Hoe de EU vluchtelingen uit Oekraïne helpt

EU-steun voor Oekraïense vluchtelingen

Sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne hebben miljoenen mensen hun toevlucht gezocht in EU-landen en in de Republiek Moldavië.

De EU is volledig solidair met Oekraïne en met zijn bevolking. Als reactie op de Russische aanvalsoorlog geeft de EU blijk van eenheid en kracht en verleent zij gecoördineerde politieke, financiële, economische, humanitaire, militaire en diplomatieke steun aan Oekraïne.

De EU heeft gerichte actie ondernomen om vluchtelingen uit Oekraïne te helpen, waaronder:

het mechanisme voor tijdelijke bescherming voor Oekraïners in de EU
humanitaire hulp voor intern ontheemden in Oekraïne
steun op het gebied van civiele bescherming aan Oekraïne, landen die vluchtelingen opvangen en het VN-Vluchtelingenbureau
financiële en technische steun aan lidstaten die vluchtelingen opvangen
steun voor grensbeheer aan EU-landen die vluchtelingen opvangen en aan Moldavië

Een groep vluchtelingen: 3 volwassenen en 2 kinderen.

Mechanisme voor tijdelijke bescherming

De richtlijn tijdelijke bescherming werd in 2001 aangenomen, toen als gevolg van de gewapende conflicten in de Westelijke Balkan een grote vluchtelingenstroom op gang kwam, vooral uit Bosnië en Herzegovina en Kosovo.

Tijdelijke bescherming is een EU-mechanisme dat bij een uitzonderlijke toestroom wordt geactiveerd om:

ontheemden collectieve bescherming te bieden
de druk op de nationale asielstelsels van de EU-landen te verlichten

De EU activeerde het mechanisme voor tijdelijke bescherming van vluchtelingen uit Oekraïne in maart 2022. Het mechanisme werd recentelijk verlengd tot en met 4 maart 2027. Op 30 april 2026 genoten 4,37 miljoen mensen die Oekraïne zijn ontvlucht tijdelijke bescherming in de EU.

Oekraïners die tijdelijke bescherming krijgen in de EU (Eurostat)

Personen die tijdelijke bescherming genieten

De regeling geldt voor de volgende mensen, indien zij vóór of op 24 februari 2022 hun verblijfplaats in Oekraïne hadden:

Oekraïense onderdanen en hun gezinsleden
niet-Oekraïense onderdanen en staatlozen die in Oekraïne internationale bescherming genieten (bv. vluchtelingen en begunstigden van subsidiaire bescherming) en hun gezinsleden
niet-Oekraïense onderdanen met een verblijfsvergunning die niet veilig en duurzaam naar hun land van herkomst kunnen terugkeren (passende nationale bescherming kan ook van toepassing zijn)

Ook andere personen kunnen in aanmerking komen:

Oekraïense onderdanen die net voor 24 februari hun land ontvlucht zijn
Oekraïense onderdanen die zich net voor 24 februari in de EU bevonden (bv. voor werk of vakantie)
niet-Oekraïense onderdanen met een verblijfsvergunning die niet veilig en duurzaam naar hun land van herkomst kunnen terugkeren

Iedereen, ongeacht de categorie, die Oekraïne is ontvlucht, krijgt toegang tot de EU alvorens terug te keren naar zijn plaats van herkomst.

Personen die tijdelijke bescherming genieten, hebben de volgende rechten:

verblijf en huisvesting

toegang tot de arbeidsmarkt

medische bijstand

sociale zekerheid

voogdijschap voor kinderen

onderwijs voor kinderen

Oekraïense onderdanen reizen visumvrij. Na toelating tot het EU-grondgebied kunnen ze:

zich gedurende 90 dagen vrij verplaatsen
kiezen in welk EU-land ze een beroep doen op tijdelijke beschermingsrechten

Dat iemand tijdelijke bescherming krijgt, sluit niet uit dat hij of zij de status van vluchteling of andere in EU-landen bestaande vormen van bescherming kan aanvragen.

De tijdelijke bescherming is automatisch, maar de begunstigden moeten een verblijfsvergunning aanvragen in het EU-land waar ze willen blijven.

EU-lidstaten verlengen tijdelijke bescherming voor vluchtelingen uit Oekraïne (persmededeling, 13 juni 2025)

Uitfasering tijdelijke bescherming

Op 16 september 2025 heeft de Raad een aanbeveling aangenomen over de uitfasering van de tijdelijke bescherming voor ontheemden uit Oekraïne. Hierin wordt een gemeenschappelijk kader vastgesteld voor de duurzame terugkeer naar en re-integratie in Oekraïne van ontheemde Oekraïners, wanneer de omstandigheden dat toelaten, en een geleidelijke overgang naar andere verblijfsstatussen voor wie daarvoor in aanmerking komt.

Met deze aanbeveling bereidt de EU een gecoördineerde aanpak voor om de tijdelijke bescherming geleidelijk af te schaffen zodra de omstandigheden in Oekraïne gunstig zijn.

Bescherming van ontheemde Oekraïners: Raad neemt aanbeveling aan over uitfasering van tijdelijke bescherming (persmededeling, 16 september 2025)

Onderwijs voor Oekraïense kinderen

Op grond van de EU-richtlijn tijdelijke bescherming hebben ontheemde Oekraïense kinderen recht op onderwijs.

