Instrument na rzecz Ukrainy
Unijny Instrument na rzecz Ukrainy ma zapewnić Ukrainie do 50 mld euro w formie pożyczek i dotacji, aby pomóc jej w odbudowie, rekonstrukcji i modernizacji.
Czym jest Instrument na rzecz Ukrainy?
UE jest zdecydowana przyczynić się do naprawy, odbudowy i rekonstrukcji Ukrainy. Zamierza zapewnić trwałe wsparcie, zwłaszcza z myślą o przystąpieniu Ukrainy do UE. W tym celu stworzyła nowy mechanizm, który w jednym instrumencie łączy wsparcie dwustronne świadczone przez UE wobec tego kraju i tym samym sprzyja koordynacji i efektywności.
Instrument na rzecz Ukrainy zapewnia temu krajowi przewidywalne wsparcie finansowe na lata 2024–2027.
Wspiera:
- stabilność makrofinansową, odbudowę i modernizację
- reformy
- ciągłość usług publicznych
- społeczeństwo obywatelskie
- mobilizację inwestycji w sektorze prywatnym.
Instrument ma być spójny i elastyczny, dostosowany do bezprecedensowych wyzwań, jakie wiążą się ze wspieraniem kraju w trakcie wojny. Ma zapewnić przewidywalność, przejrzystość i rozliczalność środków finansowych. Opiera się na trzech filarach:
Filar 1: wsparcie finansowe
Wsparcie UE na rzecz Planu Ukrainy (przygotowanego przez ukraiński rząd razem z Komisją Europejską) poprzez dotacje i pożyczki.
Filar 2: ramy inwestycyjne
Przyciąganie i mobilizowanie inwestycji publicznych i prywatnych w odbudowę i rekonstrukcję Ukrainy (w formie gwarancji budżetowych, instrumentów finansowych lub działań łączonych).
Filar 3: programy pomocowe
Pomoc techniczna dla ukraińskiego rządu (w sprawie przepisów UE i reform strukturalnych) i wsparcie dla społeczeństwa obywatelskiego.
Do zasilania instrumentu zachęca się także innych darczyńców, takich jak państwa trzecie i organizacje międzynarodowe.
6 lutego 2024 r. Rada i Parlament osiągnęły wstępne porozumienie w sprawie projektu utworzenia Instrumentu na rzecz Ukrainy.
28 lutego 2024 r. Rada ostatecznie zatwierdziła śródokresową rewizję długofalowego budżetu UE, w tym utworzenie instrumentu. Decyzja weszła w życie 1 marca 2024 r.
Jakie są warunki uzyskania wsparcia?
W marcu 2024 r. ukraiński rząd przedstawił Plan Ukrainy. Był to wstępny warunek otrzymania finansowania. Plan określa:
- ukraińską wizję odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji kraju
- reformy planowane w ramach procesu przystąpienia do UE.
Plan kładzie nacisk na reformy strukturalne i inwestycje w sektorach o największym potencjale wzrostu. Przewiduje usprawnienia w administracji publicznej, przy czym szczególną uwagę zwraca na dobre rządy, przestrzeganie praworządności oraz walkę z korupcją i nadużyciami finansowymi.
14 maja 2024 r. Rada pozytywnie oceniła Plan Ukrainy. Uznała, że dzięki niemu kraj ten spełnia wstępny warunek otrzymania wsparcia w ramach Instrumentu na rzecz Ukrainy.
UE wypłaca środki Ukrainie, pod warunkiem że realizuje ona uzgodnione reformy i inwestycje w etapach jakościowych i ilościowych określonych w odpowiedniej decyzji Rady.
Ponadto wsparcie finansowe w ramach Planu Ukrainy będzie udostępniane z zastrzeżeniem wstępnego warunku, że państwo to będzie nadal chronić i respektować skuteczne mechanizmy demokratyczne.
Jaki ma budżet?
Ogólna kwota przeznaczona na wszelkiego rodzaju wsparcie w ramach instrumentu w latach 2024–2027 wynosi 50 mld euro. Przywódcy UE uzgodnili ją 1 lutego 2024 r. w ramach śródokresowej rewizji obecnego długofalowego budżetu UE 2021–2027 (wieloletnich ram finansowych).
Instrumentowi towarzyszą solidne ramy audytowe i kontrolne. Specjalna rada audytowa będzie kontrolować wykorzystywanie środków.
Całkowity budżet w wysokości 50 mld euro jest realizowany w formie pożyczek (33 mld euro) i dotacji (17 mld euro).
W kontekście wieloletnich ram finansowych zaproponowany został nowy instrument szczególny pod nazwą Rezerwa na rzecz Ukrainy, który pokryje dotacje. Pożyczki będą gwarantowane dzięki marginesowi elastyczności w ramach zasobów własnych, podobnie jak w obecnym programie pomocy makrofinansowej plus (MFA+).
Margines elastyczności to różnica między maksymalną kwotą zasobów, o które Komisja może się zwrócić do państw członkowskich w danym roku, a środkami, których faktycznie potrzebuje na wydatki przewidziane w budżecie.
Jakie wsparcie zapewniła dotąd UE?
Do 26 czerwca 2026 r. Rada zatwierdziła siedem regularnych płatności w ramach Instrumentu na rzecz Ukrainy. Łącznie uruchomiono do tej pory 42 mld euro.
Po co powstał?
Rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie spowodowała w tym kraju zniszczenia szacowane na setki miliardów.
Szacuje się, że koszty rekonstrukcji wyniosą 486 mld dolarów w kolejnej dekadzie, co wynika z utraty dostępu do rynków finansowych i istotnego spadku dochodów publicznych, gdy tymczasem znacznie wzrosły wydatki publiczne na radzenie sobie z sytuacją humanitarną i podtrzymywanie ciągłości usług państwa.
Dzięki instrumentowi Unia będzie teraz mieć jednolite ramy prawne, które zapewnią konsekwentne i przejrzyste podejście oraz spójną i zintegrowaną odpowiedź polityczną na sytuację Ukrainy. Instrument zastąpi dotychczasowe wsparcie z programu MFA+, a także z Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej.
Jednocześnie pozwoli powiązać działania Ukrainy na rzecz odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji z jej ścieżką akcesyjną. W związku z powstaniem Planu Ukrainy środki będą wypłacane po dokonaniu reform i inwestycji sektorowych i strukturalnych.
Instrument oferuje jasną perspektywę średniookresową z przewidywalnym budżetem na lata 2024–2027. Przewidywalność jest ważna zarówno dla Ukrainy, jak i dla partnerów międzynarodowych i innych darczyńców.
Więcej
Solidarność UE z Ukrainą
Wojna Rosji przeciwko Ukrainie
Unijne wsparcie wojskowe dla Ukrainy
Ostatnia aktualizacja: 26 czerwca 2026