Πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας: Καταπολέμηση της ατιμωρησίας

Απόδοση ευθυνών στη Ρωσία

Από την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, πολυάριθμες αξιόπιστες εκθέσεις έχουν τεκμηριώσει τη διάπραξη βασικών διεθνών εγκλημάτων και αποτρόπαιων εγκλημάτων στην Ουκρανία — εγκλημάτων που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Τα βασικά διεθνή εγκλήματα και τα αποτρόπαια εγκλήματα αποτελούν τις σοβαρότερες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Περιλαμβάνουν τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τα εγκλήματα πολέμου, τη γενοκτονία και τα εγκλήματα επίθεσης.

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της παραμένουν σταθερά στη δέσμευσή τους να εξασφαλίσουν ότι όλα αυτά τα σοβαρά αποτρόπαια εγκλήματα που έχει διαπράξει η Ρωσία εντός και κατά της Ουκρανίας δεν θα μείνουν ατιμώρητα.

Εγκλήματα πολέμου που έχουν διαπραχθεί στην Ουκρανία

Για να στηρίξει τη δίωξη των εγκλημάτων πολέμου και των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας της Ρωσίας, η ΕΕ έχει λάβει ορισμένα μέτρα, στα οποία συγκαταλέγονται η παραπομπή της Ρωσίας στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο τον Μάρτιο του 2022 και η σύσταση:

• κοινής ομάδας έρευνας στο πλαίσιο της Eurojust (Μάρτιος 2022)
• συλλογής δεδομένων για εγκλήματα πολέμου στο πλαίσιο της Ευρωπόλ (Μάρτιος 2022)
• συμβουλευτικής αποστολής της ΕΕ στην Ουκρανία (Απρίλιος 2022)
• βάσης δεδομένων με αποδεικτικά στοιχεία για εγκλήματα στο πλαίσιο της Eurojust (Φεβρουάριος 2023)
• ειδικής ομάδας στο πλαίσιο της Ευρωπόλ για τον εντοπισμό υπόπτων (Σεπτέμβριος 2023)

Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο

Τον Μάρτιο του 2022, όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, από κοινού με άλλες χώρες εταίρους, αποφάσισαν να παραπέμψουν συλλογικά την κατάσταση που επικρατεί στην Ουκρανία στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ). Εκτός από την έρευνα του Εισαγγελέα του ΔΠΔ, έρευνες έχουν επίσης κινήσει ο Γενικός Εισαγγελέας της Ουκρανίας, καθώς και οι αρχές διαφόρων κρατών μελών.

Η ΕΕ έχει χορηγήσει 7,25 εκατ. ευρώ προς στήριξη των ικανοτήτων του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.

• Εγκλήματα που εικάζεται ότι έχουν διαπραχθεί στο πλαίσιο της κατάστασης στην Ουκρανία (Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο)

Eurojust

Τον Μάρτιο του 2022, ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Ποινικής Δικαιοσύνης (Eurojust) στήριξε τη σύσταση κοινής ομάδας έρευνας για τα εγκλήματα που εικάζεται ότι έχουν διαπραχθεί στην Ουκρανία. Η ομάδα έρευνας επιδιώκει να ενισχύσει τη δικαστική συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών που συμμετέχουν στην έρευνα και τη δίωξη βασικών διεθνών εγκλημάτων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Επί του παρόντος απαρτίζεται από τις δικαστικές αρχές της Ουκρανίας, της Εσθονίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Πολωνίας, της Ρουμανίας και της Σλοβακίας. Η Eurojust, η Ευρωπόλ και το ΔΠΔ συμμετέχουν επίσης στις εργασίες της ομάδας έρευνας.

• Κοινή ομάδα έρευνας για τα εγκλήματα που εικάζεται ότι έχουν διαπραχθεί στην Ουκρανία (Eurojust)

Προκειμένου να στηρίξει την έρευνα και τη δίωξη βασικών διεθνών εγκλημάτων που έχουν διαπραχθεί στην Ουκρανία, τον Μάιο του 2022 το Συμβούλιο ενέκρινε νέους κανόνες βάσει των οποίων η Eurojust αποτελεί πλέον κεντρικό κόμβο για τη συλλογή, την ανάλυση και την ανταλλαγή αποδεικτικών στοιχείων. Σε αυτό το νέο πλαίσιο, η Eurojust μπορεί:

• να αποθηκεύει και να διατηρεί αποδεικτικά στοιχεία που σχετίζονται με εγκλήματα πολέμου, όπως δορυφορικές εικόνες, φωτογραφίες, βίντεο, ηχογραφήσεις, προφίλ DNA και δακτυλικά αποτυπώματα
• να επεξεργάζεται και να αναλύει τα αποδεικτικά αυτά στοιχεία και να τα κοινοποιεί στις αρμόδιες εθνικές και διεθνείς αρχές

Για τον σκοπό αυτόν, η Eurojust δημιούργησε τη βάση δεδομένων με αποδεικτικά στοιχεία για βασικά διεθνή εγκλήματα τον Φεβρουάριο του 2023. Αυτό το ειδικά προσαρμοσμένο εργαλείο επιτρέπει στην Eurojust να στηρίζει τις εθνικές δικαστικές αρχές σε ό,τι αφορά τον εντοπισμό παράλληλων ερευνών και τον συντονισμό αποδεικτικών στοιχείων για βασικά διεθνή εγκλήματα που μπορεί να έχουν καίρια σημασία για τις έρευνές τους.