Sinds 2022 is het aantal Oekraïense kinderen dat in hun Europese gastlanden in het onderwijs is ingeschreven gestaag toegenomen. Volgens de enquête van het Bureau van de Hoge VN-Commissaris voor de Vluchtelingen van 2024 over de sociaal-economische situatie in 10 landen (Bulgarije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Moldavië, Polen, Roemenië, Slowakije en Tsjechië) volgde gemiddeld 79 % van de ontheemde kinderen verplicht onderwijs.

De Europese Unie ondersteunt de lidstaten bij het aanpakken van de uitdagingen op dit gebied met:

financiering van onderwijsinitiatieven via Erasmus+
beleidsrichtsnoeren en middelen voor leerkrachten
het bevorderen van de wederzijdse erkenning Oekraïense kwalificaties
EU-financiering mobiliseren om integratie te ondersteunen

Onderwijs en ondersteuning voor Oekraïense leerlingen (Europese Commissie)

Gratis roaming

Sinds 1 januari 2026 maakt Oekraïne deel uit van de "roaming tegen thuistarief"-zone van de EU. Dit betekent dat Oekraïners in de EU en EU-burgers in Oekraïne zonder extra kosten kunnen bellen, berichten kunnen verzenden en mobiele data kunnen gebruiken.

Vóór de inwerkingtreding van dit besluit bestond er sinds april 2022 een vrijwillige overeenkomst tussen telecomexploitanten uit de EU en Oekraïne om ervoor te zorgen dat Europeanen en Oekraïners goedkoop konden bellen, berichten konden sturen en mobiele data konden gebruiken.

EU-roamingtarieven vanaf 2026 uitgebreid tot Moldavië en Oekraïne (persmededeling, 25 juli 2025)

Steun voor EU-landen die vluchtelingen opvangen

Het opvangen in de EU van mensen die hun huis ontvluchtten staat centraal in de gezamenlijke reactie van de lidstaten op de oorlog. Het optreden op EU-niveau is een afspiegeling van hoe solidair mensen in de hele EU zijn en welke enorme inspanningen nationale en lokale autoriteiten, ngo's, gemeenschapsorganisaties en bedrijven leveren.

De EU biedt de lidstaten voortdurend steun en neemt in dit verband nog verdere stappen.

Financiële steun

De EU heeft verordeningen aangenomen om middelen vrij te maken voor oorlogsvluchtelingen uit Oekraïne. Daarmee kunnen de lidstaten die hen opvangen voorzien in de toenemende behoeften op het gebied van huisvesting, onderwijs en gezondheidszorg.

Om EU-landen en -regio's te helpen omgaan met de gevolgen van de oorlog (waaronder de opvang van Oekraïense vluchtelingen), heeft de EU een flexibeler gebruik van EU-cohesiemiddelen mogelijk gemaakt. Zo zijn er nu ruimere mogelijkheden om met middelen te schuiven tussen programma's, en om een EU-financiering van 100% te ontvangen. Lidstaten kunnen via extra voorfinanciering van projecten nu ook onmiddellijke hulp krijgen.

Toen Ruslands agressie tegen Oekraïne begon, bepaalde de EU dat de lidstaten in totaal ca. € 17 miljard aan cohesiemiddelen en middelen voor herstel na de coronapandemie kunnen herbestemmen voor dringende hulp aan vluchtelingen uit Oekraïne, zoals huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg en kinderopvang. Daarvan kwam ongeveer € 7 miljard uit niet-bestede middelen van het cohesiebeleid 2014-2020. De andere € 10 miljard was bestemd voor herstel na de pandemie in het kader van de herstelbijstand voor cohesie en de regio's van Europa (React-EU).

Dankzij deze flexibiliteit kunnen heel wat acties voor oorlogsvluchtelingen eenvoudiger worden gefinancierd, en kan er voldoende directe steun gaan naar lokaal vluchtelingenwerk.

In april 2022 nam de Raad ook een verordening aan om:

tot € 420 miljoen aan resterende middelen uit de fondsen voor binnenlandse zaken van de periode 2014-2020 vrij te maken
extra bijdragen van lidstaten en andere publieke of particuliere donoren aan te trekken in het kader van het Fonds voor asiel, migratie en integratie 2021-2027

Technische ondersteuning

De Europese Commissie heeft operationele richtsnoeren opgesteld om de lidstaten te ondersteunen bij de toepassing van de richtlijn tijdelijke bescherming.

De Commissie biedt ook technische expertise – in het kader van het instrument voor technische ondersteuning – om de lidstaten te helpen met:

de absorptie van EU-middelen ten behoeve van opvang en integratie
de uitvoering van het tijdelijk beschermingsmechanisme

Steun voor grensbeheer

De Europese Commissie heeft operationele richtsnoeren opgesteld om de grenswachten van de lidstaten te helpen de aankomst van vluchtelingen uit Oekraïne efficiënt te beheren en de wachttijden te verkorten, en tegelijkertijd een hoog veiligheidsniveau te handhaven.

Op 17 maart 2022 ondertekende de EU een statusovereenkomst met Moldavië over operationele activiteiten van Frontex. Daardoor kan Frontex Moldavië bijstaan bij grensbeheer via teams die de Moldavische autoriteiten kunnen ondersteunen bij taken als registratie en grenscontroles.