Jak UE pomaga uchodźcom z Ukrainy

Wsparcie UE dla ukraińskich uchodźców

W następstwie pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę miliony ludzi znalazło schronienie przed wojną w krajach UE i w Mołdawii.

UE w pełni solidaryzuje się z Ukrainą i jej mieszkańcami. W odpowiedzi na rosyjską wojnę napastniczą Unia jednomyślnie i zdecydowanie zapewnia Ukrainie skoordynowane wsparcie polityczne, finansowe, gospodarcze, humanitarne, wojskowe i dyplomatyczne.

UE podjęła konkretne działania, aby pomóc uchodźcom z Ukrainy:

• wprowadziła mechanizm tymczasowej ochrony dla Ukraińców w UE
• zorganizowała pomoc humanitarną dla osób wewnętrznie przesiedlonych w Ukrainie
• zapewniła wsparcie w zakresie ochrony ludności dla Ukrainy, krajów przyjmujących uchodźców i Biura UNHCR
• przekazała wsparcie finansowe i techniczne państwom członkowskim przyjmującym uchodźców
• wsparła zarządzanie granicami w państwach UE przyjmujących uchodźców i w Mołdawii.

Mechanizm tymczasowej ochrony

Dyrektywa o tymczasowej ochronie została przyjęta w 2001 r. w związku z masowym napływem uchodźców do Unii, zwłaszcza z Bośni i Hercegowiny oraz Kosowa, spowodowanym konfliktami zbrojnymi na Bałkanach Zachodnich.

Tymczasowa ochrona to instrument, który UE uruchamia w wyjątkowych okolicznościach w razie masowego napływu wysiedleńców, po to aby:

• zapewnić wysiedleńcom zbiorową ochronę
• odciążyć krajowe systemy azylowe w UE.

W marcu 2022 r. UE uruchomiła mechanizm tymczasowej ochrony wobec uchodźców z Ukrainy. Ostatnio jego obowiązywanie przedłużono do 4 marca 2027 r. Do 30 kwietnia 2026 r. tymczasową ochroną w UE zostało objętych 4,37 mln uchodźców z Ukrainy.

• Ukraińcy objęci tymczasową ochroną w UE (Eurostat)

Beneficjenci tymczasowej ochrony

Tymczasowa ochrona przysługuje następującym osobom (o ile mieszkały one w Ukrainie 24 lutego 2022 r. lub wcześniej):

• obywatelom Ukrainy i członkom ich rodzin
• nie-Ukraińcom i bezpaństwowcom objętym w Ukrainie ochroną międzynarodową (np. uchodźcom i osobom pod ochroną uzupełniającą) oraz członkom ich rodzin
• nie-Ukraińcom z zezwoleniem na pobyt stały, którzy nie mogą bezpiecznie i na stałe wrócić do kraju pochodzenia (i którzy mogą również podlegać odpowiedniej ochronie w państwie UE).

Tymczasowa ochrona może też przysługiwać na przykład:

• obywatelom Ukrainy, którzy uciekli z Ukrainy niedługo przed 24 lutego
• obywatelom Ukrainy, którzy znaleźli się na terytorium UE tuż przed 24 lutego (np. jako turyści czy pracownicy)
• nie-Ukraińcom z zezwoleniem na pobyt tymczasowy, którzy nie mogą bezpiecznie i na stałe wrócić do kraju pochodzenia.

Wszystkie osoby uciekające z Ukrainy (bez względu na przynależną im kategorię) mogą wjechać do UE zanim wrócą do miejsca pochodzenia.

Osobom korzystającym z tymczasowej ochrony przysługują następujące prawa:

Pobyt i zakwaterowanie

Dostęp do rynku pracy

Pomoc medyczna

Obywatele Ukrainy nie potrzebują wiz. Gdy znajdą się już na terytorium UE, mogą:

• podróżować swobodnie przez 90 dni
• wybrać, w którym państwie UE chcą korzystać z praw przewidzianych tymczasową ochroną.

Osoby podlegające tymczasowej ochronie mogą się ubiegać o status uchodźcy lub o inną formę ochrony dostępną w państwach UE.