• Eurojust: Εγκρίθηκε η εντολή του Συμβουλίου σχετικά με νέους κανόνες που επιτρέπουν στον οργανισμό να διατηρεί αποδεικτικά στοιχεία για εγκλήματα πολέμου (δελτίο Τύπου, 25 Μαΐου 2022)
• Η Eurojust και ο πόλεμος στην Ουκρανία (Eurojust)

Ευρωπόλ

Ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ) άρχισε να συλλέγει σχετικά δεδομένα για εγκλήματα πολέμου από διάφορες πηγές (αρχές επιβολής του νόμου, ΜΚΟ και ανοικτές πηγές) τον Μάρτιο του 2022 με σκοπό τη στήριξη των ερευνών και των διώξεων για αποτρόπαια εγκλήματα που έχουν διαπραχθεί στην Ουκρανία.

Ο οργανισμός στήριξε επίσης τη σύσταση ειδικής ομάδας τον Σεπτέμβριο του 2023, η οποία θα συμβάλει στον εντοπισμό υπόπτων και στην εξακρίβωση της συμμετοχής τους σε βασικά διεθνή εγκλήματα και αποτρόπαια εγκλήματα που έχουν διαπραχθεί στην Ουκρανία μέσω της συλλογής και ανάλυσης πληροφοριών ανοικτής πηγής.

• Γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου (Ευρωπόλ)

Συμβουλευτική αποστολή της ΕΕ στην Ουκρανία

Τον Απρίλιο του 2022, το Συμβούλιο τροποποίησε την εντολή της συμβουλευτικής αποστολής της ΕΕ στην Ουκρανία (EUAM Ukraine), ώστε να της επιτρέψει να στηρίζει τις προσπάθειες λογοδοσίας. Η EUAM Ukraine παρέχει πλέον στρατηγικές συμβουλές και κατάρτιση στις ουκρανικές αρχές σχετικά με την έρευνα και τη δίωξη διεθνών εγκλημάτων.

Η EUAM Ukraine κάνει επίσης δωρεές χρημάτων και εξοπλισμού στις ουκρανικές αρχές για να διευκολύνει τις προσπάθειές τους. Η αποστολή συντονίζεται με το ΔΠΔ και την Eurojust, καθώς και με τα κράτη μέλη που ενεργούν για την άμεση στήριξη της έρευνας και της δίωξης διεθνών εγκλημάτων.

• EUAM Ukraine: Το Συμβούλιο τροποποιεί εκ νέου την εντολή της αποστολής προς υποστήριξη επίσης της έρευνας και της δίωξης διεθνών εγκλημάτων (δελτίο Τύπου, 13 Απριλίου 2022)
• EUAM Ukraine (ιστότοπος)

Το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας

Για να στηρίξει τη δίωξη του εγκλήματος της επίθεσης της Ρωσίας, η ΕΕ επικρότησε τη σύσταση ειδικού δικαστηρίου για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας και εγκαινίασε το διεθνές κέντρο για τη δίωξη του εγκλήματος της επίθεσης κατά της Ουκρανίας.

Το έγκλημα της επίθεσης είναι έγκλημα που διαπράττεται από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία μιας χώρας κατά της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας άλλης χώρας.

Στα εγκλήματα της επίθεσης περιλαμβάνονται η εισβολή, η στρατιωτική κατοχή, η προσάρτηση με χρήση βίας, ο βομβαρδισμός και ο αποκλεισμός λιμένων. Δεδομένου ότι η Ρωσία δεν είναι συμβαλλόμενο κράτος στο Καταστατικό της Ρώμης του ΔΠΔ, το Δικαστήριο δεν έχει δικαιοδοσία όσον αφορά το έγκλημα της επίθεσής της κατά της Ουκρανίας.

Ειδικό δικαστήριο για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας

Στις 9 Μαΐου 2025, η ΕΕ, το Συμβούλιο της Ευρώπης, η Ουκρανία και ένας διεθνής συνασπισμός κρατών επικρότησαν τη σύσταση ειδικού δικαστηρίου για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας.

