευση παιδιών από την Ουκρανία
Σύμφωνα με την οδηγία της ΕΕ για την προσωρινή προστασία, τα εκτοπισμένα παιδιά από την Ουκρανία έχουν το νόμιμο δικαίωμα να εγγράφονται σε τοπικά συστήματα δημόσιας εκπαίδευσης.
Από το 2022 παρατηρείται σταθερή αύξηση του αριθμού των παιδιών από την Ουκρανία που είναι εγγεγραμμένα στα εκπαιδευτικά συστήματα των ευρωπαϊκών χωρών υποδοχής τους. Σύμφωνα με κοινωνικοοικονομική έρευνα που διενήργησε η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες το 2024 σε 10 χώρες (Βουλγαρία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Μολδαβία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβακία και Τσεχία), κατά μέσο όρο το 79% των εκτοπισμένων παιδιών ήταν εγγεγραμμένα στην υποχρεωτική εκπαίδευση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει τα κράτη μέλη στην αντιμετώπιση των σχετικών προκλήσεων με τους ακόλουθους τρόπους:
- χρηματοδοτώντας εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες μέσω του Erasmus+
- παρέχοντας καθοδήγηση σε επίπεδο πολιτικής και πόρους για το εκπαιδευτικό προσωπικό
- προωθώντας την αμοιβαία αναγνώριση των τίτλων σπουδών με την Ουκρανία
- κινητοποιώντας κονδύλια της ΕΕ για τη στήριξη προσπαθειών ένταξης
Δωρεάν περιαγωγή
Την 1η Ιανουαρίου 2026 η Ουκρανία εντάχθηκε στον χώρο «περιαγωγής με χρέωση εσωτερικού» της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι οι πολίτες της Ουκρανίας στην ΕΕ, καθώς και οι πολίτες της ΕΕ στην Ουκρανία, μπορούν πλέον να πραγματοποιούν κλήσεις, να στέλνουν γραπτά μηνύματα και να χρησιμοποιούν δεδομένα κινητής τηλεφωνίας χωρίς πρόσθετες χρεώσεις.
Πριν από την έναρξη ισχύος της συγκεκριμένης απόφασης, εφαρμοζόταν από τον Απρίλιο του 2022 εθελοντική συμφωνία μεταξύ των φορέων τηλεπικοινωνιών της ΕΕ και της Ουκρανίας, χάρη στην οποία Ευρωπαίοι και Ουκρανοί μπορούσαν να απολαμβάνουν οικονομικά προσιτές κλήσεις, γραπτά μηνύματα και δεδομένα χαμηλού κόστους.
Στήριξη στις χώρες της ΕΕ που φιλοξενούν πρόσφυγες
H θερμή υποδοχή που επιφύλαξε η ΕΕ σε όσους εγκαταλείπουν τις εστίες τους υπήρξε κεντρικό στοιχείο της κοινής αντίδρασης των κρατών μελών στον πόλεμο. Η δράση σε επίπεδο ΕΕ αντικατοπτρίζει την αλληλεγγύη που επιδεικνύουν οι λαοί ολόκληρης της ΕΕ, καθώς και τις τεράστιες προσπάθειες που καταβάλλουν εθνικές και τοπικές αρχές, ΜΚΟ, κοινοτικές οργανώσεις και επιχειρήσεις.
Η ΕΕ παρέχει συνεχή στήριξη στα κράτη μέλη και λαμβάνει περαιτέρω μέτρα προς αυτήν την κατεύθυνση.
Οικονομική στήριξη
Η ΕΕ έχει εγκρίνει κανονισμούς για την αποδέσμευση κεφαλαίων προς αρωγή όσων διαφεύγουν από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Τα κονδύλια αυτά θα εξασφαλίσουν ότι τα κράτη μέλη που φιλοξενούν πρόσφυγες διαθέτουν επαρκείς πόρους για να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες ανάγκες στέγασης, εκπαίδευσης και υγειονομικής περίθαλψης.
Για να στηρίξει τις χώρες και τις περιφέρειες της ΕΕ στη διαχείριση των επιπτώσεων του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία και στη φιλοξενία ουκρανών προσφύγων, η ΕΕ έχει λάβει μέτρα για να επιτρέψει μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση κονδυλίων πολιτικής συνοχής της ΕΕ, για παράδειγμα επεκτείνοντας τις δυνατότητες μεταφοράς πόρων μεταξύ προγραμμάτων και εξασφαλίζοντας 100 % χρηματοδότηση από την ΕΕ, καθώς και προβλέποντας πρόσθετη προχρηματοδότηση έργων για την παροχή άμεσης βοήθειας στα κράτη μέλη.