Tymczasowa ochrona przysługuje automatycznie, ale trzeba wystąpić o zezwolenie na pobyt w państwie UE, w którym postanowiło się pozostać.

• Państwa członkowskie UE zgadzają się przedłużyć tymczasową ochronę dla uchodźców z Ukrainy (komunikat prasowy z 13 czerwca 2025)

Wycofywanie tymczasowej ochrony

16 września 2025 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie stopniowego wycofywania tymczasowej ochrony dla uchodźców z Ukrainy. W zaleceniu określono wspólne ramy, aby zapewnić zrównoważone zasady dotyczące powrotu i reintegracji w Ukrainie obywateli tego kraju – gdy pozwolą na to warunki. Chodzi także o stopniową zmianę statusu pobytowego kwalifikujących się osób.

Zalecenie to ma przygotować UE do przyjęcia skoordynowanego podejścia, gdy sytuacja w Ukrainie pozwoli na stopniowe wycofywanie tymczasowej ochrony.

• Ochrona uchodźców z Ukrainy: Rada przyjmuje zalecenie o stopniowym wycofywaniu tymczasowej ochrony (komunikat prasowy z 16 września 2025)

Edukacja dla ukraińskich dzieci

W ramach unijnej dyrektywy o tymczasowej ochronie przesiedlone ukraińskie dzieci mają prawo uczestniczyć w lokalnych publicznych systemach edukacji.

Od 2022 r. stale rośnie liczba ukraińskich dzieci zapisywanych do szkół w unijnych krajach ich goszczących. Według badania społeczno-ekonomicznego przeprowadzonego w 2024 r. przez UNHCR w 10 krajach (Bułgaria, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Mołdawia, Polska, Rumunia, Słowacja i Węgry) średnio 79% przesiedlonych dzieci było objętych obowiązkową edukacją.

Unia Europejska wspiera państwa członkowskie w stawianiu czoła wyzwaniom w tej dziedzinie, np.:

• finansuje inicjatywy edukacyjne w ramach programu Erasmus+
• udziela wskazówek strategicznych i zapewnia materiały dla nauczycieli
• promuje wzajemne uznawanie kwalifikacji z Ukrainą
• mobilizuje unijne fundusze, aby pomóc w integracji.

• Edukacja i wsparcie dla uczniów z Ukrainy (Komisja Europejska)

Bezpłatny roaming

1 stycznia 2026 r. Ukraina została włączona do unijnego obszaru, na którym można korzystać z telefonu za granicą tak jak w swoim kraju. Oznacza to, że Ukraińcy przebywający w UE oraz obywatele UE przebywający w Ukrainie mogą teraz wykonywać połączenia, wysyłać wiadomości tekstowe i korzystać z danych mobilnych bez dodatkowych opłat.

Zanim decyzja w tej sprawie weszła w życie, od kwietnia 2022 r. obowiązywało dobrowolne porozumienie między unijnymi i ukraińskimi operatorami telekomunikacyjnymi, dzięki któremu obywatele UE i Ukrainy mogli wykonywać połączenia, wysyłać wiadomości i korzystać z danych mobilnych po przystępnych cenach.

• Mołdawia i Ukraina objęte unijnym roamingiem od 2026 roku (komunikat prasowy z 25 lipca 2025)

Wsparcie dla krajów UE przyjmujących uchodźców

Wspólna reakcja państw członkowskich na wojnę polega przede wszystkim na przyjmowaniu przez UE osób, które musiały opuścić swoje domy. Działania podejmowane na szczeblu UE stanowią odzwierciedlenie solidarności ludzi w całej UE oraz ogromnych wysiłków władz krajowych i lokalnych, organizacji pozarządowych, stowarzyszeń społecznych i przedsiębiorstw.

UE udziela państwom członkowskim stałego wsparcia i będzie podejmować dalsze działania w tym zakresie.

Wsparcie finansowe

UE zatwierdziła przepisy pozwalające odblokować fundusze, aby pomóc osobom uciekającym przed wojną w Ukrainie. Dzięki temu państwa członkowskie goszczące uchodźców będą miały wystarczające zasoby, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na zakwaterowanie, edukację i opiekę zdrowotną.