Στις 15 Μαΐου 2026, η ΕΕ προσχώρησε στη διευρυμένη μερική συμφωνία του ειδικού δικαστηρίου για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας. Το έγγραφο καθορίζει τις θεσμικές, οικονομικές και διοικητικές ρυθμίσεις για το ειδικό δικαστήριο. Σε συνέχεια αυτής της απόφασης, τα συμμετέχοντα κράτη και οργανισμοί θα είναι σε θέση να κυρώσουν τη σύμβαση, με την οποία θα συσταθεί το ειδικό δικαστήριο. Η οικονομική στήριξη της ΕΕ για τη σύσταση του ειδικού δικαστηρίου ανέρχεται στο ποσό των 10 εκατ. ευρώ.

Μόλις το δικαστήριο συγκροτηθεί στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης, θα έχει την εξουσία να διερευνά, να διώκει και να δικάζει Ρώσους πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες που είναι υπεύθυνοι για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας.

• Ειδικό δικαστήριο για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας (Συμβούλιο της Ευρώπης)
• Η Ευρωπαϊκή Ένωση λαμβάνει αποφασιστικά μέτρα για να διασφαλίσει τη λογοδοσία για τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Διεθνές κέντρο για τη δίωξη του εγκλήματος της επίθεσης κατά της Ουκρανίας

Η Eurojust φιλοξενεί το διεθνές κέντρο για τη δίωξη του εγκλήματος της επίθεσης κατά της Ουκρανίας, το οποίο συστάθηκε τον Ιούλιο του 2023.

Σκοπός του κέντρου είναι να στηρίξει και να συντονίσει τις εθνικές έρευνες για το έγκλημα της επίθεσης σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία και να διευκολύνει τη στοιχειοθέτηση υποθέσεων για ενδεχόμενες μελλοντικές δίκες, μεταξύ άλλων ενώπιον του ειδικού δικαστηρίου για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας.

• Διεθνές κέντρο για τη δίωξη του εγκλήματος της επίθεσης κατά της Ουκρανίας (Eurojust)

Αποζημίωση για τις ζημίες που έχουν προκληθεί

Η ΕΕ έχει δεσμευθεί να εξασφαλίσει ότι η Ουκρανία και ο ουκρανικός λαός θα αποζημιωθούν πλήρως για τις ζημίες που έχει προκαλέσει ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας. Για τον σκοπό αυτόν, η ΕΕ προσχώρησε στο μητρώο ζημιών για την Ουκρανία και υπέγραψε τη σύμβαση για τη σύσταση Διεθνούς Επιτροπής Αποζημιώσεων για την Ουκρανία.

Μητρώο ζημιών για την Ουκρανία

Στο μητρώο ζημιών για την Ουκρανία, το οποίο συστάθηκε τον Μάιο του 2023 στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης, καταγράφονται επιλέξιμες αξιώσεις αποζημίωσης για ζημίες, απώλειες ή βλάβες που έχουν προκληθεί από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Το μητρώο άρχισε να δέχεται αιτήσεις τον Απρίλιο του 2024.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και 44 κράτη έχουν προσχωρήσει στο μητρώο.

• Μητρώο ζημιών για την Ουκρανία (Συμβούλιο της Ευρώπης)

Διεθνής Επιτροπή Αποζημιώσεων για την Ουκρανία

Στις 16 Δεκεμβρίου 2025, η ΕΕ και 35 ακόμη χώρες υπέγραψαν τη σύμβαση για τη σύσταση Διεθνούς Επιτροπής Αποζημιώσεων για την Ουκρανία.

Στις 15 Μαΐου 2026, η ΕΕ κύρωσε τη σύμβαση και έγινε ιδρυτικό μέλος. Η Επιτροπή Αποζημιώσεων θα συσταθεί στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης και θα ξεκινήσει τις εργασίες της αφού συγκεντρώσει 25 επικυρώσεις με επαρκείς χρηματοδοτικές συνεισφορές. Η στήριξη της ΕΕ για τη σύσταση της Επιτροπής Αποζημιώσεων ανέρχεται στο ποσό του 1 εκατ. ευρώ.

Μόλις συσταθεί, η Διεθνής Επιτροπή Αποζημιώσεων θα εξετάζει, θα κρίνει και θα αποφασίζει σχετικά με τις επιλέξιμες αξιώσεις και θα καθορίζει το ποσό της οφειλόμενης αποζημίωσης για ζημίες, απώλειες ή βλάβες που έχουν προκληθεί από διεθνώς παράνομες πράξεις που διαπράχθηκαν από τη Ρωσία στην Ουκρανία ή κατά της Ουκρανίας.

• Σύμβαση για τη σύσταση Διεθνούς Επιτροπής Αποζημιώσεων για την Ουκρανία (Συμβούλιο της Ευρώπης)
• Υπογραφή της σύμβασης για τη σύσταση Διεθνούς Επιτροπής Αποζημιώσεων για την Ουκρανία (Συμβούλιο της Ευρώπης)

Δείτε επίσης

• Κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας: Ερωτήσεις και απαντήσεις
• Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία
• Έκδοση συμπερασμάτων του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της ατιμωρησίας στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας (9 Δεκεμβρίου 2022)