Faciliteit voor Oekraïne
De faciliteit voor Oekraïne is een EU-instrument om Oekraïne met tot € 50 miljard aan leningen en subsidies te helpen bij zijn herstel, wederopbouw en modernisering.
Wat is de faciliteit voor Oekraïne?
De EU is vastberaden om bij te dragen aan het herstel, de wederopbouw en de modernisering van Oekraïne. Ze wil blijvende steun verlenen, met name zodat het land op termijn tot de EU kan toetreden. Om dit op een gecoördineerde en efficiënte manier te kunnen doen, heeft ze een nieuw mechanisme in het leven geroepen dat de bilaterale EU-steun aan Oekraïne samenbrengt in één instrument.
De faciliteit voor Oekraïne levert in de periode 2024-2027 voorspelbare financiële steun.
De faciliteit is bedoeld ter ondersteuning van:
- macrofinanciële stabiliteit, herstel en modernisering
- hervormingen
- continue openbare dienstverlening
- het maatschappelijk middenveld
- het aantrekken van investeringen uit de particuliere sector
De faciliteit is ontworpen als een coherent en flexibel instrument dat is toegesneden op de enorme uitdagingen die gepaard gaan met het ondersteunen van een land in oorlog. Het instrument moet zorgen voor voorspelbaarheid, transparantie en verantwoordingsplicht in de verstrekking van middelen. De faciliteit is georganiseerd rond 3 pijlers.
Pijler 1: financiële steun voor Oekraïne
EU-steun voor het Oekraïneplan (opgesteld door de Oekraïense regering samen met de Europese Commissie) via subsidies en leningen.
Pijler 2: investeringskader voor Oekraïne
Aantrekken van openbare en particuliere investeringen in het herstel en de wederopbouw van Oekraïne (met begrotingsgaranties, financieringsinstrumenten of blendingverrichtingen).
Pijler 3: bijstandsprogramma's voor Oekraïne
Technische bijstand aan de Oekraïense regering (inzake EU-wetgeving en structurele hervormingen) en steun voor het maatschappelijk middenveld.
Andere donoren, zoals derde landen en internationale organisaties, worden aangemoedigd om aan de faciliteit bij te dragen.
Op 6 februari 2024 bereikten de Raad en het Parlement een voorlopig akkoord over de instelling van de faciliteit voor Oekraïne.
Op 28 februari 2024 hechtte de Raad zijn definitieve goedkeuring aan de tussentijdse herziening van de langetermijnbegroting van de EU, en aan de oprichting van de faciliteit. Het besluit trad op 1 maart 2024 in werking.
Wat zijn de voorwaarden voor de steun?
De regering van Oekraïne presenteerde het "Oekraïneplan" in maart 2024. Het plan was een eerste voorwaarde voor het ontvangen van financiering. Het beschrijft:
- de visie van Oekraïne op het herstel, de wederopbouw en de modernisering van het land
- de in het kader van het EU-toetredingsproces geplande hervormingen
De nadruk ligt op structurele hervormingen en investeringen in de sectoren met het grootste groeipotentieel. Er wordt ingegaan op de geplande verbeteringen in het openbaar bestuur, met als focus goed bestuur, de eerbiediging van de rechtsstaat en de bestrijding van corruptie en fraude.
Op 14 mei 2024 gaf de Raad een positieve beoordeling aan het plan, waarmee wordt voldaan aan de eerste voorwaarde voor steun uit de faciliteit voor Oekraïne.
De betalingen aan Oekraïne worden door de EU uitgekeerd op voorwaarde dat de overeengekomen hervormingen en investeringen worden uitgevoerd – het besluit van de Raad legt daartoe kwalitatieve en kwantitatieve stappen vast.
Een andere voorwaarde is dat Oekraïne effectieve democratische mechanismen moet blijven handhaven en eerbiedigen.
Wat is het totale budget van de faciliteit?
Het totale bedrag van de faciliteit bedraagt € 50 miljard voor de periode 2024-2027, voor alle soorten steun. De EU-leiders bereikten op 1 februari 2024 overeenstemming over dit bedrag in het kader van de tussentijdse herziening van de huidige langetermijnbegroting van de EU voor 2021-2027 (meerjarig financieel kader - MFK).
De faciliteit is voorzien van een robuust kader voor audit en controle. Een onafhankelijk auditcomité zal nauw toezien op de besteding van de middelen.
Het budget van € 50 miljard wordt zowel via leningen (€ 33 miljard) als via subsidies (€ 17 miljard) verstrekt.
In het kader van de herziening van het MFK is een nieuw speciaal instrument voorgesteld, de reserve voor Oekraïne, dat de subsidies zal dekken. De leningen worden gegarandeerd via de marge in de eigen middelen, vergelijkbaar met de huidige financiering van het instrument voor macrofinanciële bijstand plus (MFB+).
De marge is het verschil tussen het maximumbedrag van de middelen dat de Commissie de lidstaten kan vragen in een bepaald jaar bij te dragen, en de middelen die de Commissie daadwerkelijk nodig heeft om de in de begroting voorziene uitgaven te dekken.
Wat voor steun heeft de EU tot dusver verleend?
De Raad heeft tot dusver 7 regelmatige betalingen in het kader van de faciliteit voor Oekraïne goedgekeurd, goed voor in totaal € 42 miljard (situatie op 26 juni 2026).
Waarom een nieuw instrument?
Ruslands aanvalsoorlog heeft Oekraïne al voor honderden miljard euro schade berokkend.
De kosten voor wederopbouw worden geraamd op $ 486 miljard voor het volgende decennium. Door de oorlog heeft Oekraïne echter geen toegang meer tot de financiële markten en zijn de overheidsinkomsten fors gedaald, terwijl de overheidsuitgaven om de humanitaire situatie aan te pakken en de continuïteit van de overheidsdiensten te handhaven juist enorm zijn gestegen.
Met de faciliteit krijgt de EU een uniform en juridisch instrument dat zorgt voor een consistente en transparante aanpak en een coherente en geïntegreerde beleidsrespons op de situatie in Oekraïne. De faciliteit vervangt de steun uit het programma MFB+ en het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI).
Ze maakt het ook mogelijk het herstel, de wederopbouw en de modernisering van Oekraïne te koppelen aan zijn toetredingstraject tot de EU. De middelen in het kader van het Oekraïneplan zullen worden uitbetaald na de uitvoering van sectorale en structurele hervormingen en investeringen.
De faciliteit biedt ook een duidelijk perspectief op middellange termijn, met voorspelbare financiering voor de periode 2024-2027. Voorspelbaarheid is belangrijk voor Oekraïne, maar ook voor internationale partners en andere donoren.
Zie ook
EU-solidariteit met Oekraïne
Ruslands oorlog tegen Oekraïne
Militaire steun van de EU voor Oekraïne
Laatst bijgewerkt: 26 juni 2026