Aby wesprzeć państwa i regiony UE w radzeniu sobie ze skutkami rosyjskiej wojny w Ukrainie i w przyjmowaniu ukraińskich uchodźców, UE pozwoliła elastyczniej korzystać z funduszy spójnościowych. Na przykład zwiększyła możliwość przesuwania środków między programami oraz uzyskiwania 100-procentowego finansowania z UE. Ponadto zapewniła dodatkowe zaliczkowanie projektów, aby udzielać państwom członkowskim szybkiej pomocy.

Po rozpoczęciu rosyjskiej napaści na Ukrainę UE wygospodarowała z funduszy przeznaczonych na spójność i odbudowę popandemiczną łącznie około 17 mld euro, które państwa członkowskie mogą rozdysponować na wspieranie ukraińskich uchodźców w pilnych potrzebach, takich jak zakwaterowanie, edukacja, opieka zdrowotna czy opieka nad dziećmi. W kwocie tej mieści się około 7 mld euro niewydanych środków spójnościowych z lat 2014–2020 i około 10 mld euro środków zarezerwowanych na odbudowę popandemiczną w ramach instrumentu spójnościowego REACT-EU.

Nowa elastyczność pomoże finansować wiele różnych działań na rzecz osób uciekających przed wojną i zapewni adekwatne bezpośrednie wsparcie osobom pracującym z uchodźcami w społecznościach lokalnych.

W kwietniu 2022 r. Rada przyjęła też rozporządzenie, by:

• udostępnić kwotę do 420 mln euro z niewykorzystanych funduszy w obszarze spraw wewnętrznych na lata 2014–2020
• pozwolić państwom członkowskim i innym darczyńcom publicznym lub prywatnym wnieść dodatkowe wkłady w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji na lata 2021–2027.

• Większa elastyczność w korzystaniu z funduszy polityki spójności w świetle wojny Rosji przeciwko Ukrainie – Rada wyraża ostateczną zgodę (komunikat prasowy z 13 października 2022)
• Ukraina: państwa UE otrzymają 3,5 mld euro dodatkowych zaliczek na przyjmowanie uchodźców (komunikat prasowy z 12 kwietnia 2022)
• Ukraina: 17 mld euro z unijnych funduszy, by pomóc uchodźcom (komunikat prasowy z 4 kwietnia 2022)

Fachowa pomoc

Komisja Europejska opracowała wytyczne operacyjne, by pomóc państwom członkowskim w stosowaniu dyrektywy o tymczasowej ochronie. Oferuje też wiedzę fachową (w ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego), aby państwom członkowskim łatwiej było:

• w pełni wykorzystać unijne fundusze na przyjmowanie i integrację uchodźców
• stosować mechanizm tymczasowej ochrony.

• Wytyczne wspierające państwa członkowskie w stosowaniu dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony (Komisja Europejska)
• Ukraina: Komisja ogłasza specjalne zaproszenie do składania wniosków w celu wsparcia państw członkowskich (Komisja Europejska)

Wsparcie w zarządzaniu granicami

Komisja Europejska opublikowała wytyczne operacyjne, które mają pomóc funkcjonariuszom straży granicznej państw członkowskich skutecznie zarządzać ruchem na granicach z Ukrainą i skracać czas oczekiwania, ale nie zmniejszać poziomu bezpieczeństwa.

17 marca 2022 r. UE podpisała z Mołdawią umowę dotyczącą działań operacyjnych Fronteksu. Dzięki umowie Frontex może pomagać Mołdawii w zarządzaniu granicami poprzez rozmieszczanie zespołów, które wspierałyby władze mołdawskie w realizacji takich zadań jak rejestracja i odprawy graniczne.

• Mołdawia: Rada przyjmuje decyzję o podpisaniu umowy w sprawie wsparcia operacyjnego Fronteksu w związku z rosyjską inwazją na Ukrainę (komunikat prasowy z 17 marca 2022)

Więcej

• Instrument na rzecz Ukrainy
• Jak przekazać darowiznę i zaangażować się w pomoc Ukraińcom? (Komisja Europejska)
• Informacje dla osób uciekających z Ukrainy przed wojną (Komisja Europejska)