Όταν ξεκίνησε η επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η ΕΕ προέβλεψε συνολικά κονδύλια ύψους περίπου 17 δισ. ευρώ για συνοχή και ανάκαμψη από την πανδημία, τα οποία τα κράτη μέλη μπορούν να αναδιανείμουν προκειμένου να στηρίξουν πρόσφυγες από την Ουκρανία που αντιμετωπίζουν επείγουσες ανάγκες, όπως στέγασης, εκπαίδευσης, υγειονομικής περίθαλψης και παιδικής φροντίδας. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονταν μη δαπανηθέντα κονδύλια πολιτικής συνοχής ύψους περίπου 7 δισ. ευρώ από την περίοδο 2014-2020 και περίπου 10 δισ. ευρώ από κονδύλια που προορίζονται για την ανάκαμψη μετά την πανδημία στο πλαίσιο της Συνδρομής στην Ανάκαμψη για τη Συνοχή και τις Περιοχές της Ευρώπης (REACT-EU).
Τα μέτρα ευελιξίας θα διευκολύνουν τη χρηματοδότηση ενός ευρέος φάσματος δράσεων για τη στήριξη των ατόμων που προσπαθούν να ξεφύγουν από τον πόλεμο και θα εξασφαλίσουν επαρκή άμεση στήριξη σε όσους εργάζονται με πρόσφυγες σε τοπικές κοινότητες.
Τον Απρίλιο του 2022 το Συμβούλιο εξέδωσε επίσης κανονισμό με σκοπό:
- να αποδεσμευθούν έως και 420 εκατ. ευρώ σε εναπομένοντα κονδύλια από το Ταμείο Εσωτερικών Υποθέσεων της περιόδου 2014-2020
- να δοθεί στα κράτη μέλη και σε άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς δωρητές η δυνατότητα να καταβάλλουν επιπρόσθετες συνεισφορές στο πλαίσιο του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης για την περίοδο 2021-2027
- Πράσινο φως από το Συμβούλιο για περαιτέρω ευελιξία στη χρήση των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής ως απάντηση στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία (δελτίο Τύπου, 13 Οκτωβρίου 2022)
- Ουκρανία: Οι χώρες της ΕΕ θα λάβουν πρόσθετη προχρηματοδότηση ύψους 3,5 δισ. ευρώ για την υποδοχή προσφύγων (δελτίο Τύπου, 12 Απριλίου 2022)
- Ουκρανία: 17 δισ. ευρώ από ταμεία της ΕΕ για βοήθεια στους πρόσφυγες (δελτίο Τύπου, 4 Απριλίου 2022)
Τεχνική υποστήριξη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκδώσει επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές για τη στήριξη των κρατών μελών στην εφαρμογή της οδηγίας για την προσωρινή προστασία.
Προσφέρει επίσης τεχνογνωσία —στο πλαίσιο του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης— προκειμένου να συνδράμει τα κράτη μέλη:
- στην απορρόφηση κονδυλίων της ΕΕ για σκοπούς υποδοχής και ένταξης
- στην εφαρμογή του μηχανισμού προσωρινής προστασίας
- Επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές για τη στήριξη των κρατών μελών στην εφαρμογή της οδηγίας για την προσωρινή προστασία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
- Ουκρανία: Η Επιτροπή δημοσιεύει ειδική πρόσκληση για τη στήριξη των κρατών μελών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
Στήριξη για τη διαχείριση των συνόρων
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές για να βοηθήσει τους συνοριοφύλακες των κρατών μελών να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τις αφίξεις στα σύνορα με την Ουκρανία και να μειώσουν το χρόνο αναμονής, διατηρώντας παράλληλα υψηλό επίπεδο ασφάλειας.
Στις 17 Μαρτίου 2022 η ΕΕ υπέγραψε με τη Μολδαβία συμφωνία περί καθεστώτος όσον αφορά τις επιχειρησιακές δραστηριότητες του Frontex. Η συμφωνία επιτρέπει στον Frontex να συνδράμει τη Μολδαβία στη διαχείριση των συνόρων, μέσω της ανάπτυξης ομάδων που είναι ικανές να υποστηρίξουν τις αρχές της Μολδαβίας σε καθήκοντα όπως η καταγραφή και οι συνοριακοί έλεγχοι.
Άλλα μέτρα της ΕΕ για τη στήριξη της Ουκρανίας
Κάντε κλικ στους παρακάτω συνδέσμους για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη βοήθεια της ΕΕ προς την Ουκρανία.
Δείτε επίσης:
Πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας
Αλληλεγγύη της ΕΕ προς την Ουκρανία
Σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο
Τελευταία ενημέρωση: 15 Ιουλίου 2026