Produkcja i sprzedaż prądu – jak to robi UE?
Na poziomie UE największy udział w wytwarzaniu energii mają odnawialne źródła energii, następnie zaś paliwa kopalne i energia jądrowa. Udział energii ze źródeł odnawialnych i innych rodzajów energii wykorzystywanej do wytwarzania energii różni się w poszczególnych państwach UE.
Niczym niesprowokowana i nieuzasadniona agresja Rosji na Ukrainę miała istotny wpływ na ceny paliw kopalnych w UE – zwłaszcza gazu – a w konsekwencji na rachunki za prąd płacone przez Europejczyków. Wynika to z faktu, że cena prądu w UE powiązana jest z ceną gazu ziemnego wykorzystywanego do wytwarzania energii elektrycznej.
W 2024 r. UE zatwierdziła reformę unijnego rynku energii elektrycznej, by uniknąć wstrząsów cenowych w przyszłości.
Jak UE produkuje prąd?
W 2024 r. UE wyprodukowała 2828 TWh (terawatogodzin) prądu (produkcja brutto). Z tego ponad 48% pochodziło ze źródeł odnawialnych. Paliwa kopalne stanowiły niemal 29%, a energia jądrowa – ponad 23%. Energia elektryczna ze źródeł odnawialnych pochodziła głównie z energii wiatrowej (36,2% produkcji energii ze źródeł odnawialnych), energii wodnej (27,4%) i energii słonecznej (22,8%). Gaz był głównym paliwem kopalnym wykorzystywanym do wytwarzania prądu (ponad 56%), kolejnym zaś węgiel (34,3%).
Produkcja prądu brutto w UE według rodzaju paliwa (2024)
Wykres radialny przedstawiający udział różnych rodzajów paliwa w produkcji prądu brutto w UE.
W 2024 r. ponad 48% prądu pochodziło z odnawialnych źródeł energii, mniej niż 30% z paliw kopalnych, a ponad 23% z energii jądrowej.
Paliwa kopalne – szczegóły:
- gaz 15,9%
- węgiel: 9,7%
- ropa: 1,6%
- inne: 1,1%
Odnawialne źródła energii – szczegóły:
- energia wiatrowa: 17,5%
- energia wodna: 13,3%
- energia słoneczna: 11%
- biomasa i biopaliwa: 6,4%
- energia geotermalna: 0,2%
Z każdym rokiem prąd w UE staje się coraz bardziej przyjazny środowisku. Udział odnawialnych źródeł energii w produkcji prądu w UE wzrósł od 2004 r. niemal trzykrotnie. W nadchodzących latach będzie nadal rósł, ponieważ UE zobowiązała się osiągnąć do 2050 r. neutralność klimatyczną.
Udział odnawialnych źródeł energii w produkcji prądu w UE (2004–2024)
Wykres liniowy przedstawiający, jak w latach 2004–2024 zmieniał się udział odnawialnych źródeł energii w produkcji prądu w UE. W 2004 r. udział ten wynosił poniżej 16%. Od tego czasu stale rośnie, a w 2024 r. osiągnął 47,5%.
Jak różni się produkcja prądu w poszczególnych państwach?
Koszyki energetyczne poszczególnych państw UE znacznie się od siebie różnią, przy czym udział energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych mieści się w przedziale od 96% do 15%. Wynika to z warunków geograficznych, posiadanych zasobów naturalnych (np. złóż węgla lub gazu), struktury gospodarki oraz z wyborów politycznych (np. podejścia do energii jądrowej) danego państwa.
Produkcja prądu brutto w państwach UE (2024)
Wykres przedstawiający udział odnawialnych źródeł energii, paliw kopalnych i energii jądrowej w produkcji prądu w każdym z 27 państw UE. Wykres pokazuje, że udział odnawialnych źródeł energii elektrycznej jest zróżnicowany: od 96% w Luksemburgu do 15% w przypadku Malty. Dwanaście państw wytwarza część swojego prądu z energii jądrowej. Udział ten wynosi od 2,9% w Holandii do ponad 60% we Francji i na Słowacji.
W 2024 r. 12 państw członkowskich eksploatowało elektrownie jądrowe. W przypadku ośmiu z nich energia jądrowa pokrywała ponad jedną trzecią ich produkcji prądu.
Jak ustala się cenę prądu?
Po inwazji Rosji na Ukrainę Europejczycy odczuli gwałtowny wzrost cen zarówno gazu, jak i prądu. Cena gazu znacznie wzrosła, ponieważ drastycznie zmniejszone ilości gazu importowanego z Rosji trzeba było zastąpić gazem z droższych źródeł, przede wszystkim skroplonym gazem ziemnym (LNG).
Wzrosły również ceny energii elektrycznej. Wynika to z faktu, że cena prądu jest często uzależniona od ceny gazu. Powodem tego jest tak zwana zasada rankingu cenowego.
Jak działa ranking cenowy?
Prąd, podobnie jak inne towary, jest przedmiotem obrotu – obrót ten często odbywa się na giełdach energii. Każda elektrownia oferuje swój prąd po indywidualnej cenie i w taki sposób, by pokryć swoje koszty.
W pierwszej kolejności sprzedaje się prąd najtańszy. Jest to zazwyczaj energia elektryczna z odnawialnych źródeł energii.
Jeżeli dostawy nie są wystarczające, inne, droższe elektrownie mogą sprzedawać swoją energię elektryczną (pochodzącą z węgla i gazu).
Prąd nie jest jednak sprzedawany po indywidualnej cenie oferowanej przez każdą elektrownię. Cena wypada na poziomie oferowanym przez ostatnią, najdroższą elektrownię.
W 2022 r. wiele państw UE wprowadziło środki, by złagodzić wpływ gwałtownego wzrostu cen na obywateli, np. polegające na obniżeniu podatku VAT na energię lub oferowaniu dopłat gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom.
Ośrodek analityczny Bruegel szacuje, że państwa UE wydały:
W marcu 2024 r. Rada zatwierdziła reformę rynku energii, by chronić Europejczyków przed podobnymi wstrząsami cenowymi w przyszłości.
Ostatnia aktualizacja: 27 kwietnia 2026